sábado, 27 de diciembre de 2008

Crear "novo" patrimonio co novo centro de saúde


As datas do Nadal e o Aninovo son propensas á formulación de desexos, de bos desexos, que enchen páxinas de xornais, emisoras de radios e os nosos teléfonos móbiles con numerosos “sms”, pelexando por unha difícil orixinalidade. Ao rebufo deste ambiente xeralizado dende este blog quereriamos formular unha proposta de cara ao vindeiro ano, a piques de comezar, para que fose, alomenos, considerada polas instancias correspondentes.

Semella que neste novo 2009 podería iniciarse a construcción do novo centro de saude de Tui, a ubicar na parcela que ocupou a Praza de Abastos na rúa Casal Aboy. Sen entrar a valorar a idoneidade da súa ubicación, en absoluto óptima pero posiblemente a única posible no centro urbán tudense, gostaríamos dende este blog formular unha iniciativa ao respecto. Pero cómpre realizar un doble prantexamento incial, sen esquecer que estamos xa en período de adxudicación deste proxecto por parte da Consellería de Sanidade.

Por unha banda, este edificio de carácter público ou institucional ocupará un lugar privilexiado na nosa cidade, cunha finalidade asistencial; un espazo público tanto no seu ámbito exterior como interior cómprelle unha arquitectura funcional ao servizo desta finalidade e que artelle o espazo público circundante, especialmente pensando na futura praza ou parque público inmediato e na presenza do antigo edificio “San Paio” (hoxe biblioteca e teatro municipal).

Paralelamente non podemos esquecer que este novo edificio ubícase nunha cidade declarada Ben de Interese Cultural na súa categoría de conxunto histórico, e o patrimonio cultural é a principal sinal de identidade da nosa cidade e, paralelamente, o seu máis importante recurso económico. Pero o patrimonio tudense no soio debe ser conservado e posto en valor; na nosa cidade é imprescindible “crear” patrimonio, novos elementos que polas súas características enriquezan, dende prantexamentos contemporáneos, o noso conxunto patrimonial, para que andando os anos figuren nas guías turisticas ou nos roteiros culturais tudenses.

A construcción do novo centro de saude é unha oportunidade neste sentido que é imprescindible non desbotar. Non é de recibo realizar nunha cidade coma Tui un novo centro de saude semellante ao “adefesio” actual, na Praza de Galicia, que cando menos no seu aspecto exterior é un exemplo de feismo arquitectónico. A propia Consellería de Sanidade da Xunta de Galicia ten realizado edificios similares recoñecidos con diversos premios, como exemplos de boa arquitectura. Poderiamos citar exemplos coma o Centro de Saude de Miño (A Coruña) de Irisarri e Piñeira Premio FAD 2005, ou dos mesmos arquitectos o Centro de Saude de Domaio (Moaña) seleccionado para o premio europeo Mies Van der Rohe 2001, o de Viveiro de Manuel Gallego Jorreto, ou o do barrio de Coia (Vigo) de Alfonso Penela, etc. Exemplos extraidos dunha sinxela búsqueda a través de google, evidenciando a posibilidade de levar adiante esta proposta.

Resultaría unha feliz iniciativa que a construcción deste novo centro asistencial tudense contribuise a unha mellor atención aos cidadáns do seu ámbito e que, paralelamente, promovese o enriquecemento do singular conxunto arquitectónico de Tui. Non é unha utopía cómpre únicamente vontade dos responsables institucionais desta obra.


sábado, 20 de diciembre de 2008

Un Nadal tudense, con boleardos e bandos de reis


Achegándose aos tempos do Nadal resulta de interese evocar vellas tradicións vencelladas a estas festas, pois a pesares da secularización e a comercialización indecente destas datas permanece na inmensa maioría de nós unha vivencia intensa destas celebracións navideñas que percorre os tempos. Rememorar vellos costumes é un xeito de achegarnos á riqueza de expresións populares destas datas que nos falan dunhas tradicións inxeridas nas nosas raices culturais, na nosa identidade colectiva.
O Nadal que desenvolvíase en Tui nos primeiros tempos do século pasado céntrabase, coma hoxe, nas datas de Nadal, Noitevella e Reis.
A cea de noiteboa xiraba arredor do bacallau con repolo ou coliflor, elemento culinario non relacionado en absoluto coa nosa proximidade ás terras de Portugal, senón que constiue unha lembranza da vella obriga de gardar vixilia naquela noite (por tanto, non estaba permitada a carne) e que prendeu nos costumes de tantas e tantas casa tudenses que aínda hoxe celebran esta noite con estes manxares.
Era tradicional que en moitas mesas houbese viño tinto quente con zucre e compota de peras ou mazás. Pero o principal elemento da docería desta cea navideña era o “boleardo”: “El boleardo –sinala o erudito tudense Manuel Fernández Valdés- es propio de este tiempo de Pascuas y es tan consustancial con estas fiestas como el turrón. Es un bizcocho bastante duro, al que se le da forma triangular. El secreto de su elaboración estriba en utilizar levadura de maíz (...) El sabio académico don Javier Sánchez Cantón en un folleto editado hace años por el Patronato Nacional de Turismo al hablar de la cocina y la repostería de España cita los boleardos y mazapanes de Tuy al mismo ritmo que los turrones de Jijona y Alicante, peladillas de Alcoy, etc.”. O boleardo era un doce moi estendido en Galicia e que no sur de Pontevedra adquiría forma triangular. Unha mágoa que na actualidade este doce, que aínda aparece en moitas informacións de carácter turístico coma unha recomendación gastronómica tudense, non se conserve máis que nalgunhas casas da nosa cidade que o elaboran coa súa receita familiar e segreda. Quizáis algunha das numerosas confitarías tudenses podería recuperar a elaboración deste doce tradicional.
Outra peza gastronómica con moita sona na nosa cidade son os peixiños de améndoa das monxas Clarisas ou “Encerradas”, que tamén en moitas casas comparten sobremesa con turrón e mazapán. Este doce monástico agocha tamén unha tradición de raíz xudía que pervive na nosa cidade e testemuña as pegadas desta comunidade hebrea en Tui.
Se rememoramos aqueles anos de inicios do século XX cómpre falar da Misa do Galo, na Catedral a media noite, onde os músicos da capela catedralicia interpretarian algún dos villancicos do mestre Posse. Eran moitos veciños, tamén chegados dende o rural, que participaban nesta función lutúrxica, onde nos faltaban as falcatruadas que non eran alleas ao consumo etílico.
Outra tradición perdida son dos “bandos de reis” que no 5 de xaneiro percorrían as vellas rúas tudenses pedindo o aguinaldo polas casas. Eran grupos de tres persoas (ás veces algunha máis), normalmente mozos, que cantaban coplas, tanto en galego coma en castelán, e que variaban segundo as propinas que recibiran.
“Somos os reises do quiquiriqui
imos a ver o que nos botan aquí.
Somos os reises do cacaracá
vamos a ver que nos botan acá.
Somos os reises da Cabra Fanada
vimos aquí, non nos deron nada”
Coido que trátase dun costume relacionado cos antigos “ranchos de reis” que ainda nalgunhas zonas de Galicia, mesmo nas inmediatas comarcas do Condado e A Paradanta se conservan coas súas rechamantes indumentarias. Estas pequenas agrupacións ían casa por casa levando a súa animación e as súas coplas, e constituindo o millor pregón para a chegada da cabalgata de Reis, co seu cortexo de animación e ilusión para todos.
Vencellado ás mesmas tradicións populares do ciclo de Nadal están as “rondallas”, con grande implantación nos concellos veciños de Gondomar, O Porriño ou Vigo que podemos aínda disfrutar nos dias do aninovo polas rúas tudenses cos seus abandeirados, uniformes, e instrumentos de todo tipo, mesmo charrascos, cruces de chapas... que alédannos cos seus sóns.
Boleardos e bandos de reis, dúas antigas tradicións navideñas tudenses, cuxa lembranza nos ofrece a oportunidade de desexar a todos os noso lectores un bo nadal.

(A imaxe corresponde ao Misterio dun nacemento en barro do século XVIII do Convento das Clarisas de Tui)

jueves, 4 de diciembre de 2008

Caldelas protagoniza a primeira peza de teatro en galego que se conserva



Estamos rematando o ano 2008, dedicado na nosa cidade á lembranza do insigne escritor e polígrafo Xosé María Álvarez Blázquez. A celebración deste ano posibilitou o descubrimento das múltiples facianas ou facetas abordadas polo noso escritor ao longo da sua traxectoria vital.
Posiblemente unha das súas meirandes contribucións á cultura de Galicia teña sido o seu labor como editor, a través das editoriais Monterrey e posteriormente Castrelos. En ambos selos sacou do prelo numerosas obras literarias e de investigación de extraordinaria importancia para a nosa cultura contemporánea e polo rescate do esquecemento de textos clásicos
Entre estas obras figura a edición da primeira peza de teatro escrita totalmente en lingua galega que se conserva e que ten como protagonistas ás xentes miñotas de Caldelas. Trátase do “Entremes famoso en que se contiene la contienda que tubieron los labradres de la feligresia de Caldelas con los portogueces sobre la pesca del rio Miño. Año de 167...”, ainda que máis coñecida como “Contenda dos labradores de Caldelas”.
Este manuscrito foi publicado por Fermín Bouza Brey no ano 1953 na editorial Monterrey de Xosé María Álvarez Blázquez. Nunha nova oportunidade atopamos o interese do editor tudense por recuperar e divulgar esta xoia da nosa cultura, un traballo que neste ano dedicado á súa lembranza foi posto en valor.
A obra é da autoria de Gabriel Feixoo de Araúxo, do que descoñecemos case todo salvo que era “licenciado” e que estaba ao parecer emparentado co P. Feijoo. Fermín Bouza Brey establece tamén como data o ano 1671, podendo ser o da súa redación ou da sua primeira representación. O término “famoso” empregábase naquela época para indicar que esta peza teatral fora representada alomenos unha vez pois a peza, é evidente, foi escrita para ser representada.
A peza está composta de 433 versos con grande variedade métrica e atópase nun manuscrito do século XVII da Biblioteca Nacional de Madrid procedente da casa ducal de Osuna. Este texto, segundo Bouza, non sería o orixinal senón unha copia realizada por un copista que descoñecia o galego e o portugués. Para os estudosos é custionable que a peza sexa un “entremés”, xénero daquela xa moi ben condificado, e do que se aparta esta obra.
Da Galipedia recollemos: “Ten como tema un dos moitos enfrontamentos que os habitantes das dúas beiras do río Miño mantiñan polos dereitos da pesca. Na peza, un fidalgo portugués pretende saltarse a regulamentación tradicional facendo dous lances (saída dos barcos pesqueiros) por cada lance que fagan os galegos. Fronte a el, o cabaleiro Roleiro está disposto a impedilo e ambos loitan en escena, saíndo campión o galego, que unha vez só en escena conta como é a batalla. Os espectadores saben que os portugueses son derrotados polo pranto que unha portuguesa realiza no escenario sobre o cadáver do seu home. A obra termina coa reconciliación final entre os habitantes das dúas beiras e a celebración conxunta dunha festa e dun baile.
Na Contenda, o fidalgo si que responde a tipo de fachendoso e mullereiro que presentaban os fidalgos dos entremeses, pero Roleiro non é o rústico parvo e, ademais, por riba, gaña, de modo que hai unha subversión social. Ademais, a peza está localizada nun tempo e nunha xeografía concretas. E o espectador identifícase con Roleiro”.
Asi pois esta peza teatral ubicada nas ribeiras miñotas de Caldelas e Friestras é a primeira obra teatral que se conserva escrita íntegramente en galego. As terras tudenses teñen pois á honra de fornecer para a nosa cultura, naqueles séculos escuros, esta peza teatral que ilustra sobre a lingua, os costumes, as relacións de veciñanza... en definitiva a vida social das xentes do Miño.
Todo un monumento da cultura e a lingua galega centrado en Tui e que, por mágoa, é prácticamente descoñecido polas xentes da nosa cidade. Confiemos que, máis pronto que tarde, algún grupo de teatro animese a representar esta peziña para recuperala para a memoria colectiva dos tudenses divulgando deste xeito seu coñecemento.

jueves, 27 de noviembre de 2008

Os mártires de Sobredo, "froreceu unha rosa que agoira Libertade"


A vida tudense do século XX é ainda, por mágoa, prácticamente descoñecida para o gran público pola falta de estudos e investigacións sobre este período que, polas circunstancias históricas vividas ou sufridas posteriormente, pese a súa proximidade temporal é coma un valeiro mouro.

Unha das páxinas de meirande interese neste percorrido histórico do século XX o ten de ocupar o movemento agrarista, que nas primeiras décadas do século pasado, foi quen de movilizar de xeito inmensamente maioritario aos labregos de Galicia enteira.

É preciso lembrar que os nosos campesiños naquela altura non eran propietarios das terras que dende había séculos cultivaban senón que tiñan o dominio útil pero non a propiedade da terra, e estaban sometidos ao réxime foral que viña de época medieval e polo que tiñan a obriga de pagar unha renda periódica ao propietario. Tras o proceso desamortizador dos bens eclesiásticos boa parte destas rendas forais foron adquiridas, en pública subasta, polos elementos acomodados da sociedade (altos funcionarios, fidalgos, etc.) que seguían a esixir aos labregos o pago das correspondentes rendas, e de non facelo procedían á denuncia xudial solicitando o embargo dos bens do foreiro para facer fronte a débeda.

Esta nova “tropelía” sobre os campesiños provocou un proceso movilizador do campo en Galicia, o que chamamos movemento agrarista. Personaxes como Basilio Álvarez, o abade de Leiro, Amado Garra, Chinto Crespo... son a expresión deste movemento movilizador. Tui tivo un papel importante neste proceso, pois amáis de contar con sociedades de agricultores en todas as parroquias, en xullo de 1922 acolleu o Congreso Rexional Agrario no que acordouse fundar a Confederación Rexional de Agricultores Galegos baixo a presidencia de Basilio Álvarez. A este congreso asisten delegados de 133 entidades parroquias, das Federacións Provinciais Agrarias de Pontevedra e Ourense e de 7 federacións locais , en representación entre todos de case 60.000 labregos e acordaron, entre outras medidas, o boicot radical contra os embargos polo impago dos foros.

Neste intre de forza do movemento agrario a resposta ás accións xudiciais e gubernativas contra os foreiros morosos será moi efectiva. Asi ao pouco tempo é detida toda a directiva da sociedade de agricultores de Ribadelouro, polo que comeza unha folga xeral en todo o sur de Galicia, que en Tui coincide – aquí abrimos o debate sobre a unidade de acción entre obreiros, dirixidos pola CNT,e os agrarios- cunha folga xeral ao longo do mes de novembro, que provoca detencións de destacados sindicalistas ou a clausura de locais.

Neste ambiente de tensión se chega ao 27 de novembro de 1922, no que o xuíz e a Garda Civil preséntanse en Sobredo-Guillarei para lle embargar os bens a un dos veciños que non paga os foros, ao rendista tudense José Sarmiento. Unhas dúas mil persoas acuden en solidaridade co embargado e a Garda Civil disolve a manifestación a tiros. Cándida Rodríguez, de Pazos de Reis, Joaquín Estévez, de Guillarei, e Venancio González, dirixente agrario de San Esteban de Budiño, morren e outras sete persoas resultaron feridas e moitas detidas.

A movilización que se produce en toda Galicia é moi importante, tanto na rúa –con folgas e movilizacións en numerosos lugares- coma nos medios de comunicación, mesmo no Congreso do Deputados en Madrid abrese un debate por mor destes sucesos para rematar co sistema foral. Con todo haberá que esperar ainda a 1926, co goberno de Primo de Rivera, para que chegue a ten reclamada e agarda lei de redencion dos foros, adquirindo deste xeito os campesiños a plena propiedade das terras que viñan cultivando dende había séculos.

Os feitos tiveron moita sona e chegaron ao parlamento, abrindo o debate do conflicto agrario e a redención dos foros. A definitiva lei que lles permitiu ás persoas labregas seren donas das súas terras, mediante pago dunha indemninación, chegou no ano 1926.

O 29 de novembro de 1931, o escultor Camilo Nogueira puña a primeira pedra do que ía ser o monumento aos martires de Sobredo. Aquel día, unha multitude composta por todos os grupos agrarios da provincia de Pontevedra non querían esquecer que a morte de tres persoas abriu o camiño para a redención dos foros. Inaugurado nos tempos da II república foi dinamitado polos sublevados franquistas e finalmente recuperado o 27 de novembro de 1988. Todos os anos o último domingo de novembrio hai unha homenaxe popular en lembranza da loita agraria e dos mártires de Sobredo.

O egrexio poeta Ramón Cabanillas inclui na segunda edición do seu poemario “Da terra asoballada” un poema dedicado aos mártires agrarios de Sobredo que reproducimos:

SOBREDO

¡Galicia encadeada con ferros de Castela
por fillos treizaoeiros e por caciques-lobos,
no teu ceo azuado hai unha nova estrela!
¡ardente e sanguiñenta, agoira os tempos novos!

¡Irmáns¡ ¡Erguede o berro
de amor e santidade!
¡Galicia e libertade
do traballo e do Chan!

Son verbas de Dios mesmo
de Dios Todopotente.
¡Co suor da túa frente
gañaras o teu pan!

¡Nai galega que diche a sangue xenerosa
para calmar a sede rabioa da impiedade,
nos agros de Sobredo frorecéu unha rosa!
¡Ardente e sanguiñenta, agoira Libertade!

Son verbas de Dios mesmo,
de Dios Todopotente.
¡Coa suor da túa frente
gañaras o teu pan!

¡Irmáns! Erguede o berro
e o legón aferrade!
¡Galicia e Libertade
do Traballo e do Chan!

(Da terra asoballada, 1926)

viernes, 21 de noviembre de 2008

Frei Antonio de San Buenaventura, un beato tudense martirizado no Xapón en 1628


Este vindeiro domingo, 24 de novembro, na cidade nipona de Nagasaki terá lugar unha cerimonia de beatificación de 188 mártires, que sufriron martirio naquelas lonxanas terras entre 1603 e 1639, trátase desta volta de cinco relixiosos xesuítas e 183 seglares xaponeses. Xapón foi evanxelizado polo santo español Francisco Xabier, entre os anos 1548 e 1552, pero ao pouco tempo comezou unha feroz persecución contra os que adoptaban aquela nova fe. Os primeiros mártires, que encabeza o xesuíta San Pablo Miki –crucificado en Nagasaki en 1597- foron canonizados en 1862 polo Papa Pío IX que beatificou o 7 de xullo de 1867 a outros 205 mártires naquelas terras niponas. Na honra daqueles primeiros martirizados foi construido en 1962 un monumento deseñado polo arquitecto Kehji Imai e polo escultor Angélico Yasutake Funakoshi.

Naquela beatificación de 1867 foi recoñecido un fillo de Tui, Frei Antonio de San Buenaventura. Un beato tudense moi escasamente coñecido, mesmo nos ámbitos eclesiásticos da diocese de Tui-Vigo. Únicamente teño atopado unha breve referencia á sua persona no libro “Apuntes histórico-biográfico-descriptivos de la Muy Noble y Muy Leal de la Ciudad de Tuy y sus Hijos ilustres” (Tui, Imprenta y Libreria Pérez Hermida, 1884). Cómpre reseñar certa confusión pois nalgunha noticia bibliográfica figura coma canonizado, aínda que semella que únicamente foi beatificado.

Recollemos dunha paxina dixital unha semblanza sobre o beato tudense: “Frei Antonio de San Buenaventura naceu en Tui no ano 1588. Realizou os seus estudos de filosofía na Universidade de Salamanca e nesta cidade ingresou na Orde dos Frades Menores (Franciscanos) realizando a súa profesión relixiosa o 14 de xullo de 1605.

Nese mesmo ano partiu con 59 compañeiros para as illas Filipinas, proseguindo os seus estudos teolóxicos sendo logo ordeado presbítero amosando un grande celo no seu ministerio. Foi escollido para a perigosa misión da evanxelización de Xapón, onde chega no ano 1618.

O seu labor apostólico nos dez anos da sua estadía nas terras niponas ata o seu martirio foi resumido así polo Comisario Xeral da Orde dos Irmáns Menores naquelas terras: “Antonio de San Buenaventura foi obreiro incansabel gañando para Deus unha multitude de almas. Noite e día velaba, confesando, batizando, catequizando, erguendo aos que tiñan caído polo temor ás persecucións, dos que en pouco tempo reconduciu a fe a máis de 2000, permanecendo moitos deles constantes ata o martirio. Naqueles tempos tan difíciles en que o cristianismo era perseguido, batizou a máis de mil pagáns e nos dez anos que durou o seu ministerio apostólico nada puido frear o ardor apostólico do seu celo”.

Denunciado o 21 de xaneiro de 1628 por un falso amigo, foi recluido na terrible cadea de Omura, onde tivo a oportunidade de prepararse con outros moitos compañeiros para o seu martirio. Así escríbelle dende a prisión o 6 de setembro ao P. Pedro Matias, comisario de Filipinas: “ Estou tan sorprendido cando me vexo onde estou e penso que dende hai dazaseis días xa están listos os postes e a leña para seren queimado vivo, que aínda dubido se trátase de mín precísamente. Ouh misericordia de Deus, tan misericordioso que pagas tan xenerosamente a quen tan mal che ten servido!”.

Da prisión de Omura foi trasladado a Nagasaki e na Santa Colina ou Monte dos Mártires, foi queimado vivo en medio de terribles sufrimentos soportados con heroica fortaleza. Era o 8 de setembro de 1628. Tiña 40 anos de idade.

(Tomado de http://www.vidasejemplares.org/Beato%20Antonio%20de%20San%20Buenaventura.pdf)

Esta colina chamada Nishizaka, hoxe é coñecida como Monte dos Mártires, pois nela recibiron o martirio centenares de cristiáns a finais do século XVI e principios de XVII. Unhas persecucións que culminaron co levantamento de Shimabara, en 1638, onde morreron 37000 cristiáns, ficando exterminado o cristianismo das terras niponas ata o século XIX. Asi pois neste mesmo lugar onde terá lugar a solemne cerimonia deste domingo foi martirizado o beato tudense.

Sirvan estas breves liñas para lembrar a figura deste frade franciscano tudense que desenvolveu a súa actividade apostólica no lonxano oriente nos inicios do século XVII e que polo seu martirio foi proclamado beato pola Igrexa Católica. A lembranza dos mártires, como Frei Antonio de San Buenaventura, evidencia a potencia da súa fe, da súa esperanza, e o seu amor por Cristo e a súa Igrexa como unha testemuña perenne da vixencia das súas crenzas. Confiemos, por outra banda, que axiña poidamos contar con novos datos que iluminen as orixes tudenses deste beato.

martes, 18 de noviembre de 2008

Lamentable construción xunto á igrexa de San Bartolomeu de Rebordáns


A Igrexa de San Bartolomeu de Rebordáns é un dos máis sobranceiros elementos do patrimonio monumetal tudense, expoñente da continuidade do habitat no noso territorio dende a época romana ata os nosos días.
Este templo levantado sobre unha necropole imperial posue elementos constructivos do século XI, como exemplo do agromar do románico na nosa terra, visibles especialmente na capelas laterais da cabeceira. A capela central foi transformada no século seguinte. Neste espazo están os elementos máis valiosos desta igrexa.
Pois ben a escasos metros da cabaceira románica desta alfaia da arte da Galicia foi levantado un galpón de bloques de cemento que impacta visualmente de xeito lamentable no entorno desta igrexa. Certamente neste caso estamos diante dunha nova agresión ao patrimonio cultural da nosa cidade que cómpre reparar.
Confiemos que os responsables da conservación axeitada do noso patrimonio promovan as medidas legais precisas para devolver á este templo o seu entorno liberado desta lamentable construcción. Deste xeito ficará claro como a impunidade non é a regra e promoveranse actitudes de respeto cara aos nosos monumentos. Resulta sempre doloroso comentar estes feitos, pero cómpre o seu debate para que non volten repetirse.

viernes, 14 de noviembre de 2008

Congreso Álvarez Blázquez en Tui



A Real Academia Galega, a Consellería de Cultura e Deporte e o Concello de Tui organizan a celebración na nosa cidade do "Congreso Álvarez Blázquez" como peche ao ano dedicado a escritor e investigador tudense Xosé Maria Álvarez Blázquez. Desenvolvérase en Tui do 11 ao 13 de decembro.

A inscrición formalizarase enviando un correo electrónico ó enderezo secretaria@realacademiagalega.org en que se fará constar nome, apelidos, DNI, enderezo, teléfono, correo electrónico e modo de inscrición.

miércoles, 12 de noviembre de 2008

LA ESTANCIA DE LINDBERG EN TUI – VALENÇA EN “EL PUEBLO GALLEGO”


LA ESTANCIA DE LINDBERG EN TUI – VALENÇA EN “EL PUEBLO GALLEGO”

El coronel Carlos Lindbergh y su esposa y pasaron la noche de ayer en el “Albatros”. Este que se haya en su fondeadero de Poza de Crasto casi varado en la ribera de una islita y sujeto a los arbustos mediante un cable, no ha sido movido en todo el día de su emplazamiento.
Lo primero que hicieron los esposos Lindbergh al apuntar la mañana fue dedicarse a inspeccionar el aparato. El famoso piloto del “Spirit of Saint Louis” revisó el “Albatros” atentamente limpiando el motor y los flotadores. Luego procedió al aprovisionamiento de combustible, trasegándose 150 litros de gasolina en los depósitos del hidro (...).
Los vecinos de Caldelas prácticos en la navegación fluvial en esta zona del Miño se han expresado admirados de la pericia del coronel. Aunque ancho en aquellos lugares el río no ofrece un gran calado y, sobre todo, las piedras a flor de agua abundan. Incluso los pequeños botes han de navegar con mil cuidados. Sin embargo, el “Albatros” no ha rozado una sola piedra y sus flotadores permanecen intactos.
Ayer por la mañana, prosiguiendo en su afán de que el glorioso aviador tenga las mayores facilidades el comandante del cañonero español “Cabo Fradera”, secundado por marineros de la tripulación de su buque, dirigió los trabajos de balizamiento en el lugar en que acuatizó el hidro de Lindbergh, a fin de señalar al piloto los puntos de poca profundidad en el instante de elevarse.
Además se tenían preparadas lanchas para remolcar el hidro hasta un lugar conveniente para la perfecta y normal maniobra de despegue.
LINDBERGH ESTUDIA LAS PROFUNDIDADES Y PIDE UN PARTE DEL TIEMPO
A las diez de la mañana a ambas orillas del río la expectación culminaba. La curiosidad por presenciar la salida del hidro era grandísima y muchas personas intentaban, valiéndose de lanchas, acercarse a las inmediaciones del avión de Lindbergh; pero los guardias fiscales lusitanos y fuerzas de la Marina española impidieron que nadie llegase basta el “Albatros”.
A esa misma hora Lindbergh, en una canoa, recorrió detenidamente aquella parte del río, tomando nota de las profundidades.
Poco después solicitó del comandante del “Cabo Fradera” noticias sobre el tiempo que reinaba en la barra del Miño y el estado del mar en la costa. Lindbergh dijo:
—Si las condiciones atmosféricas son favorables seguiré viaje inmediatamente. De otro modo, esperaremos
Estos informes fueron demandados telefónicamente a las autoridades de Marina de La Guardia.
LINDBEEGR, ANTE LAS NOTICIAS RECIBIDAS SOBRE EL TIEMPO APLAZA LA SALIDA
Poco antes de medio día La Guardia contestó concretamente la pregunta hecha desde Caldelas. La respuesta no debió ser satisfactoria porque Carlos Lindbergh la recibió con desagrado. En la villa el tiempo era lluvioso y cerrado en bruma, Las noticias de La Guardia coincidieron seguramente con aquel indicio de mal tiempo, pues el coronel americano renunció a salir ayer, manifestando a sus intérpretes y a las autoridades que le acompañaban que aplazaba su vuelo hasta hoy.
EL AVIADOR DEL “ALBA TEOS”Y SU ESPOSA, A TUY Y VALENÇA
Adoptada esta medida, los esposos Lindbergh aceptaron la invitación del comandante de Marina de Tuy para trasladarse de Caldelas a Valença. El viaje, realizado por el río, lo hicieron en compañía del alcalde de Valença, comandante de la Guardia Nacional Republicana, señoras de Rancés y Guasch, el comandante de Marina tudense y el corresponsal de EL PUEBLO GALLEGO en Tuy.
EL PILOTO DEL “ALBATROS” HACE INTERESANTES DECLARACIONES
De lo poco que ha hablado Lindbergh durante su estancia en las riberas del Miño ha podido concretarse esta afirmación : Lindbergh persigue, en este viaje intercontinental que realiza, la finalidad de estudiar el modo más adecuado, técnicamente, de mejorar y ligar las rutas aéreas entre Europa y América y, en este momento, entre España y Portugal; rutas cuyo estudio, en su opinión, necesita grandes perfeccionamientos.
Lindbergh, según propia declaración, recibe a diario miles de telegramas que no le dicen absolutamente nada. Es tan corriente este detalle en su vida de glorioso aviador que ha ordenado la retención de todos estos despachos, que le distraen inútilmente,
Como episodio curioso de su estancia en el Miño diremos que ayer recibió el coronel un telegrama de los evangelistas de Oporto diciéndole que celebrarían mucho les visitase.
UNA MANIFESTACION QUE PUEDE SIGNIFICAR UN PROXIMO SALTO SOBRE EL ATLANTICO
Pero lo más importante de lo que ha dicho Lindbergh es que su programa, hasta ahora realizado felizmente, es volar sobre el mismo circuito hecho por la escuadrilla italiana de hidros del mariscal Balbo, pero en sentido inverso.
Es lógico, pues, entender que el viaje aéreo realizado por la famosa pareja para estudiar las posibilidades de establecer líneas regulares, va a tener un final emocionante para la expectación del mundo. Como se sabe, el regreso de Balbo tuvo una difícil etapa: América a Europa y, más concretamente, de Nueva York a Lisboa por las Azores. Lo inverso es Europa a América, Lisboa a Nueva York.
EL MATRIMONIO LINDBERGH, HUESPED DE TUY
Los señores Lindbergh almorzaron en Valença, do Miño con las autoridades españolas y portuguesas de la frontera.
Después del almuerzo se trasladaron a Tuy en automóvil, descansando unos momentos en el domicilio del comandante de Marina. Después regresaron a Valença. El viaje lo han efectuado en el coche de nuestro corresponsal en Tuy.
LA TARDE DE LOS AVIADORES EN VALENÇA Y TUY
Los esposos Lindbergh, como sintetizamos antes y según nos notifica más ampliamente, nuestro activo corresponsal en Tuy, almorzaron en el Hotel Valenciano, en Valença. Presidía la mesa el coronel Lindbergh, que tenía a su derecha al cónsul de España en la localidad, al capitán de la Guardia fiscal, al vista de Aduanas deTuy y al administrador de Aduanas de Valença, y a su izquierda a la señora de Rancés, al Sr. Álvarez y a mister Smith. La señora de Lindbergh tenía a la derecha al cónsul de España y al teniente de la Guardia Republica y a la Izquierda al comandante del cañonero “Cabo Fradera”, D. Guillermo Rancés, y al señor Guasch. En las cabeceras figuraban el presidente de la Cámara de Valença y el administrador de Aduanas.
Todas las autoridades españolas habían sido atentamente invitadas por las portuguesas, Después del banquete el comandante del “Cabo Fradera” invitó a los esposos Lindbergh, con caracter particular, a tomar una copa de champán en su casa de Tuy, aceptando gustosos los ilustres aviadores, que fueron conducidos desde Valença en el coche del corresponsal de EL PUEBLO GA LLEGO, Sr. Oliveira, como intérprete que vino actuando desde las siete de la mañana, En otros cochee seguían al ocupado por los esposos Lindbergh las demás autoridades asistentes al ágape, subiendo todos al domicilio particular del comandante de Marina. Allí fueron obsequiados el coronel Lindbergh, su señora y acompañantes con un champán, haciendo los honores de la casa con exquisita cortesía la distinguida señora de Rancés.
ANECDOTA.—VISITA A LA CATEDRAL—UN SALUDO DEL GOBIERNO ESPAÑOL
Después Lindbergh mostró su deseo de cursar un telegrama, trasladándose a pie a la oficina de Telégrafos, Una vez allí, no teniendo Lindbergh dinero español, nuestro corresponsal le ofreció su importe, de 1’5O, que el coronel americano aceptó con la condición de que habÍan de dirigirse inmediatamente a una casa de cambio para adquirir moneda española y satisfacerle la pequeña deuda.
De regreso en el domicilio del Sr. Rancés, la señora de Lindbergh mostró deseos de visitar la catedral, a donde se encaminaron los ilustres huéspedes y sus acompañantes. Al paso de la comitiva por las calles. el gentío vitoreó al glorioso piloté del “Albatros” y a su compañera.
El deán guiéó a los visitantes, que recorrieron el templo detenidamente, mostrándose los esposos Lindbergh muy satisfechos de la visita. Cuando la comitiva recorría el claustro llegó el gobernador dic la provincia Sr. Liarte que cumplimentó a los aviadores y les trasmitió el saludo del gobierno español.
PROPOSITO DE EMPBENDER VIAJE EN LA MAÑANA HOY
Después de tomar en casa del comandante de Marina otra copa de champán, los señores de Lindbergh y sus acompañantes regresaron a Portugal, dirigiéndose Finestra e Ilha do Meio, donde está varado el “Albatros”. Los viajeros se reintegraron a su aparato, donde, como la anterior, se dispusieron a pasar la noche, haciendo propósito de salir hoy miércoles, a las nueve de la mañana de mejorar el tiempo.
Para ello se dispusieron por las autoridades marítimas de los dos países las medidas de vigilancia y auxilio adecuadas,
Antes la señora de Lindbergh pidió un ejemplar de EL PUEBLO GALLEGO y, refiriéndose al dibujo de un hidro publicado en otro diario local, dijo que le interesaba manifestar que no correspondía a su aparato, sino a un avión de tipo “Dornier”.
UN RUEGO DEL COMANDANTE DE MARINA DE TUY
Nos ruega D. Guillermo Rancés, a quien Tuy debe el honor de haber recibido, como huéspedes, a tan Ilustre pareja, que, por lo improvisado del agasajo y la falta material de espacio, no ha podido Invitar a todas las autoridades, como seria su deseo, a este breve acto en obsequio de lo señores de Lindbergh,
PREPARATIVOS PARA LA MARCHA
Ayer por la mañana, bastante temprano, los esposos Lindbergh, que estaban resueltos - a no demorar más su vuelo, comenzaron adoptar todas las previsiones necesarias, poniendo su hidro a punto para el viaje a Lisboa.
El tiempo, si bien más benigno y despejado que en días anteriores, se presentaba también Iluvioso y con algo de bruma en el horizonte; pero el coronel Lindbergh no pareció arredrarse, declarando al intérprete :
—Vamos a irnos, a Lisboa. Ya no podemos esperar más.
Efectivamente. Lindbergh no resató su propósito do emprender el vuelo cuanto antes y, auxiliado por su esposa, procedió a desamarrar su hidro ante la expectación del gentío congregado en las dos orillas.
En el servicio de vigilancia, muy rigoroso y eficaz, cooperaron por igual las fuerzas de los dos países, - que impidieron a los curiosos aproximarse demasiado al lugar de emplazamiento del aparato, no permitiendo, - además, la navegación de embarcaciones por el río para evitar obstáculos en el momento del despegue.
EL “ALBATROS”, PRONTO. — LINDBERGH SE DESPIDE
Cerca de las once menos cuarto el hidroavión de los señores Lindbergh, en medio de animación creciente, quedó debidamente situado para emprender el funciomiento.
La nube de curiosos portugueses y españoles prorrumpieron en ovaciones al magnífico aviador y su esposa, que correspondieron a ellas agitando los brazos en señal de saludo.
Las noticias del tiempo recibidas antes de partir debieron ser agrdables porque Lindbergh insistió en su empeño de partir hacia Lisboa, aprovechando la estabilidad de las circunstancias atmosféricas, que no hacían temer tiempo tempestuoso ni mar excesivamente agitada en la ruta.
A las 10-45 de la mañana, seguidas las evoluciones previas del aparato por el interés culminante del público, el coronel Carlos A. Lindbergh inició las despedidas, diciendo a autoridades de los dos países y acompañantes su agradecimiento por las atenciones cariñosas que le habían dispensado durante la breve estancia del “Albatros” en el Miño y expresándoles que no olvidarla las facilidades y agasajos encontrados.


LINDBERGH, A LAS 10-45, EMPRENDE EL VUELO
Inmediatamente después de estrechar las manos de todos, el motor fué puesto en marcha el coronel americano inició, decidido, la maniobra de despegue. El hidro, entre aplausos, se elevó majestuosamente, con absoluta normalidad.
El “Albatros” giró en redondo para volar sobre Caldelas y la orilla portuguesa, saludando sus tripulantes al gentío, que prorrumpió en aclamaciones, desde la carlinga.
Por último el hidro se alejó, siguiendo el curso del Miño, hacia Tuy y La Guardia, por cuyas villas pasó normalmente poco después.
Lindbergh, cerca de la desembocadura, viró hacia el Sur, enfilando la costa portuguesa y perdiéndose en el horizonte, rumbo a Lisboa.
LOS PERIOD Y LINDEBERGH
El peculiar silencio del “Aguila del Far WeSt”, como se conoce a Lindbergh popularmente en América desde que prestaba servicio, antes de su raid trasatlántico, en una línea aeropostal, se agudiza cuando se trata de periodistas. Lo hemos dicho ya en jornadas anteriores. Y en esta ocasión, también, el coronel se negó a toda entrevista, rehuyendo la mínima relación verbal, sobre sus proyectos aviatorios, con ninguno de los representantes de periódicos que le han asediado con un bombardeo de preguntas nl tampoco acudió a los llamamientos telefónicos de agencias de Londres y Paris.
Las declaraciones del genial piloto que ayer dimos a conocer al público no dejan, por eso, de carecer de autenticidad. Podríamos contar el procedimiento utilizado para conocer’ el programa que Lindbergh persigue con su raid y que proyecta hasta rendir víaje en su país; pero esto pertenece al secreto profesional.
Baste decir a nuestros lectores que lo que dijimos ayer sobre estudio de las rutas aéreas el establecimiento de líneas comerciales y acerca del proyecto Lindbergh de volar, pero en dirección contraria, sobre el mismo circuito de la escuadrilla Balbo, es una propia declaración del glorioso aviador yanqui y que fué escuchada por un periodista de EL PUEBLO GALLEGO que no se había dado a conocer cuando Lindbergh, en inglés, empezó por contestar a las preguntas de una las personas que constantemente hicieron compañia en estos términos:
-- Yo no quiero nada con los periodistas, y como estoy seguro que Usted no lo es, voy a decirle, en confianza la verdad, toda verdad, que es ésta... Y Lindbergh expresó lo que ningún otro periodista pudo oir de él en este alto en su raid intercontinental.
LA SEÑORA DE LINDBERGH TIENE MIEDO A LA VELOCIDAD
Otra anécdota:
Durante el viaje de Valença a Tuy, realizado en el auto de nuestro corresponsal en esta última ciudad, el compañero Oliveira aceleró el coche hasta ponerlo en 90 por hora. Creyó, naturalmente, que a los esposos Lindbergh, acostumbrados a devorar las distancias aéreas, eso no habría importarles.
Oliveira preguntó al coronel, que se sentaba a su lado:
—Supongo que a ustedes que vuelan a menudo a 250 kilómetros por hora, esta marcha les ha de parecer un tranquilo paseo a pie. . .
—No lo crea—replicó Lindbergb—. Mi señora está asustada. ¡No sabe usted el mal rato que le hacen pasar las grandes velocidades en automóvil! Le aseguro que, en este instante, no tiene confianza alguna en usted.
OTROS DETALLES SOBRE MARCHA DEL “ALBATROS”
Antes de partir, Lindbergh participó a sus intérpretes que pensaba invertir dos horas en el salto hasta el Tajo, a pesar de que los partes meteorológicos de La Guardía no acusaban tiempo del todo favorable.
—Al ser puesto en marcha el hidro, se creyó que el despegue sería difícil y peligroso porque el motor fallaba. Sin embargo, el piloto, dando pruebas de su pericia logró elevar el aparato en el reducido espacio que ofrecía el río.
—Antes de elevarse Lindbergh firmó muchas dedicatorias dejándose hacer una fotografía con las autoridades.

lunes, 10 de noviembre de 2008

Y Lindbergh acuatizó en el Miño


Publicado en "Faro de Vigo" do sábado 8 de novembro de 2008, pódese consultar tamén en

http://media.epi.es/www.farodevigo.es/media/documentos/2008-12-08_DOC_2008-11-08_02_16_22_elsabado.pdf

Y Lindbergh acuatizó en el Miño

La niebla obligó hace 75 años al famoso aviador a posar su hidroavión en aguas del Miño a su paso por Caldelas de Tui


Por J. A. Otero Ricart


“A las cuatro de la tarde de ayer nuestro corresponsal en Tuy, señor García Sánchez, nos comunicó por teléfono que el hidro de Lindbergh había acuatizado en las cercanías de Caldelas de Tuy, para donde salía seguidamente”. Así comenzaba la primera de las pormenorizadas crónicas que publicó FARO DE VIGO sobre el inesperado acuatizaje de Charles Lindbergh en el río Miño el 13 de noviembre de 1933.

En mayo de 1927 el nombre de Charles Lindbergh se había hecho mundialmente famoso al convertirse en el primer aviador que lograba cruzar el Océano Atlántico sin escalas. Su vuelo entre Nueva York y París pilotando el monoplano “Spirit of St. Louis” le convirtió en todo un héroe de la aviación. Poco después fue nombrado consejero técnico de Transcontinental Air Transport y Pan American Airways y pasó a formar parte del Comité Nacional de Asesoramiento para la Aeronáutica. Tras contraer matrimonio con Ann Morrow, Lindbergh realizó en su compañía diversos vuelos internacionales.

En 1933 recorrieron un total de 46.800 kilómetros en un hidroavión Lockheed Sirius llamado “Tingmissartoq” (“el que vuela como un pájaro”, en lengua esquimal). Despegaron de Nueva York el 9 de julio de 1933 y, tras hacer escala en 21 países,

regresaron a la misma ciudad el 19 de diciembre. Durante ese largo viaje, y cuando se dirigían a Lisboa desde Santander, tuvo lugar el inesperado acuatizaje del 13 de noviembre en el río Miño, en la frontera entre España y Portugal, cuyas autoridades se disputaron durante dos días los agasajos al héroe de la aviación. Los Lindbergh se hospedaron en un hotel de Valença, pero pasaron las dos noches en el hidroavión, varado en la isla del Meio.

La aventura del acuatizaje en el río Miño la describió la propia Ann Morrow en un artículo publicado al año siguiente en el “National Geographic” y que ha recogido recientemente la revista española “En vuelo”. Procedentes de Rotterdam y Ginebra, el legendario piloto y su esposa habían llegado unos días antes a la localidad cántabra de Santoña. La meteorología en Europa era muy mala.

“Cuando llegamos a España –apunta Morrow– buscamos el sol. Pero había tormentas locales por toda la costa, y en Santoña, donde tuvimos que tomar tierra debido a una lluvia cegadora, el Tingmissartoq estuvo muy cerca de resultar seriamente dañado”. “Después de pasar un día en Santoña –continúa el relato de la esposa de Lindbergh– nos pusimos en marcha de nuevo, esperando que lo peor de la tormenta hubiera pasado. Pero nada de eso. ‘¡Tormenta en Vigo!’, nos gritó alguien poco antes de salir, ‘no deben despegar’, sentenció. Mi marido le respondió: ‘Bueno, iremos a ver qué aspecto tiene’. No contento con ver ‘el aspecto que tenía’, decidió acortar el viaje atajando por la esquina de España con Portugal, dejando la costa (...) El techo de nubes bajaba cada vez más mientras seguíamos, a través de lluvia y niebla, un rumbo suroeste zigzagueante. No tenía ni idea de dónde nos encontrábamos, pero cada vez estaba más segura de que tendríamos que acabar aterrizando en la meseta”.

La situación era cada vez más complicada, pero finalmente encontraron un lugar para acuatizar. “Por fin llegamos a un río que se abría paso hacia el oeste por un cañón de varios cientos de pies de profundidad –escribe Ann Morrow–. Supimos que el río nos conduciría inevitablemente a la costa oeste de España o Portugal. Seguimos su curso serpenteante durante media hora, encontrándonos con valles más abiertos. De repente, la niebla bajó hasta el nivel de los árboles y mi marido me hizo una rápida seña y comenzó a girar para tomar en mitad del río. Estábamos volando bastante bajo y tenía 150 vueltas de antena colgando por detrás del avión. Comencé a rebobinar frenéticamente pero no había conseguido recogerla toda antes de posarnos sobre el agua. El contrapeso se soltó, fue la primera vez que perdí uno. Nos desplazamos contracorriente hasta un lugar remansado, al tiempo que desde las dos orillas varias personas comenzaron a remar hacia nosotros. Agarré un diccionario de español y grité, acompañándome con gestos apropiados: “Mal tiempo, Santoña-Lisbon, mal tiempo, no puede Lisbon aquí? ¿Persona inglesia?” (en español en el original). Quizá me entendieran, o simplemente

fue mero sentido común, pero lo cierto es que acudieron al pueblo más cercano a buscar a alguien que entendía el inglés, y que lo hablaba en una extraña mezcla de portugués y neoyorquino. Pero mientras tanto, mi marido había tenido más éxito que yo al enseñar un mapa y hacer que nos señalaran el lugar en que nos encontrábamos. Resultó que estábamos en el río Miño, en la frontera entre Portugal y España, entre los pueblos de Tuy en el lado español y Valença en el portugués”.

Hasta aquí la versión de la esposa de Lindbergh. A partir de ahora acudimos a la crónica del corresponsal de FARO, García Sánchez, y de dos redactores del periódico –Lustres Rivas y Amado– que narran con todo detalle cómo localizaron al afamado

aviador y a su esposa y los acontecimientos que se sucedieron y que a punto estuvieron de provocar la dimisión del alcalde de Tui, Jacinto Fernández Lago, al impedírsele en un primer momento desplazarse en barca hasta el aparato. El hidroavión había acuatizado a las tres de la tarde del lunes 13 en la ensenada de Lapela, situada entre la isla Pequeña y Pozo de Castro, en la parroquia de Fiestra.

“Por fin y en un brazo del río, entre unos árboles, dimos con el aparato de Lindbergh –escriben en el periódico del día siguiente–.

Estaba con los flotadores pegados a tierra y sujeto con un cable a la orilla. Sobre la isla se perfilaban entre la niebla siluetas de marineros portugueses, guardias fiscales y policías”. Los periodistas de FARO siguieron la pista del famoso aviador, que ya se encontraba en Valença, comiendo en el Hotel Valençano. El relato de los hechos –que nada tiene que envidiar a los “Papeles póstumos del Club Pickwick”, de Dickens– combina situaciones divertidas con notas de sociedad que descienden a los mínimos detalles: “La esposa del audaz aviador vestía un mono kaki y una boina marrón”; “pudimos observar que los esposos Lindbergh son sobrios en la comida y ambos abstemios”. Durante la estancia de Lindbergh y su esposa en Valença –que se prolongó casi dos días, hasta la mañana del miércoles 15– fueron agasajados por las autoridades locales y recibieron la visita del cónsul de EE UU en Vigo. El alcalde de Tui le había invitado el día de su llegada a tomar una copa de champán en su ciudad, pero Lindbergh no aceptó porque tenía que volver cuanto antes al aparato. Sin embargo, al retrasar el despegue por culpa de la niebla, los aviadores norteamericanos tuvieron ocasión de desplazarse Tui al día siguiente y visitar la catedral. El acuatizaje de Lindbergh en el Miño despertó tal interés que diversos medios internacionales intentaron ponerse en contacto con él para conocer más detalles de la aventura. Tras dos jornadas intensas de agasajos, el matrimonio Lindbergh emprendió de nuevo vuelo rumbo a Lisboa poco antes de las 11 de la mañana del día 15, entre la expectación y los aplausos de los vecinos de Tui y Valença congregados junto al río.

miércoles, 29 de octubre de 2008

A prol dun museo no Mosteiro das Clarisas


O Mosteiro das Clarisas tudenses érguese como solemne conxunto arquitectónico no alto do outeiro tudense, ocupando o solar da antiga igrexa da Oliveira e os primeiros pazos episcopais e dos iniciais elementos defensivos da cidade como a chamada “Torre Vella” de Fernando II. Aínda hoxe o peche norte deste mosteiro é a muralla medieval que agocha a única porta que se conserva: a das Estrabancas, actualmente cegada pero perfectamente visible.
Un conxunto enriquecido pola igrexa conventual edificada seguindo os planos do mestre arquitecto compostelá Domingo de Andrade e os armoniosos retábulos, posiblemente obra de Francisco de Castro Canseco, e dotados dun grande equilibro estético e artístico.
Pero esta comunidade, que agora celebra o quinto centenario da súa existencia, maila penalidades sofridas por guerras e conquistas, aínda conserva nas dependencias da clausura numerosos obxectos de uso litúrxico ou mesmo doméstico que posuen unha singular trascendencia como pezas de interese artisticos e/ou histórico.
Ao longo do presente mes de outubro a Sala Municipal de Exposicións do Concello de Tui acolle a exposición que baixo o título de “Cinco séculos desposadas...” deseña un percorrido polos principais fitos da historia deste Mosteiro de Nosa Señora da Concepción e polo xeito de vida desta comunidade de clarisas que teñen na oración en común e na devoción eucarística o seu centro. Pezas como un facistol barroco e un cantoral da mesma época, ou dúas excelentes custodias, especialmente unha cunha decoración dun pelícano –imaxe alusiva á Cristo- do século XVIIII salientan no conxunto de máis de sesenta obxectos alí expostos.
Non menos merecentes de mención son outras pezas expostas: unha imaxe en pedra caliza policromada de San Antonio, posiblemente de autoría ou influencia portuguesa, unha talla en madeira da Inmaculada Concepción, diversos óleos dos século XVII e XVIII, etc. No propio convento ficaron outras pezas non menos significativas tanto de época románica como óleos barrocos de gran formato ou mesmo a bula de fundación do convento de 1515.
Pero unha peza destaca especialmente: o libro de “Toma de hábitos” realizado en pergamiño e ilustrado polo pintor Francisco de Caldas en 1569 por encargo do bispo Diego de Torquemada, exemplo sobranceiro de iconografía renacentista e onde salienta a iluminación deste libriño realizado en pergameo. Entre as imaxes representana cómpre resaltar a figura dun gaiteiro, cicáis a representación máis anterga deste músico característico da nosa terra.
Certamente estamos diante dun dos máis senlleiros conxuntos artísticos tudenses que reclama pola súa antigüidade, pola sua trascedencia para a conformación da cidade, polas pezas artísticas alí conservadas... unha posta en valor ou musealización.
A celebración desta exposición puxo en evidencia a idoneidade de prantexar a convenencia de abordar un proxecto musealizador deste Mosteiro, poñendo en valor o seu patrimonio arquitectónico e exhibindo esta colección de obxectos de interese histórico e artístico que as Clarisas tudenses conservan tras os muros conventuais. Exemplos similares en Galicia poderíamos citar as Clarisas de Allariz, a Colexiata da Coruña, Lourenzá, etc.
Un pequeno museo, ou máis propiamente, unha colección visitable neste Mosteiro suporía unha importante achega para a difusión pública deste conxunto patrimonial e contribuiría eficazmente á promoción da cidade de Tui como un dos referentes patrimoniais de Galicia.
Rafael Sánchez Bargiela

martes, 21 de octubre de 2008

Ezequiel Ordoñez González


A vila e concello de Ponteareas foi lugar de nacemento de numerosos persoeiros que no mundo da política acadaron importantes e significativos postos xa no mundo parlamentario ou no goberno de España. Unha familia, os Bugallal, lograron instaurar no distrito de Ponteareas e noutros lugares do sur de Galicia, nas últimas décadas do século XIX e primeiros anos do XX, un control intenso da vida política e, sobre todo, dos procesos electorais no que Enrique Hervés nomeou como “unicato bugallalista”.
Saturnino Álvarez Bugallal, Gabino, Isidoro ou Dario Bugallal Araujo, Senén Canido Pardo, Luis Usera, Manuel Fernández Barrón, son representantes desta ampla “familia” política. Pero dende outras liñas políticas non podemos esquecer nomes Antonio Domínguez Prieto, Emiliano Iglesias Ambrosio, Alejandro Viana Esperón ou Amado Garra Castellanzuelo, que ficou sempre as portas do Parlamento non acadando, a pesar da sua fama, acta de deputado nos comicios aos que presentouse.
Pero nesta longa relación non é habitual facer mención doutro importante político que foi nado na vila de Ponteareas: Ezequiel Ordoñez González. Era seu pai José Ordoñez Domínguez, que sendo capitán retirado foi nomeado como Comandante de Armas da vila do Tea. Casado coa tudense Teodora González Aznaga tivo en Ponteareas, no ano 1843, ao seu primeiro fillo, Ezequiel. Rematado o mandato retornaron á vella cidade episcopal onde no ano 1847 naceu outro fillo, Leoncio.
Seguimos o relato do polígrafo tudense Manuel Fernández-Valdés Costas para ilustrar os incios da vida pública de Ezequiel Ordoñez: “Moi novo pasou a Madrid para estudiar Dereito e para ser menos gravoso aos seus pais, entrou como amanuense ao servizo do poeta Campoamor. Cóntase que un día estalou en Madrid un pronunciamento, tan frecuentes no século XIX, e había unha dura loita polas rúas. Non era posible circular, tras o toque de queda, sen un salvoconducto especial. Pero naquela noite, como todas, Ordoñez non fallou á súa cita na casa do poeta das “Humoradas” e este ficou tan agradecido a esta proba de adhesión, que converteuse no seu protector, ata a punto de casalo cunha rica orfa que era a súa pupila”. O poeta Campoamor dedicoulle o mellor do seus “Pequeños poemas”, o “Don Juan”. Pola súa banda, Ordoñez escribiulle o limiar a unha edición do poema “El drama universal”.
De seguro que, como froito desta relación co poeta asturiano Ramón de Campoamor, Ezequiel Ordoñez comezou tamén a escribir colaboracións en diversos medios periodísticos, entre eles o “Boletín Diplomático”.
Ezequiel Ordoñez foi, de sempre militante do Partido Conservador; andando os anos sería do sector de Romero Robledo, a quen lle unían lazos políticos e familiares, así o seu fillo Mariano Ordoñez García (que foi Ministro de Gracia e Xustiza e logo de Facenda) casou coa filla de Romero Robledo.
Accedeu ao Congreso dos Deputados no 1876 resultando elexido polo distrito de Cuenca, nas seguintes eleccións de 1879 saira elexido polo distrito de Tui repetindo a súa elección en once oportunidades ata 1901. O seu fillo Mariano Ordoñez continuará a “tradición familiar” e será elexido deputado polo distrito tudense entre 1903 e 1923. Podemos comprobar coma a familia Ordoñez exerceu un ferreo control político na cidade de Tui e na bisbarra do Baixo Miño ao longo de máis de cuarenta anos. Un control evidenciado tamén na vida municipal e na vida política local.
É curioso comprobar como nos anteriores comicios de 1863, xusto antes do parentese da I República, outro pontearean accederá ao Congreso polo distrito tudense, Saturnino Álvarez Bugallal, nun intento deste grupo familar por acceder ao control político deste distrito que ao fracasar deixou o camiño aberto a Ezequiel Ordoñez.
Entre outros cargos públicos foi vocal do Consello de Sanidade, Director Xeral de Correos e Telégrafos, de Obras Públicas e de Beneficencia e Sanidade así como Subsecretario do Ministerio de Ultramar, en 1892. No Congreso dos Deputados foi durante varios anos secretario e finalmente vicepresidente, entre os anos 1876 e 1883.
De seguro que a experiencia acumulada nos cargos políticos desenvolvidos posibilitoulle a base de coñecementos para a edición dun libro titulado “Guia del ferrocarril del Norte”.
No ano 1903 foi nomeado polo Rei de España, senador vitalicio ocupando a vacante producida polo pasamento de Antonio Abellán Peñuela, marqués de Almanzora. Finou en Madrid o 20 de outubro de 1918, sendo soterrado na Sacramental de San Isidro.
A figura de Ezequiel Ordoñez está vencellada, ao longo das últimas décadas do século XIX, a múltiples iniciativas de obras públicas e desenvolvemento social e económico do sur de Pontevedra: construcción da vía ferrea, da ponte internacional de Tui, etc. Paralelamente a súa figura é un exemplo sobranceiro da vida política da Restauración, amosando coa súa traxectoria política o funcionamento do sistema, especialmente o férreo control que algunhas elites sociais e políticas mantiñan sobre a vida politica do noso distrito electoral. Namentras os Bugallal controlaban os distritos de Ponteareas, Bande, etc. Ordoñez, primeiro Ezequiel e logo o seu fillo Mariano, dominaron a vida política do Baixa Miño ao longo de case cinco décadas.

Rafael Sánchez Bargiela
Editado en "Pregón, revista da festa do Corpus Christi de Ponteareas" 2008, pp. 58-59.

martes, 23 de septiembre de 2008

O Museo forestal de Areas




“Vida Gallega” foi unha revista que marcou un fito na prensa de Galicia; o seu carácter divulgador, a súa cobertura galega e, sobre todo, o seu importante contido gráfico, con numerosas fotografías en cada número foi, no seu momento, un éxito editorial e na actualidade é unha ferramenta de primeira magnitude para documentar as primeiras décadas do século pasado. No número editado o 15 de agosto de 1917 o seu director Jaime Solá, facía unha crónica da súa visita ao viveiro forestal de Areas.
El vivero forestal es una extensión enorme de terreno en la cual, con unas míseras pesetas del Estado, dadas en forma fragmentaria –que es el modo mejor de hacerlas infructíferas- el ingeniero Areses puso los cimientos de su magna obra de resurgimiento regional (...) Areses hizo construir una casa ideal en medio del vivero y alrededor vació los dones de Pan, Ceres y Pompona. De todo hay en aquellas tierras artística y científicamente cultivadas. En cuarenta mil tiestos, cuarenta mil arbolitos de todas las especies (...) en sus centenares de miles de árboles está en potencia el porvenir del campo gallego (...) Areses, con una visión perfecta de un mañana esplendoroso para su querido país natal, puso al servicio del bosque futuro toda su fe y todas sus energías. Y de su ciencia y de su actividad nació esa gran obra, orgullo de España, gloria positiva y grande de nuestro país, que se extiende a tres kilómetros de Tuy y que se llama modestamente “Vivero Forestal”. Visitadlo. Admiradlo. Meditad sobre él. Y diréis: Aún es más de lo que dijo ese escritor”.
Este recinto que tanta admiración suscita ven de cumprir recentemente o seu centario pois foi aló polo 1906 cando Rafael Areses Vidal encetou esta obra, o Viveiro forestal, destiñado a fornecer arbores para a repoboación dos nosos montes e en especial do Aloia. Rafael Areses nacera en Tui en 1878, ingresando no Corpo de Enxeñeiros de Montes no ano 1902, a súa preocupación pola reforestación dos nosos montes levouno a promover, como membro do Distrito Forestal de Pontevedra-Coruña, a repoboación do Monte Aloia, creando o Viveiro Forestal de Areas, no monte de Seixos Albos, o primeiro das súas características de Galicia. En 1909 encetou as primeiras prantacións oficiais en Oia, Tui, A Guarda (no monte de Santa Tegra), Baiona ou Ponteareas contando cunha importante oposición veciñal pois os campesiños veían recortadas as zonas dedicadas ao pasto, pero os suministros dende este viveiro forestal de Areas impulsaron a estensión dos piñeiros polos montes de Galicia.
En 1917 foi trasladado ao Distrito de Ourense-Lugo e continuou o seu labor de promoción da repoboación, creou viveiros, casas forestais, etc. Logo da Guerra Civil ocupou diversos cargos en Madrid e Valencia e no 1945 foi nomeado Presidente de Sección do Consejo Superior de Montes. Finou no ano 1943.
Rafael Areses salientou polo seu compromiso polo estudio e divulgación da riqueza forestal de Galicia, promoveu as repoboacións en base ás especies de crecemento rápido e turnos de corta curtos, especialmente cos diversos tipos de piñeiros. Pero a súa concepción dun monte que ofrece un espazo de disfrute público vencellado a un aproveitamento forestal e o desenvolvemento económico conseguinte é unha idea moi próxima aos actuais conceptos de sostenibilidade
Pero neste Viveiro o enxeñeiro Areses levou adiante outra empresa hoxe esquecida polos tudenses: un museo sobre a nosa cultura agrícola e forestal, pois o enxeñeiro tudense salientaba polo seu carácter pedagóxico e divulgador. Neste marco de difusión científica impulsa a creación no recinto forestal de Areas dun museo forestal, un museo relacionado co mundo das arbores, da madeira, da economía e da vida no ámbito rural.
O relato de Solá continúa: “Es un asombro, es una joya el museo forestal de Areas, hecho por Areses. Por afuera un edificio lindísimo, no grande, con una escalinata palaciega (…) Penetráis en el vestíbulo y veis, en correcta exhibición, los aperos de labranza. En una sala os sorprende una exposición de instrumentos de trabajo sobre la madera y los objetos que es posible hacer con esos instrumentos. Por ejemplo: al lado de un bloque de boj veis un adminículo de acero destinado a la primera roturación de su corteza. Después, este mismo bloque como sería más manipulado y la herramienta que ha de labrarlo nuevamente. Después el boj ya sometido a una nueva transformación y el cuchillo, el garfio, el escoplo que lleva a la reciedad arbórea un nuevo paso hacia su próximo destino. Y así hasta que el bloque llega a ser cuchara.
Pues esto se repite con otras herramientas y con otras maderas. Y es, al fin, una exposición evolutiva, progresiva, demostrativa de lo que el cultivo del árbol da de si y de lo que con la madera hace, en el fondo de nuestros valles, la pequeña industria derivada de la gran industria. Al lado de estos minúsculos arados, rejas, carros aldeanos… unos molinos de madera, unas cerraduras de madera también. Y primores en corcho que demuestran que el alcornoque, cuando cae en buenas manos, no es tan tozudo y vano como nos habíamos creído.
¿Y la exposición de semillas en unos pomos elegantes, transparentes, que prestigian sendos escudos del cuerpo de ingenieros? ¿ Y las fotografías de árboles corpulentos, gigantes arbóreos que existen en Galicia?.¿Y la habitación regia destinada a un alto visitante “forestal” que si fuese el mismo Rey no echaría de menos el confort, la limpieza, los detalles que puede tener en su palacio?”.
Por mágoa carecemos ata agora doutras referencias a este Museo forestal de Areas que para quen escribe estas liñas era por completo descoñecido ata hai escaso tempo. Cabería lembrar que por aqueles anos son moi escasos os museos abertos ao público en Galicia, e de temática etnográfica, ou monográfica, como este de Areas, poderíamos citar únicamente o Museo que Enrique Peinador, propietario do Balneario de Mondariz, tiña creado na súa finca de Sanmil, en Pías – Ponteareas. Este Museo forestal de Areas foi pois unha iniciativa certamente novidosa e que evidencia a capacidade creativa do tudense Rafael Areses.
Rafael Sánchez Bargiela

viernes, 12 de septiembre de 2008

Francisco Sánchez, "o tudense"


FRANCISCO SÁNCHEZ
Rematabamos a última achega a Tudensia reivindicando, ao abeiro da celebración da Xornada europea da cultura xudía en Tui, o nome de Francisco Sánchez como expresión sobranceira, e serodia no tempo, da aportación que xudeus e xudaizantes teñen realizado á historia de Tui.
Insisto no feito realmente sorprendente que Tui, o seu berce, únicamente lembre a este fillo egrexio co nome dun Instituto de Ensino Secundario e que ningunha rúa, placa, estatua… rememore para tudenses e visitantes ao posiblemente máis importante fillo desta terra. Teremos de visitar Braga para contemplar na Praza de Sâo Joâo unha imponente estatura deste médico e filósofo.
Francisco Sánchez forneceu na sua obra filosófica algunhas das liñas mestras do pensamento moderno. Os nosos irmáns portugueses ben que souberon da súa importancia e insistiron dabondo na súa condición de bracarense, baseandose na información proporcionada por un dos seus discípulos. Pero no ano 1907 o investigador francés Henry-Pierre Calzac atopou no arquivo da universidade de Montpellier a nota manuscrita da súa inscrición do puño e letra do noso pensador na súa Facultade de Medicina no que se identifica como “Ego Franciscus Sanctius, hispanus, natus in civitate Tudensis”.
Pola súa banda existen defensores da su orixe portuguesa, que amosan unha partida de bautismo, disctutida por moitos, de Francisco Sánchez no ano 1551 na igrexa de San Xoán da cidade de Braga. Amáis o propio filósofo declaraouse como “bracarensis” nalgunha oportunidade. De todos os xeitos a polémica historiográfica continúa e e máis recentemente o investigador Carlos Mellizo sinala que o seu bautismo foi na diocese de Braga e mesmo defende que aconteceu na inmediata Valença do Minho.
Outro dato documental de gran trascendencia é que o pai do filósofo, o médico Antonio Sánchez, de ascendencia xudea e, segundo algúns investigadores procedente da zona de Aragón, instálase, fuxindo das persecución aos xudeus, na cidade de Tui en torno á métade do século XVI casando coa portuguesa Filipa de Sousa.
Sabemos, gracias ás investigacións de Ernesto Iglesias Almeida, que Antonio Sánchez foi contratado polo Cabido da Catedral tudense como médico o 29 de abril de 1558. En consecuencia, Francisco Sánchez nacería na nosa cidade no ano 1550 ou 1551, posiblemente foi batizado en Braga tendo como padriños ao Comendador Antonio del Castillo e María Gonçalvez, muller do licenciado Manoel Aranha, e viviu en Tui os anos da súa infancia e primeira formación educativa.
Esta condición hispana e non lusitana do noso filósofo queda acreditada no uso permanente que fai do seu apelido Sánchez na súa escrita en castelán non empregando nunca o xeito portugués de “Sanches”.
A familia de Francisco Sánchez tivo de emigrar de Tui, quizáis en torno aos 10 anos do rapaz, cara outras terras case seguro que debido ás presións que os “cristiáns novos”, as xentes de ascendencia xudía, sofrían naqueles anos. Tras abandoar Tui a familia de Francisco Sanchez diríxese cara Burdeos, no sur de Francia, que daquela acollía a numerosos xudeus de Europa. Francisco Sánchez matricúlase no Colexio da Guyenne, prestixioso centro onde tamén estudiou Michele de Montaigne, e que acollía a moitos profesores e alumnos xudeus.
É curioso lembrar que un cuñado de Antonio Sánchez, chamado Antonio López, foi á súa vez cuñado do pai de Michel de Montaigne, o que permite considerar como parentes a dous dos principais filósofos europeos do XVI
Nesta cidade fica ata a morte do seu pai e do seu tio en 1570; ao ano seguinte marcha a Roma, onde tiña tamén parentes (velaí documentadas as amplas redes familiares do xudeus tudenses) e completa a súa formación na Universidade da Sapienza acadando o título de doutor en filosofía. Hai autores que sinalan que tamén estudiou medicina, aprendendo a examinar cadáveres, e especializándose en estudios anatómicos e cirúrxicos. Esta unión entre a medicina e a filosofía era unha realidade amplamente estendida daquela nas universidades italianas. Algún autor conta que na súa estadía romana coincidiu con outro tudense, Diego de Castro, que tiña participado na Batalla de Lepanto e a quen dedícalle dúas das súas principias obras.
En 1573 volta a Francia matriculándose na daquela célebre Facultade de Medicina da Universidade de Montpellier. O 4 de xuño de 1574 logra convertirse en doutor en Medicina. A cidade francesa de Montpellier estaba controlada naqueles anos polos hugonotes, ou calvinistas franceses, que mantiñan posturas nada tolerantes. Factores coma verse rexeitado para formar parte do claustro da súa Universidade, as suas creencias católicas (nas que se mantivo toda a súa vida e mesmo dous dos seus fillos serán presbíteros) e a súa ascendencia xudea forzaron a súa marcha cara a cidade de Toulouse.
En Toulouse onde desenvolve a súa actividade exercendo a medicina; nesta cidade escrebe boa parte da súa obra filosófica. En xaneiro de 1581, ano da edición de Quod nihil scitur, que tiña escrito sete anos antes, comeza a traballar no hospital de Santiago. Será no ano 1585 cando acada o seu nomeamento como profesor de filosofía na Facultade de Artes da Universidade de Toulouse. Pero será en 1610 cando acceda á condición de profesor de medicina na devandita Universidade, na mesma que estudiara Miguel Servet ou na que fora catedrático Giordano Bruno. Manterase como docente ata a súa morte o 15 de novembro de 1623.
A súa principal obra filosófica foi De multum nobile et prima universali scientia. Quod nihil scitur (Do máis nobre e universal saber. Que nada se sabe) que saiu do prelo en Lyon no ano 1581, ainda que o seu limiar o tiña escrito anos antes. Para Francisco Sánchez a única realidade coñecible é o mundo externo, así pois o coñecemento humano soio é de apariencias, de fenómenos. Está é a clave do escepticismo que caracteriza “o tudense”, chamado tamén a cotío “O escéptico”. Amósase así como un claro precursor de René Descartes, ata o punto que varios autores acusan de plaxio ao autor francés; ben certo é que as primeiras páxinas do libro cartesanio lembran, e moito, ao prólogo de Francisco Sánchez.
Amáis da devandita obra, Francisco Sánchez é autor de “Carmen de Cometa” (1578), adicada a combatir e descalificar as prediccións astrolóxicas. Os seus fillos e os seu discípulo Delassus editaron no ano 1636 dúas das súas obras “Opera médica” e “Tractatus philosophici”, nesta se reúnen os seus escritos antiaristotélicos antes publicados illadamente: “De divinationem per somnum”, “ad Aristotelem” e “In librum Aristotelis Physiognomicom commentarius”. Escrebeu tamén “De longitudine et brevitate vitae liber” ou un “Tractatus de anima” ainda que por mágoa non se conservan máis que as referencias. Finalmente no ano 1940 foi atopada a carta de Sánchez ao xeometra do Vaticano, Clavio: “Ad Clavium Epistola”.
Francisco Sánchez foi astrónomo, xeómetra, filósofo e médico, observador infatigable da Natureza, auténtico prototipo de home do Renacemento legando unha obra que foi o inicio da revolución filosófica dos séculos XVII e XVIII.
A principal característica da súa filosofía, moitas veces esquecida, é o feito de que Francisco Sánchez foi o primeiro en empregar o concepto de “método científico”. Non soio empregará este término, que tanto éxito tivo na historia da filosofía, senón que amáis propuso un modelo de método para a ciencia, anos antes que Francis Bacon.
Quizáis a razón pola que Francisco Sánchez, anticipando as teorías que basean toda a filosofía moderna, non acadese o recoñecemento merecerte é que as súas obras están escritas en latín, lingua de cultura que perdía aceleradamente naqueles anos o seu prestixio fronte ás linguas romances, nas que escribiu, por exemplo Renée Descartes.
A súa traxectoria foi reivindicada por persoalidades como Leibniz, Ludwig Gerkrath ou W. Wildeband (que o coloca ao mesmo nivel que Kant) ou mesmo Menéndez Pelayo que no seu discurso de ingreso no Academia, titulado “De los orígenes del cripticismo y especialmente los antecedentes españoles de Kant”, rehabilita a súa figura e a súa dimensión filosófica. Con todo en Galicia e España Francisco Sánchez continúa esquecido e postergado a pesares de ser un dos principais referente do pensamento hispano. Non sucede o mesmo en Portugal onde a reivindicación da súa nacionalidade levou parello un importante traballo de investigación e difusión da súa obra.
Estamos diante dun importante erudito e filósofo do Renacemento europeo cunha importante achega á historia do pensamento. Esta dimensión europea da súa figura, a súa dobre condición de tudense e bracarense, a súa dialéctica entre fe e razón, o interese que na actualidade suscita a súa obra filosófica... fan de Francisco Sánchez un tudense excepcional, sen paragón algún na nosa historia local.
Francisco Sánchez animaba, e séguenos animando, en Quod nihil scitur á procura da verdade aos seus lectores: “Ti mesmo a perseguirás, unha vez que sexa, dalgún xeito, descuberta e sacada do seu acubillo, máis non agardes atrapala nunca nin poseela a sabiendas, abóndete o mesmo que a min: acosala”.