miércoles, 23 de diciembre de 2009

"Un conto de Natal" de Emilio Álvarez Blázquez

Dende "Tudensia" queremos felicitar a todos os nosos seguidores nestas inmediatas festas do Nadal pois, sen dúbida, que o seu alento e participacion neste blog supoñen os mellores azos para continuar nesta andaina de ofrecer esta fiestra aberta á historia de Tui e ás súas tradicións. Para celebrar estas datas ofrecemos de seguido un conto navideño da autoria de Emilio Álvarez Blázquez, posiblemente menos coñecido que os seus irmáns Darío e Xosé María, pero que era un fino escritor e un estupendo poeta aínda que cunha obra máis curta pero non por eso carente de interese. Noutra altura falaremos de Emilio Álvarez Blázquez neste blog, sirva agora este petisco como proba do seu quefacer literario.
Que a luz do Enmanuel que celebramos nestas datas alumee na vida de todos. ¡Bo Nadal!

Medallón do retábulo de Nosa Señora
do Rosario na Igrexa de San Domingos, sec. XVIII

CONTO DE NATAL

Por Emilio Álvarez Blázquez

A mula tíralle o couce,

A vaca bótalle o alento;

Maldita señas por mula,

De ti non sairá proveito;

Bendita señas por vaca,

Cada ano teu terneiro...

“Bos Reis, bos anos, que no días o aguinaldo”

Si o ano ten sido bó, será abondoso o aguinaldo tamén. A íl amecerá cada quinto unha galiña, e o dia de Reis faráse na rúa da Area unha carreta tradicional. Todol-os quintos a cabalo –cabaleiro e cabalgadura adobiados profusamente de fintas, banadas e pano- “correrán as galiñas”.

Antre dous cadabullos verticais téndese unha cordiña que nun dos cabos queda ceibe pra ser tensada a vontade por un acólito. Do centro da corda, atadas das pernas, pendura unha galiña que ten de ser arrincada do supricio polos quintos. Istes, en ringla, van pasando vertixionosamente baixo do espantado animal; pican de espora, enderéitanse dun pulo na cadeira, alongan o brazo... e deixan tras de sí un revoo de prumas e o aleteo tráxico da ave martirizada, que no intre mesmo da apreixón ten sido inzada ó ouro pol-o vivace manipulador da maroma. É unha sucesión sin remate de carreiras, teimas arrabeadas dos mozos e sustos do suspenso animal, porque os xinetes pasan pasan e pasan e repasan o camiño, nunha doble intentona de ida e volta sin dar folgo ó revóo espantando violentamente ó ar, con un berro de triunfo, e o animal tenciona un vóo agobiado, pra rematar afundindo o pico no chan diante dunha roda de mociñas endomingadas.

Outra galia rube ó tormento. Cando remata a festa, vencida a tarde, apenas si queda o tempo preciso pra as cociñar todas e ultimar a cea abondosa dos aguinaldos, con que os novos quintos poñen cabo ás súas gozosas Pascuas de Natal. Val que ás máns das cociñeiras chegan as aves desprumadas xa...

Tense perdido rúa abiaxo a ronda dos quintos. Xa se escoita lonxana a música que cantan, e con ila ven a se confundir vagamente o tanguer obstinado de Molaciños e o tremente bicárese da nave riba da terra, conmovida pol-o inmorredeiro miragre do tempo anovado.

- Non temos nada que cear...

- Coitados de nós..

- Nin un migallo de pan siquer.

- ¡Coitadas de nós!..., tornóu a decir a rapaza, como un eco doorido.

Senatadas no limiar do casal homilde que alumea a lus do bimbio decembreño, as dúas mulleres poñen nas súas voces un recatado siseo como si entenderan espertar as cousas pantásticas da noite. O rumor da iauga, crebada bo trocho dunha acea achegada, enche todo o silencio da sua conversa...

A aboa é vella, pero sin dentes i enrugada, ten un ar de beleza amabre que lle dan os seus ollos azús, o rubor das súas meixelas miragreiramente frescas, e os seus cabelos crenchos e abondosos. Composto o mantelo, recosida e limpa a falda voandeira, recende a madeira cerne a pedra de muiño a recóbado do carreiro, na hora do solpor.

A rapaza é espigada e loira. Non tan belida como lembra télo sido a aboa, ten os ollos saudosamente grandes e hai en toda íla un ar de mansedumbre asosegada.

- ¡Que tristura chegar a probes!... –sigue cramando a voz da aboa- ¿Quén ollóu a casa farta dos meus pais canda andábamos no servicio do Pazo!! Un ano logo que a túa nai, criei eu a Don Afonsiño, e terias de ver que boroas de millo levendado e que cuncos de leite con mel adrezaba a Misia pra me cuidar... ¡Eran tempos de regalía, rapaza! Os señores eran máis dispensadores i éramos os criados máis temerosos e cumpridos. Hastra os froitos eran outros, que agora semellan murchos os herbales e maldizoados os pomares... O souto dos castiñeiros era unha benzón dos probes e a iauga da fonte de Sata Comba Milagreira sandaba total-as febres... Traballábanse as terras en aparcería cos maorasgos e a servidume pagaba os foros en medidas cabales, porque os campos rendian e era lei anterga faguelo... Pasaban peleriños para Sant-Iago; durmian nos nosos palleiros e deixaban chea de santidade a aldea. Había lugares temerosos pra andados de noite, pero o ensalmo tiña máis poder que arestora pra librar do perigo... Tamén os santos erna máis dados ó miragre e así enchíanse os camiños, en días de romería, de xentes ofrecidas e quedaban ateigadas as sancristías de froitos de promesas... ¡Eran outros tempos rapaza!.

A rapaza escoitaba silandeira, sobrecollida a voz da aboa, que chega ós seus ouvidos como unha fala antañosa docísima, que lle fai aduviñar todo o engado da égloga vella, do vivir manso da fe montaraz...

Rutila riba dos campos un orballo recente e un cheiro de herbas crecedeiras esparéxese na noite maina. Sigue, achegado, o rumor da iauga crebada no trocho da acea...

O casal estaba preso da aba do monte, i enxergábase, aló embaixo, o val sementado de casiñas baixas co lar aceso. Ouvíase un rumor confuso de voces campesiñas. Eran os aldeáns que entraban a saudar ó seus veciños, desexándolle unha noite na paz de Deus, a pitiscar unha guinda ou melindre de almibre, a decir, de camiño, unha broma pícara á moza máis nova baixo a ollada patriarcal dos país. Ianse logo, e o marmurio das súas falas deixaba preso no ár coma un gozo de anunciación... Pasaba unha parranda, estroulaba un foguete... había en todo unha ledicia inxenua e as almas, esquecido o duro vivir, algueirábanse na lembranza do Natal, baixo a paz da lúa fría... E ílas nada tiñan pra cear e ninguén rubía a lles dar algo con que pasar, ou, ó menos, unha boa palabra... ¡Qué tristura chegar a probes! Pena pol-a neta, que a aboa xa pra pouco estaba e canto máis axiña finara, millor. Deus logo tivera misericordia díla, que mala nunca fora, e cando puido deu os probes esmola e agora non a pedía por non apenar á rapaza, que era mansa e asustada, como unha pombra branca, coitada! Ao sustento do día chegaban con algo que recollían por faguer mandados ou lavar roupa, pero aquilo era un mal vivir. E días había, coma íste, que sin nada pasaban; xa tiñan o corpo afeito a ílo, máis a noite de Natal era máis triste que ningunha, sin lume con que se quentar e un trago e un bocado pra regalar a boca. ¡Hastra pecado semellaba!

E niste matinar estaban cando ollaron unha luz moi viva e branca que rubia o camiño, cara o casal. Andaba paseniñamente a luz, como atoutiñando, i endexamais desaparecía inda que semellase dobrar un recóbado ou pasar tras dun penedo.

- Algún pastor que percura acougo...

- Haberá que o recoller

- Alguén que se perdéu...

- Darémoslle sinal do camiño... Si quere que se quede...

- Pan non hai, nin lume tampouco.

- Bó será darlle conversa e teito contra a xeada...

Pasou un anaco e ninguen chegaba, máis a luz seguía rubindo e o seu resprandor tremelucía nas pingas do orballo que esmaltaban os campos e as ponlas dos vellos carballos.

Aterecidas de frío, as dúas mulleres seguían sentadas no limiar da casa, presas no engado da noite, chea de voces no val, do rumor da auga na acea, dun recendo de herbas molladas e, agora, do brilo espranzado de aquila luciña que rubía, rubia e non chegaba nunca...

Quedáronse as dúas durmidas, antrecruzados os corpos. Cando espertaron non sabían canto tempo pasara: un segundo ou unha eternidade doorida. Pero era a mesma noite de Natal. Frente dilas habia un neno. Vestido con unha probeza limpísima, as máns coma un voo de pombas, a testa unha maraña de rizos dourados e a pel nidia e fina coma o ár da mañán.

A aboa e a rapaza miráronse, cheas dun asombro candoroso.

- ¿Quen eres, neno?

O neno sorríu, e baixo o luar, a súa faciana abríase como un relanzo de dozura.

- Perdinme pol-os montes. Ando fai tempo por istes camiños de embaixo sin topar saída. Hastra que ollei brilar dúas luces sobre dista porta.

- Pois non había nada aceso. ¿E tí non traguías unha luz acesa na man?

- Non traguía, non señora...

Tornaron a se mirar as mulleres, agora máis asombradas.

- Semella cousa de miragre...!

Nisto entráronse na casa; a ab oa díxolle que, pois que andaba perdido pasara a noite canda ílas. Eran probes e nada tiñan que lle dar, pero a rapaza faría pra íl un leito con palla de centeo mallado, e poderia durmir sin frío. Il respostóu que sí; que algo traguía no zurrón que, partido en boa vontade, chegaría para os tres. E puxo riba da artesa froitas madurecidas, doces e viños recedentes. E achegouse ó lar e con soio tocar leños, prendeu un lume estralante.

As mulleres probaron de todo, cobizosamente; o neno tomóu algunha cousa i en toda a noite non deixóu de surrir á ledicia pasmada da aboa vella e da rapaza nova e loira que apenas falaban, por non crebar o engaiolamento de aquila fermosa estampa.

Durmiuse primeiro o neno, riba das pallas, e tamén a aboa e a neta, contemprándoo, quedáronse durmidas, aquecidas pol-o quentor dos leños, que non se apagaron en toda a noite...

E cando albeóu i espertaron a aboa e a rapaza, atoparon riba da palla onde o neno se deitara, un año branco durmindo que daba groria ollalo. E así sonóu logo pol-a terra ta que fora cousa de miragre..

Publicado na revista “Galicia emigrante”, febreiro de 1956, nº 18, pp. 25, 26 e 38.




lunes, 21 de diciembre de 2009

Ricardo Blanco Cicerón


O pasado martes 15 de decembro foi inaugurada no Museo do Pobo Galego, en Santiago de Compostela, unha exposicion que co titulo de “Olladas dunha época” recolle unha escolma das fotografias do chamado “Fondo Blanco-Cicerón” que se custodia no devandito Museo.
Como podemos comprobar na portada do catálogo que acompaña a este “post” a cidade de Tui é unha das protagonistas desta mostra que amosa unha selección das fotografías que conformaban a colección de Ricardo Blanco-Cicerón (Tui 1844 – Santiago 1926). Son na súa meiranda parte instantáneas da época do cambio de século, entre 1890-1910, e que respostan ao interese coleccionista de D. Ricardo que conformou ao longo da súa vida a, posiblemente, a máis ampla colección de caracter cultural que teña existido en Galicia: obxectos prehistóricos, artísticos, etc. que nutren hoxe en boa medida os museos da nosa terra.
Esta mostra organizada conxuntamente polo Museo do Pobo Galego e o Centro Galego de Artes da Imaxe poderá ser visitada na nosa cidade a partires do 20 de febreiro na Sala Municipal de Exposicións do Concello de Tui.
Aproveitamos esta oportunidade dende “Tudensia” para recuperar a memoria deste egrexio tudense, hoxe case esquecido na nosa cidade. Pertencía a unha familia con prosapia e que tiña o seu solar na, antigamente, chamada rúa dos Afolies (en referencia a que neste lugar atopábanse os alfolíes ou almacens de sal), hoxe coñecida como rúa Tide, na popularmente denominada “Casa Negra”, onde aínda se conservan as armas dos Cicerón e Centeno na súa maxestuosa fachada.
Neste lugar naceu un 27 de outubro de 1844 Ricardo Blanco Núñez, aínda que posteriormente adoptaría o uso dos apelidos parternos, Realizaou estudos de Dereito en Compostela e retornando a cidade miñota foi Primeiro Tenente de Alcalde, entre 1877 e 1879 e forma parte de divcrsos colectivos relixiosos e sociais de Tuie bisbarra. Citaremos, por exemplo, a Confaria do Doce Nome de Xesús e Santa Casa de Misericordia tudense ou da Sociedade “Pro-monte de Santa Tecla” na vila da Guarda. A sua profunda relixiosidade levouno a colaborar en numerosas iniciativas deste caracter, como, por exemplo, a súa doazón de 500 reais para a construcción da Cruz Xubilar no monte Aloia como homenaxe a Cristo Redentor, inaugurada o 27 de maio de 1901.
En Tui foi especialmente devoto de San Telmo a cuxa confraria pertencia, devoción que mantivo ao longo da sua vida, como queda acreditado pola importante doazón que fixo en 1895 á Confraria de San Telmo, que vivía especiais dificultades naquel tempo segundo estudou Suso Vila. Esta achega estaba conformada por diversos obxectos para a Capela do patrón: un “Vía Crucis” completo, a imaxes do Sagrados Corazóns de Xesús e María, duas arañas de crsital, unha pequena lampada de prata para o altar maior, des libras de cera para o Monumento de Xoves Santo e unha importante achega económica para sufragar a nova imaxe procesional de San Telmo, que sería entrega en 1897. Amáis, en 1900, Ricardo Blanco Cicerón financia e doa o estandarte da confraria de San Telmo, realizado en Lyon en seda con fio de ouro.
En 1880 trasládase a Santiago onde casa con Herminia Garcia de la Riba exercendo como avogado acadando grande sona e prestixio. Tamén en Compostela forma parte de numerosas sociedades: da Sociedade Económica de Amigos del Pais, dende 1884; membro non numerario da Real Academia Galega; confrade da selecta confraria do Rosario compostelá. Tamén participou en importantes negocios e proxectos de caracter económico: socio do Banco Simeón, entre 1918 e 1921, tesoureiro da Xunta da Caja de Ahorros-Monte de Piedad de Santiago.
O historiador tudense, Manuel Fernández-Vades conta no seu libro “Familias antiguas de Tuy” que Ricardo Blanco Cicerón tiña casado cunha curmá do empresario Simeón Garcia Olalla de la Riva e que conformou un holding empresarial que ten chegado ata o ano 1983. “Cuenta una anécdota que D. Ricardo fue muy gastador en su juventud, liquidando en poco años, por especulaciones no siempre afortunadas y sobre todo por su aficción a las antigüedades, el saneado capital heredado de sus mayores. Don Simeón García, deseando enmendarle y a la vez aprovechar las grandes dotes de que estaba adornado, le nombró apoderado de la importante casa comercial de su nombre, encomendándole la administración de los cuantiosos capitales que representaba. Don Ricardo, abrumado por esta prueba de confianza, hizo honor a la misma y bajo su administración la Casa Simeón llegó al grado de prosperidad que todos conocemos.”
Blanco Cicerón caracterizouse pola súa ideoloxia carlista, aínda que no seu sector máis moderado, era sensible á problemática dos labregos e especialmente á nacente crase obreira, e promoveu e apoiou iniciativas como a “Sociedad Unión Obrera Benéfica e Instructiva Regional de Santiago” que promovia un seguro medico para os traballadores asi como a súa instrucción educativa e relixiosa.
Como tantos outros carlistas moderados da súa época –sirva o caso do bispo tudense Manuel Lago González- tiña unha importante conciencia de caracter galeguista que reflictese amplamente na súa faceta de coleccionista. Sin dubida que este labor de Blanco Cicerón foi a sua grandísima contribución á cultura de Galicia pola que merece ser lembrado e valorado. Como sinalan Belén Sánchez Chás e Fernando Acuña Castroviejo “Ricardo Blanco Cicerón non estaba movido únicamente pola intención de acumular obxectos antigos e valiosos senón que, reunindo eses obxectos, pretendía contribuir á difusión, conservación e posta en valor do patrimonio cultural galego”.
Aínda fica por facer a relación completa da súa colección que, agás un mosaico román procedente de Panxón que foi vendido nunha poxa pública, está actualmente en diversos museos de Galicia. Sinalar amáis que o propio Blanco Cicerón fixo doazón de pezas concretas ao museos catedralicio e arqueolóxico de Ourense ou ao Museo de Santa Trega. A sua impresionante colección de ourivaría, especialmente castrexa, foi mercada por Álvaro Gil Varela, e hoxe forma parte do Museo Provincial de Lugo. O Museo de Belas Artes da Coruña conserva as súas pezas de mobiliario e o Museo Arqueolóxico e Histórico do Castelo de San Antón a súa colección de glíptica. Pola súa banda, o seu fondo numismático e medallístico, con máis de cinco mil pezas, está gardado no Museo de Pontevedra. No Museo das Peregrinacións de Santiago está a súa colección de acibeches e outras pezas de temática xacobea. No Museo da Catedral compostelá diversas pezas petreas, que estaban no seu xardín, e que formaban parte do conxunto catedralicio. O seu arquivo documental, incluido o material fotográfico, áchase no Museo do Pobo Galego, coa excepción da documentación referida ao carlismo depositada no Arquivo Histórico Universitario de Santiago de Compostela.
Xa con esta breve enumeración acertamos a intuir a riqueza e amplitude do seu labor coleccionista. Deste interese pola nosa cultura xorde o imparte papel que desempeña na organización da Exposición Regional de 1909, celebrada en Santiago. Blanco Cicerón era integrante da súa Comisión Xestora, vice-presidente da sub-comisión de obras e da sección de arqueoloxia., salientano o seu traballo na escolma de obxectos expostos neste certame do que cumprimos o seu centenario.
Ricardo Blanco-Ciceron morre en Santiago o primeiro de agosto de 1926, sendo soterrado no cemiterio de Bonaval da capital de Galicia.

sábado, 19 de diciembre de 2009

Suso Vila e Ernesto Iglesias, dous tudenses logran os Premios de Historia Medieval de Galicia e Portugal 2009



Parabéns dende Tudensia a dous historiadores tudenses que en días pasados teñen resultado gañador e finalista da nova edición dos "Premio de Historia Medieval de Galicia e Portugal" que convoca anualmente a editorial Toxosoutos xunto ás Fundacións Comarcais de Muros e Noia.
Desta volta foi Suso Vila que logrou a primeiro premio coa súa obra "A mecánica do linaxe no espazo medieval galego, a casa de Soutomaior (1147-1532)".
Nesta obra Vila Botanes aniliza o percorrido histórico desta casa nobiliar que tivo tan grande influencia, especialmente, no dous últimos séculos da Idade Media na nosa zona. Nomes como o popular Pedro Madruga, sobrenome de Pedro Álvarez de Soutomaior -conde de Caminha e Vizconde de Tui-, Paio Sorreda de Soutomaior, os bispos tudenses Juan Fernández de Soutomaior... son representantes desta linaxe que marca unha época na vida da zona tudense, coas suas luces e moitas sombras... agardamos que esta obra se Suso Vila nos ofreza unha nova perspectiva de análise desta familia que -como bos miñotos- soubo manter unha importante actividade e influencia na corte de Portugal e, posiblemente algo menor, na de Castela. Pero este xogo e coidado equilibro entre ambos reinos é un dos aspectos de máis interese. Logo foron unha linaxe que, pola súas dificultades económicas tivo de recurrir a encomenda para manter o seu estatuto de poderosos.

Curiosamente o segundo premio foi parar a outro historiador tudense, Ernesto Iglesias Alemida -cronista oficial da nosa cidade- que coa súa obra "As moedas medievais galegas: a circulación monetaria en Galicia ata o século XV" anuncia otra singular aportación ao coñecemento da nosa historia por medio das acuñacións monetarias realizadas na nosa terra.
Ambos os dous historiadores tiñan xa logrado o segundo premio neste certame nas súas edicións de 2008 e 2007 respectivamente.
Parabéns a ambos!!!!


viernes, 11 de diciembre de 2009

Un camiño sen pegadas

Publica hoxe, venres 11 de decembro, o "Faro de Vigo" no seu suplemento "Entre ríos, Baixo Miño / Louriña" unha columna de opinión sobre o chamado camiño portugués "da costa" que reproducimos, aínda que sentimos non poder ofrecer una enlace directo ao xornal, pois este suplmento non se publica na rede.


UN CAMIÑO SEN PEGADAS


Ponte medieval en Ribadelouro - camiño portugués



A Lei Lei 3/1996, de 10 de maio, de protección dos camiños de Santiago, establece que reciben o nome de Camiño de Santiago de todas as rutas históricas recoñecidas documentalmente. A historicidade do camiño é un elemento consustancial á propia existencia do Camiño, pois a peregrinación é un elemento inherente a súa identidade. O importante pulo acadado pola peregrinación a Santiago nos últimos anos basease, en boa medida, na recuperación dunha tradición histórica, na revitalización deste legado histórico do que se conservan testemuños documentais.

Por tanto, resulta imprescindible conservar e promover as rutas históricas de peregrinación a Compostela, favorecendo o paso dos peregrinos contemporáneos sobre os vellos roteiros medievais, que deste xeito reviven. Pero unha cousa é revitalizar estas antergas rutas e outra moi distinta é “inventar” novos camiños que carecen de referencias documentais precisas, de datos históricos que avalen o paso secular e regular de peregrinos por eses lugares. Deste xeito estamos traicionando o espirito do Camiño, estamos esmagando a sua veracidade histórica.

Ven este comentario diante do “recoñecemento” do denominado “camiño portugués da costa”, que partindo da Guarda, e por O Rosal, Oia, Baiona, Nigran e Vigo enlaza en Redondela co tradicional camiño portugués, ou desa outra ruta marítima que comunica diversos portos lusos e galegos. Únicamente en Vigo e Baiona documentamos, na Idade Moderna, datos concretos sobre a presenza de peregrinos, moitos estranxeiros, que chegaban a estes portos por vía marítima para realizar a súa peregrinaxe cara Compostela e tamén a súa viaxe de retorno. Pero, ata o presente, ninguen amosa documentos das outras localidades deste itinerario que certifiquen a presenza de peregrinos. Velaí como únicamente a variante ou acceso dende a Ría de Vigo ao camiño portugués ten verosimilitude histórica, pero en lugar de solicitar o recoñecemento deste acceso ou variante, pretendese crear un novo roteiro.

É evidente que estes concellos “da costa” deben beneficiarse dos programas do Xacobeo, pois en sentido amplo toda Galicia é territorio xacobeo, pero non confundamos o “Camiño de Santiago”, un itinerario con séculos de historia, e o “Xacobeo”, un programa de promoción destes camiños polas autoridades autonómicas.

A nosa identidade, e o Camiño de Santiago é un elemento sustancial da mesma, non pode estar ao albur de intereses localistas ou coxunturais, que só nos conduce a perdermos a nosa autoestima colectiva.

Rafael Sanchez Bargiela

Historiador


martes, 8 de diciembre de 2009

Cen anos dos Maristas en Tui

O pasado sábado, 5 de decembro, o Concello de Tui fixo entrega ao Instituto dos “Irmáns Maristas” ao cumprirense os cen anos da presenza deste instituto na nosa cidade da medalla de ouro do Concello nun acto institucional. Aproveitamos esta circunstancia para rememorar brevemente o itinerio percorrido por estes relixiosos na súa xa centenaria estadia na nosa cidade.

A Congregación dos Irmáns Maristas foi fundada en Francia en 1817 polo presbítero Marcelino de Champagnat (1789-1840), canonizado no ano 1999, coa finalidade de dedicarse á alfabetización e a educación de mozos e nenos das áreas rurais. A experiencia do propio Champagnat no ensino rural, na Francia post-revolucionara, con profesores incompetentes, onde a violencia física estaba xeralizada (él memos deixo a escola logo do castigo dun dos seus compañeiros) e que promovia o laicismo, levouno a fundar en 1818 unha escola no seu pobo natal que foi xérmolo da orde dos Maristas, integrada exclusivamente por laicos que acadou o recoñecemento oficial do Papa Pio IX en 1863.

Aínda que xa tiñan iniciado a súa expansión moito antes (xa en 1836 parten os primeiros misioneiros maristas cara Oceania) os Maristas chegan a España en 1886 instalándose na cidade de Girona, abrindo unha escola no anos seguinte, e comezan a súa expansión por España, ao inicio por Cataluña, pero axiña noutras zonas da Península. A sua primeira fundación en Galicia foi na cidade de Lugo, onde chegan reclamados polo bispo Benito Murúa, creando unha escola gratuita para nenos pobres, ao ano seguinte chegan a Ourense chamados polo seu bispo, Eustaquio Ilundain, instalándose no mesmo ano en O Carballiño e Ribadavia, que daquela aínda formaba parte da diocese de Tui.

Contan as crónicas que na cidade lucense contectan co daquel coengo da Catedral de Lugo, o tudense Manuel Lago González –que logo sería bispo de Osma e Tui e arcebispo de Compostela, amáis de egrexio cultivador das nosas letras- quen os encamiña cara Tui na súa procura dun lugar onde instalar unha casa de formación para os seus aspirantes. Tui tiña amáis un valor engadido, a súa proximidade con Portugal e consecuentemente facilitaría a aprendizaxe do idioma portugués para os novos Maristas, pois unha porcentaxe deles partiría ás terras do Brasil, onde xa traballaban os irmáns procedentes da “provincia” de Aubenas (Francia) de cuxo núcleo procedian tamén os que tiñan chegado ata Tui.

Era bispo de Tui naquela altura, 1909, Valeriano Menéndez Conde que ocupaba a cadeira episcopal dende 1894. Dúas actitudes caracterizan o seu episcopado e son de interese para o noso relato. Menéndez Conde chegou a Tui co obxectivo de reconducir a actividade política do catolicismo tudense, apostando por unha convivencia co reximen liberal sen renunciar á defensa dos intereses da Igrexa. Esta actitude bate frontalemente co integrismo que ata daquela inspiraba a actuación dos principais dirixentes católicos tudenses. Este enfrentamento está na orixe da marcha, or exemplo de Lago González, a Lugo en 1896 pois Lago era naqueles anos un dos principal voceiros deste sector (actitudes políticas en Lago que logo se encamiñarian cara unha visión galeguista, pola que é hoxe coñecido). Aventuramos entón que as “cartas de presentación” de Lago a Menéndez Conde non eran especialmente efectivas e poden ser algunha das razóns que expliquen as primeiras dificultades dos Maristas diante do bispo tudense.

Por outra banda, no episcopado de Menéndez Conde constatamos a chegada á nosa cidade de novas ordenes e institucións católicas xurdidas na segunda métade do século XIX como resposta ás novas necesidades sociais. En 1908, gracias á doazón dun tudense residente en América se instalan en Tui ás “Fillas da Caridade” de San Vicente de Paul (as que coñecemos popularmente como “da Milagrosa”) que abren a popular “Cociña económica” e no ano seguinte o colexio “La Milagrosa”. A expulsión das ordenes relixiosas de Portugal, logo da proclamación da República en 1910, provoca a instalación en Tui de novas congregacións: as Franciscanas Hospitaleiras da Inmaculada Concepción ou as Relixiosas de Santa Dorotea, aínda manteñen a súa presenza na nosa cidade.

Neste contexto temos de contextualizar a chegada dos Maristas as terras tudenses, que o 22 de xaneiro de 1909 acadan do bispo Menéndez Conde o decreto de autorizacion. Neste primeiro intre chegan a Tui tres maristas franceses: Richard Guiffon, Robustien e Louis Maxence que residiran nun primeiro momento no hosta “Generosas”, aínda actualmente en funcionamento.

Atopan axiña un terreo idóneo para os seus obxectivos de crear un seminario da congregación: a finca chamada “Pousa das Costiñas” no barrio da Lagoa na parroquia de Pazos de Reis, pero inmediata á cidade de Tui, que conservaba un pazo e terras de cultivo (viñas, centeo e millo). O propietario era un tal Don Salustiano, que logo de facer fortuna en terras mexicanas residía en Tui. O seu albacea, Camilo Cela, tasou a propiedade en 20.000 pesetas. Aquela primeira propiedade foi ampliándose con outras fincas lindantes, ata a acadar as actuais sete hectáreas. Os irmáns Maristas pasaron a residir neste inmoble o 14 de maio de 1909.

E dende aquela data ata 1995 este edificio acolleu o seminario desta institución, nas diversasa etapas de formación e discernimento vocacional, polo que pasaron milleiros de mozos do Norte de España. Cabe lembrar como ao abeiro deste centro de formación funcionaron un internado, entre 1933 e 1941, e posteriormente foi establecida a “Escola de Maxisterio Luis Vives” entre os anos 1952 a 1963, formando un total de once promocións de mestres, con abondosa presenza de mozos tudenses. Este capítulo merecería unha atención axeitada pois, por exemplo, editaban os seus propios libros de formación. Agardamos voltar a este tema noutra oportunidade.

Posteriomente entre 1982 e 1995 foi establecido o Colexio de BUP “Santa María” no que participaban os seminaristas dos Maristas e os do seminario menor “San Paio” da diocese tudense. Finalmente, ao rematar a dedicación deste inmoble como centro de formación dos aspirantes ao ingreso nos Fratres Maristae Scholarum (FMS) abriuse o actual Colexio “Santa María” no ano 1996

Xunto ao noviciado creado en 1909 crease unha pequena escola chamada “San José”, sita no número 26 da rúa San Telmo, que contaba o dia da sua apertura, 1 de setembro de 1912 con 80 alumnos e que perdurará moitos anos ofrecendo a formacion educativa aos rapaces tudenses.

Rematamos con tres notas breves: xa o Concello de Tui no ano 1961, baixo a presidencia de Ramón Peñarredonda, homenaxeara a esta Congregación ao titular co nome de “Irmáns Maristas” á rúa anteriormente denominada “El Pilar” e que da acceso á súa residencia na zona de A Lagoa.

En segundo lugar, a presenza maristas en Tui está tamén ligada á chegada, nas primeiras décadas do pasado século, de Maristas procedentes de Portugal que ao seren expulsados do país veciño estableceron na zona da Lagarteira o seu centro de formación. Moitos nos nosos lectores lembraran aquel maxestuosos edificio derruido por magoa por mor da construcción da Autovia.

Ao longo deste cen anos os Maristas se teñen implicado na vida tudense con numerosas actividades e realizacións nos campos da educación, da atención social, da dinamización xuvenil, da formación espiritual, etc. ou cedendo as súas instalación para numerosas actividades, poderiamos recordar as veladas teatrais ou as proxeccións cinematógraficas que se realizaban no seu salón de actos.