martes, 30 de noviembre de 2010

DCCLXXXV aniversario da consagración da Catedral de Tui

Conmemórase o 30 de novembro o aniversario da consagración da Catedral de Tui no ano 1225 polo bispo Estevo Exea. Este aniversario do monumento máis sobranceiro da nosa cidade, auténtico símbolo dos tudenses, danos ocasión para recuperar un texto de Manuel Murguía sobre a nosa Catedral publicado na súa monumental obra "Galicia", editada en 1888. Trátase da introdución ao estudo pormenorizado do templo, no que Murguia aborda a continuidade histórica da ocupación do recinto histórico tudense.
Ilustración na obra, pero colocada inversamente á realidade

Casi todas las Catedrales gallegas ocupan un antiguo lugar sagrado, la de Tuy más visiblemente que ninguna de ellas.

Asiéntase en la corona del viejo castro que se denominó en otros tiempos Castellum Tude y como si tratase de recordar eternamente su primitivo destino se presenta a nuestros ojos bajo el doble aspecto de basílica y fortaleza. Perdió la iglesia compostelana los cubos y defensas que en otro tiempo la adornaban y libre de ellas, nada indica que haya estado fortificada, y que desde los muros y las torres se haya lanzado algún día el dardo alado y mortífero; balaustradas y obeliscos sustituyeron a las antiguas saetías; pero la de Tui, que conserva las anteriores defensas, recuerda desde lejos el vetusto y poderoso castillo feudal, al cual el tiempo no ha logrado despojar ni de sus almenas ni de su poesía. Cualquiera diría al verla que se dispone a renovar los antiguos hechos y que está allí como una amenaza y para dominar lo mismo el corazón de los fieles que en la comarca que guarda con ojo vigilante. Teniendo en frente la murada Valença –menos seguridad que temor-, la catedral tudense ve como desciende el caserio por las laderas de la colina sagrada y como marcha por entre huertos y sembrados hacia las fructíferas orillas del río bien amado de la patria gallega. Ya no cercan la población las murallas de otros tiempos, ni la cava le pone al abrigo de un golpe de mano: todo en la ciudad está abierto a los hombres y á los vientos del valle.

Sin duda alguna la catedral ocupa hoy el sitio de siempre. La primera vez que la civitas tudense levantó el templo episcopal, lo puso en aquel mismo lugar de muy atrás consagrado por el amor del pueblo á los dioses de otros tiempos, uniendo de este modo dos mundos distintos y dos diversas creencias. Ocupa la plataforma del castro; acrópolis y santuario de la primitiva Tude. Puede decirse confiadamente que el antiguo habitante de esta comarca, lo mismo que el actual, elevó sus plegarias en los mismos lugares, á su vez, al Dios innominado y al que reina en los cielos y tierra pero sobre todo en el corazón del creyente, templo eterno é incontrastable.

Viendo como la tradición y la historia colocan unánimes la vieja Tude, primero en la cumbre, después al pie del Alhoya y á su abrigo, pudiera dudarse de que el templo episcopal se hubiese levantado desde un principio en el sitio que suponemos, pues a no llevar la población á los mismos lugares que hoy ocupa, no se puede afirmar, como lo hacemos, que la catedral tudense, igual que el árbol fecundo y resistente, echó allí sus primeras raices y nadie fue capaz á arrancarla al suelo sagrado en que asentó por primera vez. Las tempestades del mundo dejaron en más de una ocasión desiertos sus altares y derruidos los muros que los resguardaban; sobre sus vientos soplaron los vientos de la destrucción y apagaron las lumbres de sus lámparas. La sangre de sus servidores salpicó el ara y manchó el pavimento, pero no por eso el sacerdote abandonó del todo aquel lugar de muerte. Hacia ellos dirigía sus miradas y sus preferencias; diría que no queria que se rompiese la cadena de la tradición que unía la altura santificada por tantas generaciones, á cuanto había de sagrado para el habitante de aquella hermosísima comarca. Al contrario, deshecho y todo permaneció sobre la colina, como la iglesia de Pedro sobre la roca simbólica: en los mismos días de su orfandad, cubría con sus alas maternales la antigua y la nueva ciudad, a la manera que, sobre la corona del castro sobre el que se asienta, se encendieron los fuegos de la antigua y la nueva religión.

Para quen quera acceder á obra, en formato dixital, pode consultala en: http://bvpb.mcu.es/es/catalogo_imagenes/grupo.cmd?path=11001171

domingo, 21 de noviembre de 2010

O Camino de Santiago en Tui (VI): peregrinos do século XVII

Ao longo do século XVII existen numerosos e moi importantes relatos sobre peregrinos que visitan a nosa cidade no seu tránsito xacobeo. Comezaremos polo periplo que realiza Sobieski, pai do que foi rei de Polonia Xoán III, que visita o sartego de Compostela en 1611 e que logo se encamiña cara Lisboa pola ruta tradiciónal dos peregrinos: Tui-Valença, Ponte de Lima, Porto e Lisboa.

Recolle F. Calo que Samuel Purchas publicou en 1625, un itinerario inglés en verso que debeu ser feito a finais do século XV; relata que dende Santiago marchou polo camiño portugués e dende Pontevedra chega á cidade do “Corpe Sante”, a última de Galicia, na beira do mar e que non pode ser outra cidade que Tui.

En 1672 se publicaron os oito libros de viaxes de A. Jouvin, dedicado o segundo deles a España e Portugal, describindo pormenorizadamente o camiño portugués.

Aos poucos anos, no ano santo de 1677, está documentada a peregrinación da duquesa de Aveiro polas nosas terra tudenses e valencianas.

Unha moi interesante noticia corresponde a 1675 cando o abade Giovan Battista Pacichelli viaxa á nosa terra, itinerario que recolle en cinco volumes publicados en Napolés en 1685, recollendo que embarcando en Gran Bretaña nunha nave inglesa, con destino a Lisboa, aproveita unha larga estadia do navio no porto de Tui para dirixirse a Compostela a rezar na tumba do apostolo.

Vista de Tui, por P. Valdi, debuxante que acompañaba a Cosme de Medicis

Outro afamado viaxeiro foi Cosme III de Médicis, gran duque de Toscana, cuxo viaxe comezou en Elvas, acompañado dunha comitiva de trinta personas, entre eles Lorenzo Magalotti que escribe o relato oficial da viaxe e Pier Baldi que o plasma con fermosas ilustracións. Curiosamente no seu percorrido en 1699 pola ruta da costa atlántica ata chegar a Viana do Castelo, seguindo ata Caminha, nesta vila, aproveitando a marea, tomou dous pequenos bateis que navageban no rio Miño para dirixirse ata Tui, fronte a Valença, onde chega, o 1 de marzo de 1669, tras catro horas de viaxe, sendo recibido con todos os honores polo bispo tudense no mesmo porto da cidade.

Il Minio es un fiume reale, largo e in molti luoghi ouí di un miguo, ed è il termine de Portogallo e della Galizia. Si giunse la sera a cena a Tui cittá prima de Galizia, un fronte a cui un tiro di cannone vi è Valenza. Tui é cittá antica col castello sull’alto fabbriche poverissime mi(se) vicini e il vescovo col capitolo sono padroni nominando egli il correggitore ed alcaldè.

La posata fú nel convento di S. Domenico. Il vescovo regalo S.A. di pesci, confetture e una mitra di zucchero.

Qui sono salmoni grossissimi nel fiume, rombi e si vendono baléne alla spiaggia del mare.

Sobre esta peregrinación o blog tudense Ferruxadas publicou recentemente un post que completa a nosa información: http://ferruxo.blogspot.com/2010/06/viaje-de-cosme-iii-de-medicis.html

Domenico Laffi, un sacerdote italiano de Bolonia, fixo cinco grandes peregrinacións, das que as tres primeiras foron a Santiago de Compostela, na última achegouse a Lisboa para visitar o berce de Santo Antonio e fixo un similar itinerario como o Médicis, achegándose dende Viana a Caminha e dende alí prosegiu, por barco, ata Valença onde cruzou o Miño entrando en Tui “a primeira cidade do Reino de Galicia

Nos anos seguintes un novo peregrino italiano, Buonafede Vanti, que viaxa no Ano Santo de 1717, dende Cádiz ata Compostela, realizando o seu percorrido, na nosa zona, por Porto, Viana, Camiña onde, como tantos outros peregrinos, sube polo Miño en barco ata Valença onde cruza á cidade de Tui.

Pero o máis interesante relato é do de Nicola Albani, un napolitano que fixo en 1743 o camiño francés, continuando despois a súa viaxe ata Lisboa, chega a Tui o 16 de decembro e recolle o seguinte relato

fun tratado mal no hospital, durmindo sobre un pouco de palla posta no mesmo chan. Cando me levantei pola mañá, fun ver a mencionada vila e ao mesmo tempo pedir esmola, e obtívena moi boa, especialmente por parte dos señores coengos e do bispo, de quen obtiven unha peseta. Sabede que este é o último lugar do reino de Galicia que fai confín co reino de Portugal; non está moi fortificada de murallas, nin está gardada por moitos soldados, como sería cousa normal sendo praza de armas na fronteira cun reino inimigo. A razón disto é que España está ben segura de Portugal, segundo o proverbio de que o grande acaba comendo ao máis pequeno; porén, Portugal está ben gardado, que xa non se fía tanto de España. En canto ás marabillas, non hai grandes cousas, senón a Igrexa Maior, unha das máis ricas do reino de Galicia, excepción feita da de Santiago, cun fermosísimo coro situado no centro da igrexa, na mesma posición ca a de Santiago e cuns asentos para os cóengos e dosel do bispo con dous fermosísimos e magníficos órganos, que non creo que en España haxa ningún igual. Así sobre as 6 da tarde do mencionado día 17, púxenme en camiño. Case unha milla despois de Tui, acabado xa o territorio de España, hai que pasar un gran río chamado río Miño, de case media milla de ancho, máis alá do cal un entra xa no dominio portugués; o mencionado río pásase con barca, que se atopa continuamente nunha e outra beira, e hai que pagar dous cuartos, de España, por persoa, que equivale a unha pública de Nápoles, e o devandito río separa un reino do outro”.

Na capital portuguesa permaneceu case dous anos, para retornar a Santiago, en 1745, ano santo compostelán, realizando o mesmo itinerario en sentido inverso, e anota sobre o seu paso por Tui: “Na mañan do 24 de xaneiro seguin a miña viaxe. Co que as dez da noite saín do reino de Portugal e entrei no reino de Galicia, chegando xa de noite á vila de Tui onde pasei a noite nun aloxamento non moi coidado. Na mañá seguinte fun recoller a miña esmola coa citada patente de San Francisco, recibindo outras esmolas que pedín de viva voz a mesma mañá”.

Entre a multitude de noticias que nos deixa Albani, recolle José Antonio de la Riera, dá conta do seu encontro, en Ponte Sampaio, con dous nobres das familias dos Colonna e dos Lancellotti, aos que coñecera en Compostela. Indo a servilos a Vigo, Albani é consciente de abandonar o Camiño, e así reflicte sen ambaxes, despoxándose de todas as súas insignias de peregrino”. É moi interesante este detalle pois un dos escasísimos relatos sobre o pretendido “camiño portugués da costa” é este de Albani, en que contratado ao servizo destes nobres, permanece en Vigo, primeiro enfermo e logo disfrutando dunha vida regalada, para dirixirse a Baiona, e dende ali alugando cabalos de tiro “pois non quedan de postas neses lugares” encamiñanse a Oia e A Guarda onde, tras varios incidentes e ser despedido polos seus señores, cruzan todos o Miño en Caminha e continuan a Viana, onde Albani comenta “o erro que cometera ao quitar o hábito de peregrino cando sain con eles e porme de novo en condición mundana”. Resulta evidente que cando Albani realiza este roteiro, hoxe tan reivindicado por algúns como vía xacobea, é consciente que non está peregrinando senón viaxando por lugares afastados e con “camiños peores”. Velaí como a historia por moito que nos empeñemos coloca a cada quen no seu sitio.

miércoles, 10 de noviembre de 2010

O Camiño de Santiago en Tui (V): peregrinos no século XVI

Continuamos a serie sobre o Camiño de Santiago en Tui coas referencias ás peregrinacións xacobeas en Tui no século XVI:


No ano 1532 Frei Claude de Bronseval e o seu señor o abade don Edme de Salieu culminan en Tui o seu periplo de dificultades por atopar aloxamento como peregrinos: “Tivemos graves problemas para aloxarnos. Os habitantes ríanse de nós, como se fosemos bárbaros ou sarracenos. Ao ver isto dous irmáns da Orde de predicadores levaronnos ante unha anciá a quen lle suplicaron que nos dera aloxamento. Foi o noso último aloxamento en Galicia e dicían que era moi bo, pero en realidade era moi malo”.

En 1537 o viaxeiro italiano Nicolás Cleonardo, preceptor dos infantes portugueses, narra a súa viaxe dende Evora ata Compostela; na ida realizou o camiño por Ponte de Lima e Tui, namentras que ao regreso tras cruzar o rio Miño na barca de Tui, voltou a Ponte de Lima pero dende alí visitou Viana do Castelo para retornar ao interior por Barcelos.

Entre 1567 e 1568 Sexismundo Cavalli percorre este roteiro entrando en Portugal por Elvas e dende Braga polo trazado da antiga via romana foi a Ponte de Lima e Valença.

A viaxe que en 1581 realizou Erich Lassota de Stevolovo, un militar polaco de Silesia que serviu a Filipe II de España, “é tamén interesante, porque unha parte fíxose en barco e o resto a través dun itinerario terrestre moi ben documentado” que chegaba a Braga, Ponte de Lima e despois Valença do Minho. No regreso fixo o mesmo itinerario.

Deste mesmo ano se conserva o relato da viaxe realizada por Bartolomé Bourdelot, da República de Venecia enviado por esta onde Filipe II. En 1581 atópase en Lisboa e peregrina a Compostela pola vía clásica que percorrian todos os peregrinos e viaxeiros e que pasaba por Valença – Tui.

Giovanni Battista Confalonieri era un presbítero de Italia que acompañou ao Patriarca de Xerusalen, monseñor Fabio Biondo de Montalto, na sua peregrinación xacobea. Desta viaxe realizada en 1594 deixou un afamado relato con abondosas descricións. Na xornada décimo primeira refire a súa chegada a Valença que erguiase nun outeiro amurallado sobre o río Miño, que tiña de atravesar en barca para chegar a Tui:

Valença en el confin de Portugal; villa situada en una colina, amurallada, en ella se hace el registro del dinero, plata y cabalgaduras. Calle larga, casa pequeñas, a la entrada, un pequeño arrabal, y delante de la puerta un porche monumental. Se sigue bajando y se atraviesa el rio Miño, y, al igual que en Vila do Conde, de la otra parte del río Miño se encuentra inmediatamente Tui, ciudad y principado de Galicia. Es pequeña, amurallada, pobre en gente y en dinero. La Catedral es grande y en ella está el cuerpo de San Telmo, abogado de los marineros, sobre el cual hay una capilla en que se celebra, aunque no está canonizado.

miércoles, 3 de noviembre de 2010

Apuntes para unha biografía de Darío Álvarez Blázquez

O pasado martes 26 de outubro o Concello de Tui rendéulle unha homenaxe a doutor Darío Álvarez Blázquez ao cumprirense o centenario do seu nacemento o 30 de setembro. Con este motivo descubriuse unha placa conmemorativa na que foi a súa residencia na rúa San Telmo (daquela número dous... hoxe número cinco por azares administrativos...). No suplemento “Baixo Miño / Louriña” do "Faro de Vigo" do pasado sábado 30 de outubro publiquei est pequena biografia do egrexio tudense, que agora reproducimos un chisco ampliada en Tudensia.

Apuntes para unha biografía de Darío Álvarez Blázquez



A presenza da familia Álvarez na vella cidade tudense percorre boa parte do século XX. A súa pegada, de xeito directo ou indirecto, está presente en numerosos acontecementos da vida social (no seu máis amplo sentido) de Tui ao longo de moitas décadas.

Primeiro coa chegada a Tui do médico Darío Álvarez Limeses, exercendo o seu labor asistencial ao longo de tres décadas, paralelamente ao seu labor periodístico, social e político. Casa en Tui con María Blázquez Ballester o 15 de xuño de 1907. María Blázquez nacera en Cárdenas – Cuba en 1881, filla do albaceteño Francisco Blázquez Parra e da cubana Ignacia Ballester, e que tras o retorno da familia da illa caribeña pasara a residir na casa duns familiares na cidade de Tui. Tiveron seis fillos: Darío (1910), Celso (1913), Xosé María (1915), Alfonso (1917), Emilio (1919) e Álvaro (1921).

O primeiro dos irmáns Álvarez Blázquez, Darío, nace na nosa cidade o 30 de setembro do ano 1910. Tras estudar en Tui os primeiros anos, fixo o bacherelato por libre examinándose en Pontevedra e cursa a carreira de medicina en Santiago, acadando a licenciatura no ano 1932, acadando posteriormente, no Hospital de San Carlos de Madrid, as especialidades de pulmón e corazón.

Tras establecerse como médico en Tui, accede a unha praza coma tisiólogo por oposición no Patronato Nacional Antituberculoso; dende 1933 a 1936, ocupa a praza de tisiólogo no Centro Secundario de Hixiene Rural de A Guarda. Médico con consulta propia en Tui entre 1932-42, asistía á dotación da lacha cañonera “Cabo Fradera” e tamén a varias comunidades de pobres e colectivos como as Madres Doroteas, Hermanitas do Asilo de Ancianos Desamparados, as “Encerradas”, etc. Tamén ao pouco de licenciarse foi profesor auxiliar da cátedra de Ciencias Naturais no Instituto de Segunda Enseñanza tudense. Tras a súa marcha a Vigo en 1942, onde logo será médico en Pescanova e outras entidades, mantivo moitos anos a súa consulta tudense. Compre lembrar que estaba casado coa tamén tudense Carmiña Gándara e os seus fillos Darío e Alfonso naceron nesta vella cidade.

Dende os anos mozos foi membro do Partido Galeguista e será o promotor da creación da agrupación local tudense, como anuncia o xornal “A Nosa Terra” en varios números da primavera de 1936, aínda que semella que dita agrupación non chegou a concretizarse. Non esqueceu a súa militancia política e en 1947 foi detido na cidade de Vigo xunto a varios profesionais por pertencer a U.I.L. (Unión de Intelectuais Libres), en 1974, realiza unha ampla labor como membro fundador da Xunta Democrática de Vigo e de Galicia. Neste anos funda o Movemento Socialista de Galicia (M.S.G.), fusionado máis tarde co P.S.G. (Partido Socialista Galego), abandonando o partido en 1977.

O fusilamento do pai, Darío Álvarez Limeses, marcara traxicamente á familia e a súa relación coa nosa cidade. Tiveron de padecer unha persecución política e social moi forte naqueles duros tempos da guerra civil e primeiro anos da post-guerra. A necesidade de superar o abafante ambiente daqueles anos e de procurar novas expectativas de vida provicaron que a familia se instalase en Vigo no ano 1942.

Darío foi quen sostivo económicamente á familia tras a traxedia do fusilamento do pai e foi sempre o elemento de unión e catalizador de moitas das actividades dos seus irmáns. Foi tamén quen mantivo unha presenza física máis constante en Tui onde mantivo a casa da rúa San Telmo ata a súa morte.

Tui foi unha constante nos seus anceios e mesmo nas súas achegas de investigador. Así en 1964 publica o libro “Francisco Sánchez, “El escéptico”. Un gallego precursor” reivindicando a orixe tudense deste médico e filósofo do século XVI fronte as pretensións do seu nacemento nas terras portuguesas de Braga. A este mesmo autor está dedicada a súa tese doutoral na Universidade de Santiago de Compostela calificada con “sobresaliente cum laude” no ano 1960. Membro de numerosas agrupacións médicas pero tamén de diversas entidades e institucións coma, por exemplo, membro non numerario da Real Academia Galega.

Conservou tamén a vocación xornalística do seu pai colaborando en numerosos periódicos e revistas de Galicia e España: “Galicia emigrante”, “El Pueblo Gallego”, “La Noche”, “Faro de Vigo”, “La Voz de Galicia”, “Papeles de Son Armadans”, “Jornal de Noticias”, etc. Finalmente foi autor de dúas novelas en castelán: “El fracaso de Clayton” (1938) –traducida ao galego- e “A las cinco en punto” (1939) asinadas co seudónimo de Lázaro Evia.

Tras a chegada da democracia publica numerosos traballos sobre a época de guerra civil na nosa bisbarra: sobresaíndo “Historias de la retaguardia nacionalista” que logra o 2º premio nun concurso de relatos convocado pola revista “Historia y vida” no ano 1975, e por aquelas datas publica unha serie de artigos en “La Voz de Galicia”, xornal no que era colaborador habitual, tituladas “Historias de fuxidos” nas que recolle moitas das súas vivencias e experiencias naqueles anos mouros, emocionantes polas traxedias que recolle e pola solidariedade que xorde fronte ao drama da guerra e a represión.

Darío Álvarez Blázquez foi un humanista na amplitude do termino, mantivo toda a súa existencia acesa a súa condición tudense a pesares dos desacougos vividos na vella cidade episcopal, participando en diversas actividades e iniciativas sociais e culturais. Foi pregoeiro das festas patronais de San Telmo no ano 1972 e co gallo desta festividade era un habitual colaborador da prensa diaria con artigos sobre a súa cidade natal.

Morre en Vigo na súa consulta o 7 de xuño de 1979