jueves, 28 de julio de 2011

De novo “sesión continua” co Teatro Principal


De novo o Teatro Principal de Tui recupera actualidade coa decisión da Consellería de Cultura da Xunta de Galicia de non iniciar o expediente para a súa declaración como “Ben de Interese Cultural” ao estimar que non posúe o valor preciso para ser merecente de dita declaración. Remite a súa protección ao vindeiro Plan Especial do Conxunto Histórico tudense, actualmente en redacción, e a súa inclusión no ámbito do conxunto histórico de Tui, declarado BIC dende 1968.
Unha lamentable noticia pero moi previsible. Xa dende este blogue comentamos no seu momento que as “instruccións” da Consellería de Cultura, dirixida daquela pola nacionalista Anxela Bugallo, á Fundación Teatro Principal de Tui para que solicitase a incoación do expediente de declaración como BIC do inmoble non era máis que unha típica manobra “política” para adiar un problema. A xustificación de que era precisa a súa condición de BIC para acceder aos fondos do 1% Cultural ou a outros financiamentos para a súa rehabilitación non era crible, pois moitos outros monumentos que carecían desta consideración accederan sen problema algún a estas axudas.
Diciamos en abril de 2010: Sen embargo, tanto ten; sexa BIC ou non sexa BIC, resulta sorprendente –por non empregar outras palabras- que o edificio segue a desmoronarse sen que ninguén tome cartas no asunto, pois estamos diante dun caso de ruína nun edificio histórico enclavado nun BIC. Tamén é necesario clarexar que non é imprescindible esta declaración para acometer a súa rehabilitación, que axudaría sen dúbida, pero non é un requirimento necesario para investir no edificio.
Tres anos perdidos por mor deste “engano”. Ata o punto que os responsables da Consellería que reclamaron aquela solicitude non foron capaces nin de incoar o expediente deixando o tema en mans do novo goberno de Galicia, que tamén demorou en exceso a súa decisión.
Este anos perdidos lograron unicamente que o deterioro e proceso de ruina do Teatro Principal tudense sexa case irreversible. Especialmente porque medrou por culpa destes alongados procesos unha indiferencia social que contrasta coa mobilización que existiu no seu momento e que desembocou na constitución da Fundación e meritoria adquisición do edificio. Un gromo de esperanza, esperemos que non ritual, foi que nos programas electorais das candidaturas que se presentaron en Tui nas recentes eleccións municipais todos levaban o tema da recuperación deste Teatro nos seus programas.
A referida Resolución da Xunta de Galicia –recorrida polo Concello de Tui, aínda que con poucas posibilidades de éxito, e sorprendentemente non recorrida pola Fundación- coloca de novo o tema onde sempre estivo. Cómpre financiamento para esta obra coa agravante de que progresivo proceso de ruína do edificio ten incrementado de xeito notable o orzamento dunha posible rehabilitación, espero que non ata o punto de considerar xa inviable esta obra. Unha intervención da que, ao parecer, se carece dunha valoración aproximada e non digamos xa dun proxecto que presentar a unha convocatoria de fondos.
Neste tema, é preciso clarexar que o sempre citado 1% Cultural non adoita a asumir investimentos de tanta entidade como o que esixe a rehabilitación do Teatro Principal tudense, pois as candidaturas presentadas son moi numerosas e os fondos cada vez máis limitados. Non esquezamos que este 1% procede dos orzamentos de obras públicas que superen os 600.000 euros e a crise actual ten reducido substancialmente estes investimentos que concede unha comisión mixta dos Ministerios de Fomento e Cultura.
Sen embargo, para Tui a recuperación do Teatro Municipal é un símbolo irrenunciable da nosa preocupación e sensibilidade polo noso patrimonio, é un auténtico termómetro do grado de inquietude pola conservación do noso conxunto patrimonial.
Na sensibilidade da Fundación Teatro Principal e do novo goberno municipal tudense e na habilidade de ambos para lograr o financiamento está unha parte da serodia resolución deste tema, pero será a presión da sociedade tudense a que determine o final deste proceso, pois xa é por descontado que en breve o Teatro será cedido ao Concello quen terá de asumir plenamente a responsabilidade deste tema.
Un proceso que semella xa unha daquelas películas de sesión continúa que repetían nas tardes dos domingos na última etapa deste Teatro como salón cinematográfico. Tanto tiña onde comezabas o visionado da película pois logo repetíase. Tamén o proceso da rehabilitación  do Teatro volta sempre ao mesmo lugar, é unha sesión continua que ata agora leva a ningures.

lunes, 18 de julio de 2011

"Heroísmo e grandeza de Tui" de Manuel D. Benavides

Hai hoxe 75 anos que coa sublevación de parte do Exército deu comezo a guerra civil en España. Nesta luctuosa historia a cidade de Tui ocupa un lugar relevente ao converterse na última localidade de Galicia en sumarse ao “Alzamento” militar. Un episodio relevante da nosa historia contemporánea que dexiou un ronsel de sofrimento, represión e morte.
Recuperamos para conmemorar esta efeméride recuperamos un texto do escritor e xornalista Manuel Domínguez Benavides (Ponteareas, 1895 – México, 1947). Benavides, militante primeiro socialista e logo no exilio comunista, escribiu diversos libros, cun estilo de novela social ou política que combina o relato xornalístico coa narración literaria, nos que analiza os últimos anos da II República e a guerra civil. En 1933 publicou a súa primeira novela social “Un hombre de treinta años”, de corte autobiográfico e no  1934 “El último pirata del Mediterráneo”, obra sobre os «negocios» de Juan March, que foi un dos grandes éxitos populares da época.
En 1935 publica “La revolución fue así (Octubre rojo y negro)”, á que seguen “Curas y mendigos” (1936) e “El crimen de Europa (Nuestra guerra)” (1937). No seu exilio mexicano publicou outras novelas sobre episodios da guerra española: “Los nuevos profetas” (1942), “La Escuadra la mandan los cabos” (1944), e “Guerra y revolución en Cataluña” (1946). A morte sorprendeuno cando preparaba a publicación de dúas novas novelas “Soy de 5º Regimiento” y “La historia se hace en Madrid”.
Este texto que de seguido publicamos forma parte da súa novela “La Escuadra la mandan los cabos” na que realiza un percorrido polos inicios da guerra civil en Galicia, cun capítulo dedicado a Tui que reproducimos, e polo papel da Mariña de Guerra na sublevación. Non estamos pois diante dun texto de pleno rigor histórico, senón especialmente diante dun relato no que reconstrúe os episodios de hai 75 anos dende a súa vivencia e coñecemento, ás veces modificando nomes e acontecementos.
«Es un reportaje novelesco -resumirá Eugenio De Nora- cargado de ímpetu combativo con una significación antes ideológica que estética». A elo añadirá Juan Chabás, en su «Literatura española contemporánea»: «Benavides procura mantener el carácter documental e histórico al lado de la invención fabulada, que siempre sostiene con interés».
Polo seu interese reproducimos este texto do ponteareán Manuel Domínguez Benavides confiando que axiña poidamos contar cunha historia contemporánea da nosa cidade que complete este relato.


HEROÍSMO E GRANDEZA DE TUI

Por Manuel Domínguez Benavides

Vencidos os republicanos en Pontevedra e Vigo, en toda a provincia só ficaba un pobo libre: Tui.
O episodio de Tui é o máis brillante da loita contra o fascismo no noroeste peninsular. En Tui obtívose e retívose a victoria. Os republicanos tudenses souberon organizarse e souberon combater. Se a resistencia afirmárase nos outros pobos da provincia, as forzas de Tui haberían reconquistado Vigo.
A cidade episcopal e fronteiriza estaba gornecida con forzas de carabineiros ao mando dun capitán faccioso; unha lancha gardacostas; tropas de infantería de mariña, cuxo comandante tamén estaba comprometido cos rebeldes, e un bo golpe de gardas civís cun xefe da mesma categoría que os anteriores. En Tui residía o Bispo da diocese, que meses antes da sublevación andou de xira pastoral e recadatoria a beneficio dos pillabáns. Os cóengos facíanse linguas do desprendemento de Avelino, propietario do hotel do seu nome en Mondariz, que cotizou para esa subscrición 12.000 pesetas.
Tui era a sede do agrarismo da provincia, co recordo dos sucesos de Sobredo, en que a Garda civil disparou os seus máuseres contra os que pedían a redención de foros. O movemento agrario, anterior á dictadura de Primo de Rivera, continuouse durante ela, e a República atenuou o que tiña de protesta ao decretar a redención obrigatoria da gabela feudal.
Un home había en Tui de gran tempero: Gumersindo Rodríguez, cenetista, obreiro panadeiro. Gumersindo, non se colgaba dos flocos da farfallanada revolucionaria a destempo e a toda hora; tras das eleccións de 1936, persuadiu á C.N.T.-F.AI. [Confederación Nacional do Traballo - Federación Anarquista Ibérica], para que ingresase na Fronte Popular e aceptase as responsabilidades da administración. Con ese obxecto producíronse unhas vacantes de concelleiras que pasaron a desempeñar os confederais.
Os rebeldes e as dereitas coñecían esa unidade e no mes de xuño levaron as municións que había nas polvoreiras.
O día 18 de xullo, a Fronte Popular creou unha xunta de Defensa. Figuraban nela, o alcalde Guillermo de Vicente, o médico Hermenegildo Losada, o deputado agrario Afonso Ríos -organizador dos agrarios e carabineiros de Forcadela, Tomiño e A Garda-, Romero, Ulpiano Piña e Gumersindo. Nomeouse presidente da xunta a Hermenegildo Losada, que se presentou nos cuarteis e leva consigo ao Concello aos xefes militares.
-Quero que me acompañen vostedes para darlle ao pobo unha sensación de seguridade.
Renovados os mandos, interviñéronse as comunicacións, confinouse aos fascistas nos seus fogares e recolléronse os aparellos de radio das casas particulares e dos cuarteis. No Concello, funcionaba unha radio que transmitía as emisións republicanas. Puxéronse gardas aos Bancos e estableceuse un cuartel xeral no Seminario. Aos seminaristas envióuselles aos seus pobos e o mesmo aos cóengos que non quixeron permanecer na cidade.
O señor Bispo chamou á xunta de Defensa e ofreceulle a súa colaboración:
-Cre vostede que deben pecharse as igrexas? -preguntou.
-De ningún xeito, señor Bispo. A orde pública é completa. Opino, pola contra, que convén mantelas abertas. Dese modo, as persoas demasiado significadas poden celebrar nelas os seus cultos en lugar de andar pola rúa.
O Bispo contestou dando as grazas. Non había por que. O certo é que o Bispo, si se esquece a súa xira pastoral e recadatoria, comportouse correctamente. Non se sabe que agravase os perigos que correron os republicanos tudenses ao ser vencidos, e aínda hai quen asegura que foron súas unhas declaracións publicadas nun xornal portugués nas que se eloxiaba a conducta humana dos defensores da legalidade mentres durou a loita.
Na cidade e nos arredores houbo que lamentar a barrabasada dun clérigo montaraz; que matou a un miliciano comisionado para rexistrar a súa casa, e a detención doutro clérigo, ao que se lle descubriron armas na reitoral. Os dous sacerdotes foron entregados á xurisdicción ordinaria e postos á disposición do xuíz.
Procedeuse seguidamente a concentrar os carabineiros da beira do río Miño, desde Arbo ata Tui, e mobilizáronse as forzas de mariñeiría, cun total de sesenta homes, e as da garda civil formadas por dez parellas, ás que se mesturou con tropas milicianas. Reuníronse preto de douscentos fusís.
O día 19, o Gobernador de Pontevedra comunicou que Sanjurjo dispúñase a repasar a fronteira. Na praza portuguesa de Valença do Miño advertiuse unha aglomeración de autos, que se achegaron á Ponte Internacional, deron media volta e dirixíronse a Monçao. A vixilancia que se exercía no río non lles permitiu pasar, se é que tiñan ese propósito. Máis tarde se soubo que Sanjurjo debía trasladarse de Portugal a España en avión. Se non era el a causa da alarma, o movemento de coches na praza fronteiriza e a súa viaxe a Monçao foron certos.

O mesmo día aterrou na Garda unha avioneta pilotada polo representante dunha casa comercial catalá. A Xunta de Defensa incautouse do aparello e enviouno sobre Vigo. A avioneta arroxou cincuenta mil follas intimando á guarnición a renderse. Á mañá seguinte, os hidros de Marín presentáronse sobre o campo de aterraxe da Garda e destruírona con bombas incendiarias.
A avioneta serviu para dar a coñecer o grao de amizade dos gobernantes do país veciño cara á República española. Valença converteuse en praza de armas dos falanxistas, probablemente obedecendo a un proxecto do "Chipé" da Falanxe, José Antonio Primo de Rivera, quen planeaba a invasión de España polos seus pistoleiros se a revolta militar aprazábase. A xunta de Defensa presumiu que se se autorizaba o acuartelamento de falanxistas en Portugal, ela podería pretender a adquisición dun pouco de gasolina. Pronto se convenceu de que a súa pretensión era disparatada. Non soamente negáronse as autoridades portuguesas a facilitar a gasolina, senón que se apresuraron a facer saber á Fronte Popular que, se algún dos seus membros se atrevía a pasar a Valença proporcionaríanse a satisfacción de fusilalo. Aquela elocuente manifestación de simpatía acompañouse do peche da fronteira, e Tui, que provía de enerxía eléctrica aos portugueses, deixounos ás escuras. Non era unha represalia excesiva.
A inesperada caída de Vigo fixo apresurar os traballos de acumulación de efectivos. Con militares, campesiños e obreiros formouse unha columna de tres mil homes. Había que deter ás forzas de Ourense que avanzaban sobre Pontevedra, ou atrasar a súa marcha voando as pontes da estrada de Vilacastín. Tui pediuno. (...)
A resistencia nos pobos da provincia de Ourense é sufocada. A loita só presenta episodios no Barco de Valdeorras, onde organizouse unha das guerrillas máis valentes da nosa guerra nas montañas. Os obreiros da vía do ferrocarril Zamora-Ourense, na fronteira de Zamora, foron os que se sostiveron máis tempo. Con eles atopouse o xeneral Caminero cando fuxía cara a Portugal. Eses ferroviarios axudaron a Caminero a pórse a salvo.
Esta é a causa que permitiu ás forzas de Ourense desprazarse contra Tui.
O 23 de xullo, o Gobernador militar de Vigo, chamou ao xefe de carabineiros da praza fronteiriza. Hermenegildo Losada, sen identificarse, púxose ao aparello:
-Declare vostede o estado de guerra, fusile aos dirixentes dos partidos políticos, das organizacións sindicais e da Fronte Popular... e meta no cárcere aos demais.
A inspiración desas ordes viña de arriba, do Norte, de Navarra, do Xeneral Mola, e alentábanas os xenerais Cavalcanti e Millán Astray e o Bispo de Madrid, Leopoldo Eijo. Os facciosos non se paraban en barras. Ían ao seu de sumar mortos e de restar vivos.
-É verdade que se mata moito -recoñecería no mes de agosto o deán da catedral de León-. Pero convirá vostede comigo que isto nos asegura cincuenta anos de tranquilidade.
A un veciño de Tui, de Ponteareas ou de Ribadeo dígalle vostede que, por ser republicano e defender ao réxime votado pola maioría dos españois, vano a matar. E que non contentos con matalo, os inimigos vano a ultraxar nas súas mulleres, e que os seus pais e os seus fillos serán perseguidos, e roubados ou incendiados os seus bens. É inútil que vostede llo diga; non o crerá.
O Exército aplicaría en España os procedementos empregados en Marrocos. O mesmo que nunha operación de castigo queimábanse os campamentos, aos campesiños galegos queimaríanlles as casas e as colleitas e mataríanlles os animais domésticos. Os montes e os camiños cubriríanse de cascallos, de homes e bestas degolados e unha chea de restos carbonizados indicaría o sitio onde estivo "o lugar de fulano".
Correrán os días, correrán os meses, correrán os anos e non se esquecerá o que pasou. O tempo non arrastrará na súa corrente os recordos. Porque Franco, cos seus xenerais e a Falanxe, destruíron un pobo, esnaquizáronlle a alma e sobre as ruínas sementaron sal.
O día 25, as forzas procedentes de Ourense -infantería, gardas de Asalto e falanxistas- e a artillería de Pontevedra apoderáronse do Porriño.
Tui preparouse para a defensa. Construíronse fortíns de cemento armado nas entradas da cidade e estableceuse un sistema de trincheiras. Asumiu o mando un suboficial de carabineiros. A fronte tiña polo lado esquerdo o río Louro, polo centro un piñeiral sobre as gándaras de Guillarei, e pola dereita, un monte sobre a estrada. Este dispositivo situouse a tres quilómetros da poboación. Tíñase previsto a dirección de ataque faccioso. Organizáronse tres columnas: unha, detrás do río Louro, de obreiros e campesiños; outra, de carabineiros, mariñeiros, policía e milicianos, que ocupou o centro, e o á dereita, gornecida con Garda civil e milicianos.
A leira do Bispado, a mellor do Concello, provía, coa autorización do Bispo, de carne, leite e patacas aos combatentes. O primeiro ataque comezou ás oito da mañá e durou ata as oito da noite. Abriu o lume a artillería. Ningún dos seus disparos logrou facer branco nos fortíns nin nas trincheiras. As granadas caeron no río da praza de Valença. As autoridades lusas protestaron:
-Contra quen disparan os "nacionais", contra os vermellos ou contra os seus amigos os portugueses?
Ás oito da noite, as columnas republicanas dos flancos situáronse no seu avance a menos de medio quilómetro dos facciosos. A escaseza de municións, obrigounas a repregarse ás súas liñas primitivas. Agardarían a que o inimigo achegásese para atacalo con dinamita. Recorreríase ás armas longas nos momentos difíciles... A loita cambiou de signo coa chegada de reforzos de Pontevedra. De pouco valía o ardor dos republicanos nin a dirección intelixente, ante a falta de elementos. Galicia decata caera. Sen posibilidade de recibir socorros, Tui era indefendible.
Ao terceiro día, forzas de Vigo engrosaron as forzas atacantes. Ordenouse a retirada. Aos republicanos quedáballes un cargador por home. A Xunta de Defensa fixo entrega da cidade aos militares locais. As milicias fortificáronse no monte Aloia, co propósito de acosar ao adversario durante a noite. A capela da cima do monte converteuse en depósito de alimentos para un mes. Nos combates morreran a maioría dos dirixentes. E pasou a noite do terceiro día, contendo ao inimigo cos disparos do último cargador.
Un confidencia preveu aos milicianos de que o monte sería atacado polas dúas estradas de acceso ao mesmo. Chovía. Enviouse un emisario ás milicias para que se refuxiasen nas zonas afastadas ás estradas. Coa choiva e o soño, o miliciano durmiuse. A tiros e a machetadas acabaron con el. Gumersindo Rodríguez tiña sete balazos.
Aos dous días, das aldeas acudiron os pais e as mulleres dos detidos. Funcionaban os Consellos de guerra e os pelotóns de execución. Á saída dos Consellos, as figuras dos campesiños apiñábanse nas sombras da Corredoira, xuntaban os rostros, alzaban os brazos e desaparecían na noite cunha "carreiriña de can" a levar ás aldeas a noticia do fusilamento do esposo ou do fillo.

De “La escuadra la mandan los cabos”. Manuel D. Benavides. Ediciones Roca. México 1976. (reimpresión do orixinal de 1944).
A fotografia foi tomado do blogue de Alberto Estévez Piña http://laguerracivilentuy.blogspot.com/2009/02/la-guerra-civil-en-tuy-i-i-parte.html

viernes, 1 de julio de 2011

Gunvaldsborg: os viquingos en Tui

A historia tudense é xenerosa en episodios protagonizados por egrexias persoalidades que deixaron a súa pegada na nosa cidade e cuxa memoria conservamos como elemento senlleiro da nosa identidade. Nesa época, que algúns se empeñan en chamar "escura", da Idade Media, e que non ten máis escuridade que a escaseza de fontes históricas que posibiliten un axeitado coñecemento do noso pasado, os ataques viquingos á Galicia e, nomeadamente, a Tui –coa figura protagonista de Olav- son un lugar común do noso pasado que nos vencella cos pobos nórdicos e que confirma a dimensión atlántica da nosa terra.


Aínda en Galicia non temos atopado restos arqueolóxicos que testemuñen a presenza viquinga pero conservamos referencias documentais e literarias sobre intercambios comerciais e as expedicions militares. Carecemos tamén de topónimos desa procedencia, aínda que para diversos filólogos termos náuticos como “babor”, “estribor”, “estai” ou “singradura” teñen unha orixe nórdica e que evidencian que non se pode entender o mundo viquingo sen a súa relación co mar. As expedicións proporcionaban aos xefes viquingos a gloria militar e o botín necesario para afianzar a súa fama e riqueza, pero non esquecen nunca o comercio.O que está patente nos atributos de Odin, unha das súas divinidades, que son o comercio e a guerra.
Os normandos eran visitantes asiduos das costas da Península Ibérica. Empregaban os nomes de Galicia, Galizuland e Jakobsland para as terras cristiás do noroeste da Península, ás que distinguían do resto musulmán que chamaban Span, Spánland, Spänlond, Spanía, etc. (...) Nas crónicas cristiás da Península os viquingos son coñecidos como Lormaní, Lormanes, Leodemani, Lotimani, Lothomani, Lordomani, Lodormani, Nortami, Nordomanni, Normanni, todos eles variacións de Northman, Norman ou homes do norte, é dicir, normandos
Practicaban unha navegación de cabotaxe; un barco de guerra contaba cunha tripulación de 60-90 homes e o drakkar –rematado nunha cabeza de dragón- é o seu exemplo máis prototípico. Normalmente, atacaban en verán as zonas costeiras desprotexidas e regresaban a casa en inverno, provocando unha grande inseguridade pois os habitantes en xeral desarmados non podían facerlle fronte máis que fuxindo cara ao interior. “Os homes do Norte son ademais de piratas, expertos mariñeiros, aventureiros, colonos, comerciantes e señores feudais. Durante a súa aproximación á costa, os viquingos emitían berros e sinais con cornos e trompetas para asustar o inimigo, empezaban o desembarco lanzando pedras, xavelinas e frechas e golpeaban con forza sonora os seus redondos escudos de madeira con bordo de metal. Unha vez en terra dividíanse en pequenos grupos de gran mobilidade e capacidade de manobra e achegábanse ao inimiga para atacar a pé espada en man. En formación de combate utilizan o muro de escudos para defenderse dos proxectís inimigos.” Cómpre non esquecer que no caso dos viquingos “o seu paganismo potencia a imaxe de crueldade polas súas accións de depredación e pillaxe, contada polos monxes e clérigos que as sufriron e que eran, ademais, os cronistas da época.

A presenza viquinga en Galicia ten dúas etapas; una primeira de asaltos e saqueos ou “razzias” de viquingos pagáns nos século IX e X e unha segunda co desembarco de cruzados normandos camiño de Terra Santa dende mediados do século XI ata ben entrada a Baixa Idade Media.
A primeira incursión coñecida data do ano 844 e tras atacar o Farum Brecantium e outras localidades costeiras chegan ata Lisboa e Sevilla; continua a súa presenza nos anos 859 e 861 e no século X padecemos varias vagas. Nunha destas expedicións, soben polo Miño e atacan á cidade de Tui tendo o seu bispo Naustio (926-932) que  fuxir cara o mosteiro de Labruxe, nas terras do Lima, dende onde segue gobernando á diocese.
Salienta especialmente a incursión de Gunderedo no ano 968; esta incursión está integrada por cen barcos con cerca de 8000 homes chegando ata Compostela onde o bispo Sisnando II faille fronte na batalla de Fornelos, nas terras de Teo, sendo morto e derrotadas as súas tropas. Os viquingos ocupan a cidade do apóstolo e continúan logo a súa incursión por toda Galicia que durou varios anos ata que son derrotados polo conde Gonzalo Sánchez. Estes acontecementos evidencian, naqueles tempos, no reinado de Ramiro III (966-985), que a febleza da monarquía astur-leonesa deixa paso á iniciativa dos exércitos privados dos nobres galegos que asumen a defensa do territorio e derrotan –temporalmente- os invasores nórdicos.
Nesta vaga é cando temos noticia doutra chegada dos normandos a Tui, pois no ano 970 o bispo tudense Viliulfo (952-990), que segundo algunhas fontes tiña pelexado xunto ao bispo Sisnando II, abandona á cidade diante do seu ataque refuxiándose no mosteiro de Ribas de Sil, sendo soterrado naquel cenobio da Ribeira Sacra onde repousaran os restos doutros bispos tudenses que dan orixe a unha lenda.
Para estas viaxes hai fontes coetáneas nórdicas, a máis completa ruta de viaxe dunha expedición viquinga polo Vestrvegr (ou ruta do oeste) é de Snorri Sturlsson na saga “Olavs bin belga” que é un capítulo da “Heimskringla” que contén a biografia de Olav Haraldsson (nacido en 995 e rei de Noruega entre 1016 e 1030) e os cantos ou drapa realizados por Sighvat Skjald, fillo de Tor, un dos acompañantes de Olav na sua expedición.


Contan estas crónicas que Olav dende moi novo participaba nas razzias viquingas polos mares do Norte; logo de vencer aos bretóns, segundo a Snorri, foi cara Hispania no seu camiño a Xerusalén. O único confirmado, sinala Jorge Simón Izquierdo Díaz a quen seguimos neste capítulo, é que Olav Haraldsson realizou o seu “vikingetog” antes de ser coroado rei de Noruega no 1016 as datas concretas están máis inseguras. Este Olav un ano despois da súa morte na batalla de Stilesadt foi canonizado con o título de Rex perpetuus Norvegiae converténdose no símbolo da unidade política e relixiosa do seu país.
Na terceira primavera morreu ol rei Ethelredo e herdaron o seu trono os seus fillos Edmundo e Eduardo. O rei Olav navegou cara o Sur e loitou en Hringsfirdi,  apoderouse do castelo de Holonom (Holi), defendido polos vikingos (=guerreros) e arrasouno. Dende alí marchou o rei Olav co seu exército cara o oeste ata Grislvpolla (Castropol) e alí loitou cos seus vikingos diante a Vilhialmsbo (Vilameá, na ribeira do Eo). De nuevo ganou Olav outro combate (...) Logo loitou máis cara ao oeste, en Fetlafirdi (Faro Brigantino ou Betanzos) así como di  Sighvat:
            Na duodécima batalla
            O rei tinxiu Betanzos de sangue
            Con dentes de lobo
            E alí pereceron moitos homes
Despois disto continuou Olav cara ao sur ara Seliopolla (Ribas de Sil, aínda que para certos autores refírese ao estuario do Miño) e presentou alí batalla. Ali conquistou Gunvaldsborg (burgo do conde Menendo González, actual Tui), unha cidade (borg)que era grande e antiga, e alí fixo prisioneiro ao conde que era dono da cidade e que se chamaba Geirfinn. Logo convocou o rei Olav aos moradores, e, en castigo, impuxo unha suma á cidade, e polo rescate do conde esixiu doce mil moedas de ouro. E a suma imposta á cidade foi satisfeita. Isto di Sighvat
O temible señor de Trönderne
Gañou a décimo terceira batalla
Do Sur, en Rivas de Sil
¿Malpoucados fuxitivos!
Veloz, apoderouse unha mañá
Da cidade de Conzález
Aventurouse e fixo prisioneiro
Ao conde que se chamaba Geirfinn
Logo marchou o rei Olav coa súa flota.


Segundo a saga de Olav a nosa cidade era cualificada de borg, é dicir un asentamento fortificado. A través das fontes hispanas sabemos que naquela altura era bispo de Tui Afonso I; un documento rexio de 1024 –do que logo falaremos- indica que o bispo de Tui fora levado cativo xunto con outros habitantes da cidade, sendo uns vendidos e outros mortos; un documento posterior, de 1112, afirma que o prelado morreu a consecuencia das invasións normandas. Pero o que segue sen clarificar é se o gobernador Geirfinn do relato de Snorri e o bispo Afonso das nosas fontes son a mesma persoa. Resulta significativo, aínda que carecemos dunha explicación pausible, o feito de que a cidade pagou a súa contribución de guerra, pero non consta que o fixera o bispo, quizais por negarse –como tiñan feito outros prelados- o que implicaba que sería vendido como escravo nalgures.
No ano 1024 o rei Afonso V de León diante da situación de desfeita na que estaba a cidade e diocese tudense decide á súa incorporación á diocese de Iria e no diploma polo que ordea esta unión manifesta o seguinte e que resulta ben ilustrativo da situación social deste territorio: Pero no mucho tiempo después, a causa del incremento de los pecados de los hombres, la región marítima fue asolada por los normandos. Y como la sede de Tui fue la última y la menos importante de todas, y el obispo que en ella residía llevado cautivo con todos los suyos por estos enemigos, los cuales a unos vendieron y a otros mataron, la propia ciudad, reducida a la nada, permaneció durante muchos años viuda y de luto. Mas tarde, sin embargo, propicia la misericordia de Dios, la cual dispone todas las cosas con suavidad y las gobierna, nosotros, con ayuda de la divina gracia, quebramos la cerviz de muchos de estos enemigos y los arrojamos de nuestro suelo. Transcurrido mucho tiempo convocados y reunidos los prelados, los condes y todos los magnates de nuestra corte, que no son pocos, quisimos poner un obispo en cada sede, tal como lo prescriben los cánones. Pero viendo la sede de Tui destruida, contaminada de inmundicias y despojada de su rango episcopal consideramos necesario y asi buenamente lo dispusimos que fuera incorporada al Aula Apostólica a cuya provincia pertenecía
Recoñece con esta decisión o monarca que os seus proxectos expansionistas se viran truncados pola presenza destes piratas viquingos e cómpre en consecuencia unha reorganización do territorio, reordenando as sedes episcopais existentes, integrando ao bispado tudense na diocese de Iria-Compostela. Haberá que agardar ao 1069 para que a sede tudense restáurese de novo polo rei de Galicia, Don García, e a súa esposa, a infanta Dona Urraca, nomeando a Xurxo como bispo tudense.
O ataque a cidade fortifica de Tui é dos escasos episodios onde estas sagas nórdicas se deteñen a concretizar detalles, evidenciando a importancia que os normandos daban a este ataque, pois estamos diante dun dos núcleos rectores do territorio galaico que chegaba, alomenos, ata o Douro. Pero como comprobamos nas fontes documentais as perdas humanas e materiais tardaran moitos en anos en se recuperar.
Novos ataques viquingos tiveron lugar en Galicia nos reinados de Vermudo III (1028-1037) e Fernando I (1037-1065), salientando especialmente o realizado ás Torres de Catoira –fortificadas polo bispo Cresconio-, a mediados do século XI, dirixido polo viquingo Ulf, alcumado “o galego”, testemuñando  así que Galicia pasa a formar parte do imaxinario popular escandinavo como terra de conquista.
Os pobos nórdicos continuaron chegando a Galicia, no século XII, agora no seu itinerario de peregrinación e cruzada a Terra Santa, a través da ruta Vestvegr, aínda que non faltaron problemas puntuais e mesmo un grupo é contratado como mercenarios polos condes galegos Paio Gudesteiz e Rabinado Muñiz para participar nas loitas nobiliares no ano 1112. Esta circunstancia unida á política de defensa costeira impulsada por Xelmirez rematan coa inseguridade e posibilitan unha reactivación económica e demográfica nas cidades e vilas de Galicia.
De estos azarosos tiempos –sinala Iglesias Alemida-además de las noticias históricas, quedaron algunos recuerdos, tales como los topónimos “Pedra das Runas” en la parroquia de San Miguel de Tabagón, y el de la parroquia de Lanhelas, en Portugal, cuya piedra ha sido destruida. El propio nombre de Lanhelas (Leynells) parece ser de origen sueco, tal como el nombre de Gondarem (Gonderedo). Otro de los recuerdos dejados por los vikingos son las propias barcas del Miño cuya técnica constructiva es de indudable procedencia nórdica”. Sobre este tema temos realizado xa un post en Tudensia en referencia ao bote anguleiro do Miño; pódese consultar en http://tudensia.blogspot.com/2010/02/chegada-das-chuvias-e-temporais.html
Na historia dos pobos nórdicos o mundo viquingo é un principais momentos identitarios e posúe unha excepcional importancia. No caso de Noruega o relacionado co seu monarca Olav acada relevancia, de tal xeito que o nome de Gunvaldsborg está presente nos seus relatos históricos.
Paga a pena lembrar estes episodios que sitúan a nosa cidade como lugar principal nos tempos da Alta Idade Media, e que contrasta con esas afirmacións que alguns aínda se empeñan en manter de desocupación do territorio tras a chegada dos árabes no século VII. Tui era naquela altura unha cidade fortificada e de certa importancia como queda acreditado polo importante rescate que esixen os guerreiros de Olav mantendo un protagonismo herencia dos tempos xermánicos.
Estes episodios nos abren a novas relacións e vieiros con outros pobos atlánticos como son os países nórdicos, aos que nos unes estes lazos históricos que hoxe rememoramos.

Bibliografia:
Almazán, Vicente: Gallaecia Scandinavica. Vigo, Galaxia, 1986.
Ferreiro Alemparte, Jaime: Arribadas de normandos y cruzados a las costas de la Península Ibérica. Madrid, Sociedad Española de Estudios Medievales, 1999
Iglesias Almeida, Ernesto e Méndez Cruces, Plácido: Evocación histórica de la ciudad de Tui y sus antiguas ruas. Tui, 1990.
Izquierdo Díaz, Jorge Simón: Os viquingos en Galicia. Santiago de Compostela, Lóstrego, 2009
Sierra Ponce de León, Vicente: Olav II, rey de Noruega. Pontevedra, Deputación Provincial, 2000.