sábado, 30 de abril de 2011

A primeira mención ao "fogo de San Telmo"

"San Telmo" de Luis Bono Hernández Santaolalla, Museo de Málaga


A figura de Frei Pedro Gonzalez, a quen chaman “O Corpo Santo” e andando os séculos “San Telmo” resulta canto máis afonda un nos seus múltiples aspectos de maior interese. Interesa a súa biografía, certamente notable: dean ou coengo da Catedral de Palencia moi novo, dominico da primeira hora, confesor e conselleiro do rei Fernando III, frade mendicante polos camiños do Noroeste peninsular, promotor de obras públicas de carácter social... Tampouco fica sen interese a súa dimensión espiritual, se podemos desvencellar ese aspecto da súa propia vida: o seu espirito evanxelizador, dotado dunha sólida formación intelectual, “perde” a súa vida predicando polas aldeas a xentes sen cultura, reproducindo o modelo apostólico de ir de dous en dous (regula socii), vivindo unicamente das esmolas e da Providencia, compartindo a existencia coas xentes do pobo, promovendo un sacramento daquela pouco frecuentado, a penitencia... valores certamente de actualidade na vida eclesial e referentes para estes tempos de “nova evanxelización”.

Pero aínda é, se cabe, máis fascinante a traxectoria para explicar como Frei Petrus Gundisalvi, chegou ser coñecido como “O Corpo Santo” e aínda máis como chegou, séculos despois da súa morte, a finais do século XV ou nos inicios do XVI, a xeralizarse a súa designación como “San Telmo” patrono dos navegantes, a este home de “secano”, de Frómista na Terra de Campos, e que no que coñecemos da súa biografia non atopamos referencia mariñeira algunha. Xa diversos autores se teñen ocupado desta “viaxe” haxiográfica do noso patrón. De seguro que esquezo algún: Xosé Filgueira Valverde, Clodio González Pérez, Xabier Añoveros e Trias de Bés, Ernesto Iglesias Almeira ou Suso Vila e mesmo o Padre Galmés autor dunha sólida biografia do noso dominico, abordaron este proceso.

O máis evidente é que Frei Pedro González deixou unha sólida pegada entre as xentes de Tui que xa dende o seu pasamento acreditaron na súa santidade e na súa protección e van xa máis de sete séculos e continúa suscitando a devoción e agarimo das xentes de Tui e a súa bisbarra.

Neste "tránsito" de denominación posúe singular relevancia a atribición a Frei Pedro González dos chamados "fuegos fatuos" ou "descarga eléctrica silente" que se producen en momentos de treboada e temporal o que implica unha especial disposición dos espectadores certamente atemorizada e aberta ao misterio. Na Antigüidade este fenómeno foi recollido pola mitoloxia clásica atribuíndollo aos fillos de Leda, os xemelgos Cástro e Pólux (Gemeni Dioscuros) e Helena.

Sea como quiera, sinala Filgueira Valverde, el fuego de Helena pasó a serlo de Santa Helena y de Santelmo, y a San Erasmo, obispo de Nápoles, se aclamó tras la ultima de estas invocaciones cuando en la tempestad apareció la tímida lumbre, como un milagro en lo alto delos palos. En Italia llamábanle "Fuoco Sant Elmo"; en naves lemosinas y catalanas, "Foc de Sant Elm"; entre manrinero de "langue d'oil", "Feu Sant Elme"; "Lus" o "Lume de San Telmo" entre gallegos y lusitanos; "Fuegos de Santelmo" en la Marina de Castilla; "Saint Elmo's light" entre ingleses; "Sante Elmes Feuer" entre germanos...

Pero no en todos los tiempos ni en todos los lugares San Telmo siguió siendo san Erasmo. Cuando Bernat de Torroella, a mediados del siglo XV, fundaba en Gixols la ermita de Sant Elm, volviéndo de Génova, nadie en la costa atlántica de la Península creería que aquel era el santo venerado en Italia, porque el "Telmo" se asignaba ya como "cognomen" al bienaventurado dominico del siglo XIII sepultado en Tui, cuya presencia reconocían las gentes del mar en ese fuego meteórico que vendría a llamarse "Corpo Santo de Fray Pedro González".

He aquí, pues, desvelado el misterio de un problema que ha podido llamarse en justica "novelesco". San Pedro González es el supuesto San Telmo de nuestros altares, con su nao y su candela verde -tal cual la representación numismática de los "Gemelos Dioscuros" en, por ejemplo, una moneda de Hephaestia de Lemnos-.

O primeiro documento onde atopamos a ligazón entre Frei Pedro González e San Telmo, atribuíndolle o chamado “fogo de San Telmo” ao dominicio soterrado na Catedral de Tui é no relato que realiza Ruy González de Clavijo da embaixada que o rei de Castela Henrique III envia ao Gran Tamorlán. Este libro está escrito en 1406 e recolle a viaxe de tres anos que realizaron para atoparse con este emir turco-mongol, que tiña como obxectivo procurar unha alianza con este conquistador para debilitar a ameaza do imperio otomano encabezado daquela polo sultán Bayaceto I. Aquela embaixada estaba dirixida polo noble galego Paio Gómez de Soutomaior e non sería dificil, como afirma Filgueira Valverde, que xunto a este pontevedrés viaxasen ata Samarcanda mariñeiros galegos.

Cómpre lembrar que este Paio, biznero do almirante e troveiro Paio Gómez Chariño, forma parte dunha linaxe estreitamente unida á cidade de Tui, que era natural de Pontevedra onde xa no século XIV existía o culto ao "Corpo Santo de Fr, Pedro González" que sería o titular do gremio de mareantes da vila do Lérez onde existía a capela do Corpo Santo na igrexa conventual de San Domingos. ¿Contribuiría estos elementos previos a que na súa vaixe atribuisen ao beato tudense este fogos?. Pero o certo é que este relato é a cita escrita máis temperá que posuimos sobre a ligazón entre Frei Pedro Gonzalez e este fenómenos dos "fogos fatuos", que acabou tendo unha amplia dufusión entre as xentes do mar, ata o punto de aclamar a San Telmo como o seu patrón e protector.

Foi un 17 de xullo de 1403 nas costas de Italia, fronte a illa de Sicilia, a par de dos islas que son despobladas e llaman a la una Paranea e a la otra Paranín anduvieron entre estas dichas dos islas que no podían salir de ellas por calma que hacía. Y en la noche estando entre ellas, a tres horas de la noche hizo gran tormenta, y tuvieron un gran viento contrario que les duró hasta la mañana.

Y miércoles todo el día a hora de medio día rompió las velas de la carraca, y anduvieron a árbol seco de una parte a otra, de manera que se vieron en gran peligro. Y duró la dicha tormenta martes y miércoles hasta dos horas de la noche, y las dichas bocas, señaladamente la de Strangol y Bolcante, con el gran viento lanzaba grandes llamas de fuego y humo con gran ruido, y durante la tormenta hizo el patrón cantar las letanías, y que todos pidiesen misericordia a Dios. E acabada la oración andando en la tormenta aparesció una lumbre de candela en la gavia encima del mástil de la carraca, y otra lumbre en el madero que llaman bauprés, que está en el castillo de abante: e otra lumbre como candela en una vara de espinelo que está en la popa, e estas lumbres vieron cuantos estaban en la carraca, que fueron llamados que las viniesen a ver, y duraron una pieza, de i desaparecieron, e non cesaba en todo esto la tormenta, y a poca hora fueron dormir, salvo el nauchel (piloto) y ciertos marineros que avían de guardar. E estando el nauchel y dos marineros que velaban despiertos, oyeron a par de la carraca un poco arredrado voces como de omes, y el nauchel preguntó a los dos marineros, si oyeran aquel ruido, ellos dixeron que sí, y en todo esto la tormenta non cesaba. E a esta hora vieron otra vez las dichas lumbres tornadas onde primero estaban, e entonces despertaron a la gente de la carraca, e vieron las lumbres, y contóles el nauchel lo que oyera, y duraron estas lumbres quanto dura una Misa, e luego cesó la tormenta. E estas lumbres que así vieron decían que era Fray Pero González de Tuy, que se avían encomendado a él, e otro día amanecieron cerca destas dichas islas, e a ojo de la isla de Sicilia, con buen tiempo seguro

Adoitaban os mariñeiros, nos barcos dos séculos XIV e XV, invocar ao noso santo co grito "Salva", que duraban todo o tempo que este lume misterioso: "Salva, San Telmo, Cuerpo Santo" ou "Salva, salva, Corpo Santo".

Sirva este pequeno apunte para celebrar con todos os tudenses a festa do noso santo padroeiro, achegando estas novas que testemuñan a riqueza que atesoura a figura de San Telmo.


viernes, 22 de abril de 2011

Posibles pervivencias medievais na Semana Santa tudense

A nosa cidade conserva elementos tradicionais que testemuñan a nosa propia historia e as nosas raíces culturais. Unha destas tradicións son as celebración litúrxicas da Semana Santa. Nunha cidade onde o peso da Igrexa ten sido ao longo dos séculos un referente ineludible as diversas tradicións deste tempo litúrxico nos ofrecen referencias sobre a vida e a identidade tudense. A súa pervivenia, afortunadamente aínda alonxada dos referentes da Semana Santa doutras zonas da Península alleos as nosas prácticas tradicionais, son un referente singular que, máis aló dos discursos e crenzas de cada quen, cómpre preservar na súa esencia.

Xa no pasado ano nos ocupamos en Tudensia das tradicións tudenses e valencianas referentes á Semana Santa recuperando un texto do cronista oficial da cidade de Tui, Manuel Fernández-Valdés Costas e que os interesados poden consultar en: http://tudensia.blogspot.com/2009/03/tradicion-na-semana-santa-tudense.html

A Semana Santa tradicional está conformada por dous elementos: as escenificacións e as procesións, que comezan na Idade Media en toda Europa. Eran representacións de diferentes personaxes bíblicos, auténticos cadros viventes das diversas escenas da paixón de Cristo. Coa Contrarreforma, xurdida do Concilio de Trento no século XVI, as escenificacións realizadas por persoas deixan paso, pola presión eclesiástica e da Coroa, ás procesións con imaxes talladas que teñen o seu máximo esplendor no barroco. No século XVII o propio monarca Carlos II prohibe as chamadas “comedias de santos” no interior das igrexas para non alterar os oficios litúrxicos. Pero a forza destes costumes seculares pervive dentro dos novos esquemas, e así en moitos casos as representacións realizadas con figurantes deixan paso a escenas conformadas agora por imaxes ou grupos escultóricos testemuñando a su antigüidade. Este é o caso tudense.

A programación da Semana Santa na nosa cidade conserva aínda elementos relevantes destas antigas tradicións mesturadas con outras costumes de máis recente implantación. No fondo a representación da Horta das Oliveiras, que anualmente ocupa parte da Capela da Misericordia, o sermón do “Encontro”, coa presenza da figura articulada do Nazareno, e finalmente o sermón do “Desencravo”, cos seus elementos para-dramáticos, permiten albiscar a continuidade no tempo daquelas primixenias representacións teatrais agora reformuladas.

A primeira noticia que posuímos sobre unha procesión fóra dos templos en Tui, segundo recolle Iglesias Almeida, data de 1653. Un apunte no libro de contas da Confraría de Nosa Señora da Soidade de Tui, fundada había poucos anos en 1645, especifica os cartos empregados na procesión de Semana Santa para pagar a seis homes armados para acompañar ao Santo Cristo no desfile procesional do Venres Santo xunto a un “trompeta que fue tocando la bocina en la procesión” e máis dous tambores. Un cortexo procesional no que figuraba un Cristo xacente e a Virxe da Soidade, que aínda hoxe procesiona na mañanciña do sábado santo.

Na actualidade as procesións da Semana Santa tudense están organizadas pola Confraría do Dulce Nome de Xesús e Santa Casa de Misericordia, que é froito da unión de dúas anteriores irmandades. Así no ano 1542 na igrexa de Santa María da Oliveira creuse a Irmandade da Santa Casa da Misericordia, seguindo os modelos desenvolvidos amplamente en Portugal. Aos poucos anos tivo de mudarse á parte posterior da Catedral onde levantaron a súa capela, que segundo reza na portada renacentista que se conserva levantouse en 1571 por Melchor Alonso Feal. Ao abeiro desta irmandade naceu en 1647 a Congregación do Doce Nome de Xesús, que xa en 1691 encárgalle ao escultor tudense José Bugarín unha imaxe do Nazareno.

Aínda que carecemos dunha noticia exacta sobre o desfile procesional no decurso da que se realiza o Sermón do “Encontro” como pouco temos que datalo no século XIX e con imaxes das chamadas de vestir. Este Sermón no que conservase parte dunha representación para-teatral (coas caídas de Cristo gracias á imaxe articulada do Nazareno ou a chegada da Verónica que descobre o seu pano coa face de Xesús) é unha pervivencia multisecular nas celebración da Semana Santa tudense. Mesmo a presenza dos populares “romanos” é outro compoñente alusivo a ese caracter de representación destas celebracións. Incluso a serodia presenza nos desfiles procesionais tudenses de “encapuchados” avala esta reflexión.

A 1818 corresponde a data máis anterga que coñecemos sobre a “Hortas da Oliveiras” pois daquela o artista Juan Rial pinta uns chanzos para esta escena e, alomenos, dende aquela data segue presente anualmente nas celebracións da nosa Semana Santa tudense. Tamén esta escena da paixón de Cristo é un novo elemento que certifica a pervivencia de alongadas tradicións. Cabe lembrar, nesta mesma liña, como ata principios do século XX aínda figuraban na procesión do Santo Enterro diversos figurantes representando a variados personaxes do Antigo e do Novo Testamento que tiñan referencia aos misterios da paixón de Cristo.

Outro elemento senlleiro das tradicións desta Semana Santa tudense é o “Monumento” que a xeito de retabulo montábase anualmente na nave norte do cruceiro catedralicio, pero este elemento é xa plenamente barroco froito das disposicións canónicas da Contrarreforma. Este “Monumento” é obra do escultor Juan Luis Pereira de Santo Adrián de Cobres realizado no ano 1775, a súa parte superior é fixa e está situada sobre a porte norte da Catedral, a parte inferior era montada anualmente para a reserva eucarística do Xoves Santo. Na actualidade permanece montado todo o ano, aínda que o tramo final deste Monumento xa non se emprega polo seu estado de deterioro. É unha obra singular tanto pola súa iconografía e a súa monumentalidade, como polo feito de que na actualidade é a Catedral tudense a única española que conserva este “Monumento”, resultando pois un compoñente certamente orixinal da nosa Semana Santa.

Sirvan estas notas redactadas cando está a piques de saír a procesión do Santo Enterro no lusco fusco do Venres Santo para resaltar coma as tradicións da nosa Semana Santa testemuñan vellos costumes que non están referidos unicamente a un fenómeno relixioso e que na nosa cidade gracias ao labor da Irmandade do Doce Nome de Xesús e Santa Casa da Misericordia se teñen revitalizado, senón que forman parte do noso acervo patrimonial pois evidencian a dilatada historia da nosa cidade. Nas actuais celebracións albiscamos a pervivencia de tradicións medievais transformadas co paso do tempo e as reformas litúrxicas. Estes costumes procesionais e litúrxicos nos enriquecen a todos os tudenses, pois estamos diante de tradicións que podemos datar no século XVII aínda cando resulta evidente que recollen usos e costumes anteriores de grande significado cultural e espiritual.

"A Trapa" a segunda cova granítica máis grande de Europa descoberta en Ribadelouro

O pasado sábado 9 de abril nunha conferencia pronunciada en Tui Clube Espeleolóxico “Maúxo” presentou un descubrimento certamente importante: “A Trapa” a segunda cova granítica máis grande de Europa, que se atopa na parroquia de Ribadelouro nas abas do Monte Aloia. Un descubrimento de especial relevancia para a xeoloxia e para a arqueoloxia da nosa terra, e que incrementa o valor que sa posuía esta zona inmediata ao Parque Natural do Monte Aloia. Cómpre agora impulsar o proxecto de ampliación territorial deste Parque abranguendo a Serra do Galiñeiro –por certo, ameazada na actualidade pola prevista instalación dun parque eólico-. Felicitamos ao Clube Espeleolóxico “Maúxo” polo seu labor e por aportarnos este relevante descobrimento.

Achegamos un artigo publicado no día de onte na edición Galicia de “El País” como información sobre este achado.

Una trampa de 1.200 metros

Expertos descubren la segunda cueva más grande de Europa en O Galiñeiro

SARA VILA - Santiago - 21/04/2011

Más de dos millones de años ha estado escondida la cueva de A Trapa, en la Serra do Galiñeiro, en el municipio de Tui. Fue en 2007 cuando un grupo de espeleólogos se adentró en las profundidades de la cueva por primera vez para descubrir, tiempo después, que estaban ante la segunda cueva granítica más grande de Europa. Los números hablan por sí solos: 1.200 metros de galería y 94 de desnivel, con un río que transcurre bajo tierra y que en invierno da lugar a cascadas subterráneas de hasta 12 metros de altura. Según calculan los expertos, todavía queda más de un año de trabajo y es muy probable que se descubran nuevas galerías que amplíen la dimensión de la cueva. Aun así, estas proporciones en granito solo puede superarlas en Europa la cueva Boda Grottor, en Suecia. Entre los tesoros que esconde bajo tierra esta caverna se cuentan estalagmitas y estalagtitas que comenzaron a formarse hace más de 4.000 años, según calculan los espeleólogos del Clube Maúxo.

Pero el descubrimiento no fue una sorpresa. Los vecinos sabían que había grietas en el terreno y que por esa zona solía perderse mucho ganado. Había razones para deducir que el lugar, en la ladera del Monte Aloia, era peligroso, una verdadera trampa que se tragaba a los animales, de ahí su nombre. Cuando los espeleólogos se adentraron en esta cueva, dieron con gran cantidad de esqueletos de animales que se habían caído accidentalmente. Toda la sierra alberga muchas cavernas de pequeña y mediana dimensión muy relacionadas con la mitología popular de la zona. De hecho, en 2005 se publicó un trabajo que catalogaba todas las cuevas de O Galiñeiro. Por entonces, lo que se sabía de A Trapa eran leyendas. Esta gruta no se descubrió hasta dos años después, por lo que no sale en el libro.

En la ladera del Monte Aloia, justo encima de la cueva, se extiende todo un extraño pedregal de rocas de granito cuya existencia no fue ajena a la mitología popular. El origen legendario de esta acumulación de piedras tuvo lugar mientras dos mujeres estaban en el campo recogiendo hierba. Según cuentan, el arco da vella estaba bebiendo agua en el río, lo que significaba que iba a llover. Parece ser que a las mujeres no les hacía gracia mojarse de camino a casa y decidieron cortarle un pie al arco. Este se desequilibró y cayó sobre la ladera del Monte Aloia, lo que provocó que se acumulasen todas aquellas piedras sobre A Trapa.

Por entre este montón de rocas se fue colando el agua, que convirtió el subsuelo en la segunda cueva de granito más grande de Europa. En torno a sus galerías ya se ha organizado el Simposio Internacional de Pseudokarst en Tui, que tendrá lugar el próximo año. Además, la NASA también se ha interesado por A Trapa. El ADN fósil que se encontró en la gruta puede dar pistas sobre la hipótesis de que haya habido vida en Marte, ya que las condiciones extremas del subsuelo se asemejan a las de este planeta. Además, está entre las grutas seleccionadas en un proyecto para estudiar la fauna cavernaria. El club Maúxo ya había explorado las grutas de O Folón, en Vigo, que ocupan el tercer puesto en la lista europea de las cuevas de granito más grandes.

Desde que se descubrió la importancia de las cavernas, los expertos no han parado de solicitar su estudio. Todos menos la Xunta. Según miembros del club, ya en el 2006 se le entregó la documentación para declarar O Folón Monumento Natural. Hasta hoy no se ha sabido nada al respecto. Además, sobre la Serra do Galiñeiro pesa un proyecto para construir un parque eólico. No se sabe todavía dónde se van a colocar los molinos, ni si van a afectar a la cueva. Pero mientras no se conocen los detalles del proyecto, Marcos Vaqueiro, presidente del Clube Maúxo advierte que "la cueva está enmarcada en una red global". Y recuerda lo que pasó en muchas grutas de O Courel, donde se construyeron canteras que modificaron la circulación del agua y el aire: "La cueva como ecosistema se muere, aunque su estructura quede intacta".

A Trapa queda fuera del Parque Natural del Monte Aloia, de la Red Natura y de cualquier tipo de protección. El trato que recibe de las administraciones contrasta con el de la gruta sueca. El profesor Juan Ramón Vidal Romaní, miembro del club, recuerda que cuando pidió una muestra de una piedra del interior de la Boda Grottor tuvo que esperar meses hasta obtener una autorización de la Administración suecas. "Esto da idea de lo que se cuida la conservación de la cueva". Y plantea otra idea: "Es absurdo aislar las zonas con valores naturales y dejar lo demás a su suerte", comenta. "Lo normal sería determinar zonas donde se puedan construír canteras, embalses o parques eólicos, y lo demás mantenerlo intacto".

Máis información tamén en http://www.farodevigo.es/comarcas/2011/04/12/gruta-aloia-millones-anos-atrae-espeleologos-geologos-nasa/535198.html

Ou na páxina do Clube Maúxo: http://www.mauxo.com/

jueves, 14 de abril de 2011

Hoxe centenario do nacemento de Don Basilio


Don Basilio González Domínguez, “Don Basilio” como é coñecido polos tudenses, é unha das personalidades que ten deixado entre as xentes desta vella cidade unha pegada máis perdurable e unha lembranza á que recurrimos especialmente cando nos achegamos ás nosas festas patronais.

Cúmprense agora o centenario do nacemento deste egrexio fillo de Santa Comba de Ribadelouro onde naceu o 14 de abril de 1911. Ingresa no seminario tudense no ano 1922 sendo ordenado presbítero o 23 de decembro de 1933.

Xa cando cursaba teoloxía obtivo o primeiro premio nun certame celebrado arredor da figura de San Agostiño e gracias a súa habelencia literaria acadou, naqueles tempos, novos galardóns con poemas titulados “La Maternidad de la Virgen y el Concilio de Éfeso”, “San Agustín y el Niño” ou “Acenémoslle coa mán”.

Ao longo da súa dilatada traxectoria coma sacerdote desempeñou os seguintes cargos sempre vencellados á cidade de Tui, onde residía:

- Capelán do Hospital

- Profesor do Seminario

- Capelán dos Irmáns Maristas

- Coadxutor na Parroquia de Tui

- Director Espiritual do Seminario

- Cóengo Maxistral da Catedral tudense dende 1950 ata o ano 1981 en que renuncia pasando á condición de cóengo honorario

- Profesor de Relixión no Instituto San Paio

Gozaba de grande sona coma predicador e dunha insaciable inquietude intelectual, posuíndo grande coñecemento en materias como medicina –chegando a exercer mesmo como “curandeiro” en numerosas oportunidades-, antropoloxía, socioloxía rural e, especialmente, en historia local onde era recoñecida a súa erudición.

Curiosamente Don Basilio, que compartía con todos os seus coñecementos, non chegou a publicar máis que dúas obras “Quince lecciones de geografia e historia diocesana” e unha pequena biografía sobre San Telmo editada pola Confraría tudense en 1995: “Biografía ascética de San Pedro González Telmo”, reeditada en 2002.

Era unha persona sumamente austera, todos o lembramos coa “teja” cubrindo a súa cabeza, a súa faciana morena, sempre vestindo unha raída sotana, fumando os “bisonte” sen boquilla que ofrecía a cantos a él se achegaban, a súa conversa sempre misturada con referencias teolóxicas. Case todas as tardes, primeiro pedaleando na súa bicicleta, e anos máis tarde sobre a súa vella mobilette (algún día tivo de ser nova pero a miña lembranza non acada tanto), cun crucifixo pendurado no manillar e detrás a súa cana de pesca, encamiñábase cara a Ribadelouro, tomándose unha parada nas ribeiras do Louro –cando aínda era posible- ou do San Simón para tentar sorte na pesca.

Don Basilio foi en varias oportunidades pregoeiro das festas de San Telmo, por quen sentía grande devoción; posiblemente en 1956 foi o autor dun pregón titulado “Oid, oid, oid....” que Aquilino G. Santiso lle atribúe, como ocorre no ano 1962, e finalmente leu o pregón no ano 1975 ao que corresponde a seguinte cita:

Existen también hombres célebres que, además de un extraordinario dinamismo humano, pusieron a funcionar un amor extraordinario y sobrehumano a Dios y a los prójimos. Este tipo de amor tiene un nombre. Es el de amor de Caridad, cuya donación pertenece, en exclusiva a Dios. San Pedro González Telmo, Patrono de la Ciudad y de la Diócesis de Tuy-Vigo, está encasillado en este segundo grupo de hombres célebres (...) San Telmo ayudó a salvar cristianamente a los tudenses y simultáneamente fue un “lider” que resolvió las conflictivas situaciones laborales de los hombres de mar y tierra adentro de aquella Galicia marinera, boscosa y labradora (...) Los terremotos y epidemias mortales movilizaron, muchísimas veces, a los tudenses para recurrir con éxito a San Telmo, el de la Promesa. Ahora estamos constatando el seísmo del comercio, de Aduanas y de las industrias. ¡Tremebundos seísmos! Son apuros que estremecen a tantas familias que necesitan puestos de trabajo para vivir.

El Pregón de este año lleva una intención clara. Hablemos con San Telmo –pensar no es hablar- para que él hable con Dios a favor de nuestra crítica situación. ¡Una Promesa por medio y una decisión individual y también colectiva en el otro extremos!. Y, como glosa diagnosticadora, el refrán galaico-portugués referente a los años agrícolas y al vivir cristiano: Os anos e a Fe nos frutos se ve”

Remateremos esta breve evocación cunha adiviña composta polo odontólogo tudense Jaime Fonseca dedicada a D. Basilio, no que acerta na súa descrición:

Vai depresa,

Vai fumando,

Está na iglesia

Ou está pescando

¿Quen é?

Don Basilio González Domínguez morreu o 25 de abril de 1985.



Rafael Sánchez Bargiela

Publicado no "Libro Festas de San Telmo 2011"

miércoles, 13 de abril de 2011

"El viejo puente del Miño (1866-2011" de Albino Prada Blanco

Albino Prada Blanco, profesor na Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da Universidade de Vigo, publicou o pasado día 7 de abril unha interesante reflexión sobre a Ponte Internacional sobre o río Miño na súa habitual columna “Celtas cortos” de La Voz de Galicia. Recolle neste artigo algunhas das opinións expresadas no seu relatorio, de grande interese e merecente dunha atinada reflexión tanto polos responsables politicos da nosa cidade como polos propios cidadáns, pronunciado no Seminario Internacional “125 anos da Ponte Internacional, unindo xentes, territorios e culturas” celebrado en Tui e Valença o días 18 e 19 de marzo pasado



El viejo puente del Miño (1886-2011)

Jueves 07 de abril de 2011



C elebramos los 125 años de vida de un puente entre Galicia y Portugal. Yo, que soy de Miño arriba, no me puedo imaginar cómo durante diecinueve siglos se arreglaron entre Tui y Valença sin un puente romano. Con barcas. Tuvo que llegar, con retraso, la revolución industrial (hierro y vapor) para que el ferrocarril obligase a resolver este enigma. No sin retardos centrípetos madrileños y lisboetas. Sucedió a finales del siglo XIX.

En el siglo XX el viejo puente vio cómo Europa disolvía una frontera (que dos Estados solos no hubiesen superado) y cómo esa misma Unión evitaba dos monedas. Nos hicimos más ricos y menos desiguales, multiplicamos viajes e intercambios. Y el vapor del carbón fue declinando. El uso secundario del puente (para peatones y carromatos) se hizo principal. Llegaron los atascos, el colapso, las colas hasta O Porriño o Vilanova? y el puente del vapor de carbón tuvo un heredero a la medida del petróleo y el transporte por carretera. Justo en una de las dos localizaciones rechazadas en 1897. Un puente de autovía, un puente fast, rápido, para ir deprisa (a 110 por hora).

A comienzos del siglo XXI el viejo puente espera y necesita un nuevo heredero. Será en la otra localización rechazada en 1897. Esta vez para que trenes eléctricos puedan circular por doble vía a 200 km/h, tanto para llevar pasajeros en el corredor que va de A Coruña a Oporto, como mercancías entre todos los puertos y zonas industriales de nuestra eurorregión atlántica. Un puente en red, no radial, un puente para la economía sostenible, para no ser dos finisterres sino una sola puerta europea y atlántica.

Un tercer puente (un segundo heredero) que hará posible que el viejo puente del vapor recobre sus raíces. Ahora ya como puente slow e interurbano entre dos núcleos históricos de patrimonio envidiable. Para los caminantes, los ciclistas, para los que conducen sin prisa o para un transporte ferroviario de cercanías que la crisis energética pondrá en valor.

Resultará casi increíble comprobar cómo los tres trazados dibujados en 1897 se hacen realidad. Y cada puente tendrá su razón y sus límites. Aunque el tercer puente es el reto del siglo XXI. Si nuestros gobernantes (de un lado y otro) no son capaces de evitar los mismos retardos del siglo XIX, o las rémoras centrípetas, será porque atendiendo a clientelas despilfarradoras y provincianas postergan inversiones que sí son estratégicas. El viejo puente se lo recriminará cada día que pase.


domingo, 10 de abril de 2011

Finou o violinista Francisco Comesaña Concheiro


Francisco Javier Comesaña estudara no Conservatorio Nacional de Méxíco cos profesores Luis Sosa, Luz Vemova e Vladimír Vulfman Foi bolseiro para cursar os seus estudos superiores co mestre Igor Bezrodny no Conservatorio Tchaikowsky de Moscú, onde graduouse coas máximas calificacións e recibiu o grado académico de "Magister de Artes". Asistiu como bolseiro durante dous anos consecutivos ao curso de "Música de Compostela".


Dende 1974 ata 2003 foi profesor da Orquestra Sinfónica de Radiotelevisión Española. Os profesores de dita agrupación outorgáronlle en 1977 o Premio Solista.


Ten actuado como solista con diferentes orquestras en España. México, Canadá e Rusia, entre elas a Orquesta Sinfónica de RTVE. Sinfónica de Galicia, Sinfónica de Vancouver. Filarmónica de Minsk e Orquestra Filarmóníca da UNAM, baixo a dirección dos mestres Odón Alonso, Sergiu Comissiona, Cristóbal Halffter, Luis Aguirre. Emest Martínez Izquierdo. Enrique García Asensio, Arturo Tamayo y Enrique Batiz Ten participado, entre outros, nos Festivais de Alicante. Santiago de Compostela, Granada, Vancouver, Oxzrid e Tronheim.


Estrenou en España o Concerto no 2 de Shostakovich e a Sonata deste mesmo autor, asi coma o Condeno n° 4 de A. Schnittke e o Offertorium de Sofia Gubaidulina. Estreou o concerto para flauta e sexteto de Cristóbal Halffter en presenza das SS MM os Reis de España, tocando cos Stradivarius da colección do Palacio Real.


Membro fundador do Cuarteto Hispánico "Numen", co que actuou nos máis destacados centros musicais e gravou para RNE, BBX, WDR, e integrante do ensemble "Zarabanda", para a interpretación de música antiga.


Profesor de violin e conxunto instrumental no Conservatorio Superior P.A Soler de San Lorenzo de El Escorial e no Conservatorio Profesional de Ferraz en Madrid. Fundador e presidente da sección española da European String Teacher's Association.


Co dúo de violins Kotliarskaya-Comesaña estrenou e difundiu en España obras de Luciano Berio, A. Scllnittke, A. Peterson, M. Bleuse, H. Saeverud, J. Pich Santasusana, Ramón Alis, Miguel Angel Samperio, Ramón Barce, J.C Martínez Fontana, José Luis Turina e Tomás Marco. Estrenou tamén en España o Concerto n.c 3 de Alfred Schnittke coa Orquestra Sinfónica Portuguesa no Festival de Música Contemporánea de Alicante e o estreno absoluto do Concerto para dúo de violins e orquestra de Agustín González Acilu coa Orquestra Pablo Sarasate de Pamplona así como o concerto para violín "Camiños do firmamento" de Manuel Balboa.

Actuou como solista con diferentes orquestras en España, México, Canadá e Rusia, entre elas a Orquestra Sinfónica de la Radiotelevisión Española, Orquestra Filarmónica da Universidad Nacional de México, Sinfónica de Galicia e Orquestra Sinfónica Portuguesa.


Fillo do médico tudense Francisco Comesaña Rendo e de “Chonchiña” Concheiro creou a Fundación Francisco Comesaña que durante varios anos, xunto á súa filla Ana -que herdou dos seus pais a arte musical- organizou en Tui un curso de música no verán con varios concertos no seu programa que aínda é lembrado polos moitos tudenses que ateigaban as sesións musicais. Aquela iniciativa, prematura e infelizmente fenecida, testemuña a súa intima relación con Tui, onde dende o pasado domingo repousan os seus restos, logo do seu pasamento en San Lorenzo del Escorial.


Esta liñas realizadas tomando datos de diversas páxinas web son únicamente unha lembranza na memoria deste músico tudense, pois aínda que naceu no exilio mexicano, sempre e, sobre todo, dende a volta dos seus pais ás terras de Tui,conservou esta condición con querencia á terra dos seus ancestros.

sábado, 9 de abril de 2011

Marga do Val con “A cidade sen roupa ao sol” Premio da Critica 2011

Os Premios da Critica están concedidos anualmente pola Asociación Española de Criticos Literarios (AECL) e dende 1956 se otorgan aos mellores libros de narrativa e poesía publicados en España ao longo do ano anterior, tanto en castelán como en galego, esukera e catalán. Son un dos galardóns de máis prestixio, aínda carecendo de dotación económica.

Os premiados en lingua galega nesta edición do ano 2011 son Victor Freixanes pola súa novela “Cabalo de ouros” e na modalidade de poesía Marga do Val co seu poemario “A cidade sen roupa ao sol” que, en opinión do xurado, trátase dunha obra reflexiva que debuxa un universo no que a voz poética sumerxese en significativos episodios biográficos ao xeito dunha particular educación sentimental.

Parabéns dende Tudensia para Marga do Val por este galardón que premia unha obra que ten como protagonista, maís alá da propia autora, á nosa cidade de Tui. “A cidade sen roupa ao sol” é un elaborado poemario que agora recibe, logo da boa acollida por parte dos lectores, este premio que testemuña a calidade do traballo literario de Marga do Val e que coloca ás letras tudenses no panorama literario peninsular

Xa nas páxinas de Tudensia recollimos no pasado mes de decembro, coincidindo coa presentación do libro, un “post” dedicado a este fermoso libro do que recollemos estes dous párrafos:

Este poemario de Marga do Val é unha viaxe interior á unha parte da alma tudense que tantas veces temos calado, como unha autodefensa colectiva:

Reparade na cidade

onde só a lúa é transparente

onde a néboa regresa casa noite

cargada de pólvora

e o ceo se cobre de berros

de silencios atados.

(…)

Congratulámonos por esta nova publicación de Marga do Val que certifica a sua sensibilidade poética, a súa habelencia coas palabras, ás que sabe coidar para que nos enriquezan, para que ao clareo, nos axuden a sustentar a nosa existencia colectiva, dotando de nova brancura a este tecido colectivo que conformamos coa nosa memoria. A ilustración da portada é obra do tudense J. B. Jaso.

Para os interesados o enlace ao post sobre "A cidade sen roupa ao sol"

http://tudensia.blogspot.com/search/label/Marga%20do%20Val

E reiteramos a nosa noraboa a Marga do Val.