martes, 27 de abril de 2010

Manuel Prieto Marcos, un poeta tudense en Argentina

As terras de Tui, como toda Galicia, padeceron na primeira metade do século XIX un alongado proceso de despoboación motivado polo fenómeno da emigración trasoceánica, especialmente con destino a paises como Argentina ou Brasil. Moitos tudenses emigraron a Buenos Aires na procura de novas expectativas de vida e desenvolvemento.

Xa en 1917 foi fundada polos emigrados tudenses a Casa de Tuy, con sede no Centro Galego de Buenos Aires e Baixo a Presidencia de José San Martín Fernández. No ano 1975 esta prestixios asociación fusionase co Centro Distrito de Salceda, creado en 1913, e coa Sociedad Caldelas de Tuy, fundada en 1922 coa presidencia de Ricardo Fernández, formando a Asociación Mutual, Cultural y Recreativa “Tuy Salceda”, que en 1987 incorpora á Asociación Galicia en Buenos Aires (que agrupaba as antigas Asociacións de Chantada y su partido, Centro Cultural y Recreativo Becerreá e Asociación de Carral). Unha agrupación que segue actualmente reunindo a moitos dos nosos emigrados naquelas terras.

Tras a Guerra Civil a capital arxentina acolle a numerosos exiliados que levan adiante unha intensa actividade política e cultura. Nesta intensa vida social inxirese a presenza do tudense Manuel Prieto Marcos, que salientou pola súa actividade artística, especialmente como compositor e director de varias agrupacións corais. Colaborador de diversos medios escritos, a figura de Prieto Marcos está vencellado ao su libro poético “Versos en gama de gaita”, publicado no ano 1943 pola Mocedades Galegas de Buenos Aires, cun debuxo do tamén galego Luis Seoane, e que será reeditado no ano 1970 pola editorial Nós.

Eduardo Blanco Amor comentando esta obra de Prieto Marcos afirma que a súa obra é “tan nacida de la tierra como los otros musgos, tan así transida de monte y valle, de monte que no es calvario, de valle que no es de lágrimas. Por eso cuando entre nosotros un poeta se pone a cantar ya todo está ordenado en perfecta sabiduria”.

A figura de Manuel Prieto Marcos é merecente dunha atención promenorizada, abonden por hoxe os textos que figuran nas primeiras páxinas da edición máis recente do libro “Versos en gama de gaita” para aunha sinxela achega a súa figura que posteriormente trataremos neste blog máis de vagar.

MANUEL PRIETO MARCOS

Nasceu en Tuy o 6 de xuño do ano 1905. Dende curta edade descobríuse nêle unha predisposición para a música, a que seu pai, un home de certa cultura, dabondo fóra do común, soubo alentar no esprito do neno; e aos doce anos ingresou na Academia Municipal de dita cidade, comezando xa de entrada a se destacar, pola rapidez conque bebía as leicións do solfexo.

Logo disto morreu seu pai, e pouco tempo despois morreu sua nia. Ao se atopar órfo entrou no Hospicio de Pontevedra, continuando alí os estudos côs educandos daquêle establecemento.

Aos 16 anos sentou praza no Reximento de Murcia, en Vigo; e ao ano seguinte pasou a ser solista de oboe, lucíndose como un magnifico execuntante. Cando tiña 20 anos ofrecéronlle o nomeamento de subdirector da Banda Municipal de Vilagarcía de Arousa, ocupando tal cárrego o treito de dous anos, ou sexa, até o día en que, por debezos de mellores hourizontes, decidíu emigrar.

Casado cunha muller garnida de virtudes chegáron á Arxentina no ano 1928, traguendo condigo unha filla pequecha, e sofrendo a dôr de perdela a pouco de teren pisado esta terra. Fôron morar a Concordia, provincia de Entre Rios, e dende alí deu a coñecer os primeiros traballos poéticos através do semanario “Correo de Galicia”, do que esra segredario de redación o esgrevio Ramón Suárez Picallo, quén ledamente surprendido pola boa calidade dos versos, remesoulle unha liñas con mentes de alentar ao seu autor, dicíndolle que nêle había un poeta dos que Galiza andaba á sua procura; polo tanto, sentía o pracer de lle facer chegar os sinceiros parabéns xunto cô amábel consello, de que seguise escrebendo poesía. E pouco a pouco, por meio do mesmo xornal e doutras publicacións, foise coñecendo toda a sua fermosa pordución poética, que agora compón este pequeno-grande libro, o que volta ao prelo, en segunda edición, como homaxe á figura do seu autor, ao se cumpriren 25 anos do seu pasamento.

Decorreu pouco máis dun ano e o matrimonio tornou a Buenos Aires, onde lles nacen e crian dous fillos. Achegándose á coletividade do seu país, axiña, ademáis do poeta, apareceu o músico, o compositor, o mestre e director de coros. Comezou dirixindo o coro da Nova Casa de Galicia, despois “Lembranzas d’Ultreya”, mais adiante “Saudades” e por último “Os Rumorosos”, sendo aqui onde máis puxo de manifesto a sua valía, xerarquizando o seu repertorio con cantigas de música e letra propias, e outras cantigas populares armonizadas tamén por êle, algunhas esceificadas con gôsto dun bon artista. Que non haxa quedado nada grabado desta sua derradeira actuación, supón unha perda moi dina de sentila. Era, pois, tan autorcrítico, tan eisixente consigo mesmo, que poucas veces se amostraba satisfeito do labor artístico que ofrecía; iso tamén supoñía por de relevo o graúdo senso de responsabilidade que latexaba na súa conciencia. A sua obra musical, sen ser moi volumosa, é outamente meritoria.

A cultura non vulgar que posuía valeulle para poder ocupar bôs postos, postos importantes, côs que podía levar unha vida sen estreitezas, unha vida ben levadeira; mais tivo que perdelos pola sua magoada saúde, oa trataren de se arredar do mal incurábel que aturaba. Tamen colaborou, en prosa, na revista porteña “Mundo Argentino”, publicando belidos contos na súas paxinas.

Amaba a Galiza con devoción entranabel, do xeito que só saben amala os verdadeiros bôs fillos, os que aniñan no corazón un lídimo sentimento patriótico galego. Viviía coa sua alma apegada á alma da Terra, e ao se achar tan lonxe dela físicamente, e vendo írese murchando a súa vida, outra dôr se lle engrazaba ás que facia tempo lle viñan marteirando o corpo e o esprito; xa que o seu “soño mais soñado”, como di no seu postumeiro poema “Dunha carta para a terra nai”, era repousar no chan onde nascera e se criara.

Cando a doenza o tivo vencido e inutilizado para poder satisfacer a arela de “gañar o seu codelo”, tal é a súa verba noutro dos seus derradeiros poemas, mais afondou o drama que constituíu a maior parte da sua vida na emigración.

O día 21 de xuño do ano 1945 fechou os ollos para sempre, xusto no mesmo mes en que cumpría corenta anos, deixando disposto que o seu cadavre fose levado ao crematorio; pois non quixo ser consumido por outra terra que non fôra a que lle deu o seu sêr.

O día 21 de abril do ano 1969 faleceu a sua benamada dona, a fidel compañeira Nandela, e o mesmo do que êle, deixou disposto que a levasen ao crematorio, e as suas cinzas fosen postas acaron do seu bon compañeiro.

E asín; os dous que na vida andáron sempre xuntos, que de cote estiveron xuntos, loitando e sofrendo xuntos, agora tamen na morte repousan xuntos côs seus restos baixo o céu de Buenos Aires, onde deixaron herdo de sangue, onde escentilou o poeta e o músico, onde colleitou os éisitos e acadou a sona que o manten vivo na lembranza.

DUAS VERBAS DO AUTOR

Estes meus versos “gáiticos”, ben estaban nas ribeiras do esquezo, ese río misericordioso, dimpois de consentida viravolta na folla sinxela e periódica ou na galana e circunstancial. Mais veleiquí que, de súpeto, mans amigas téndense a recollelos, i-os empadriñan e traen de novo ao papel. Breve arredamento. O destino dos meus versos é solagarse comigo no esquezo absoluto, seino moi ben, e se aínda onte puido esta certidume atristarme un pouco, que a suprema arela do home é durar, durar de algún xeito, hoxe non; pol-a contra. Será que xa apenas... Mais esto non importa eiquí. O que importa, impórtame a min, é deixar testemuño do recoñecimento a que me obrigan as “Mocedades Galegas de Bôs Aires” botando a voar con xenerosa intención este libriño, que vale, pol-o que outros puxeron, tanto como a mais fidalga manifestación de amizade que poida eu merescer. E de certo que moito me honra.

Pois son os mozos das “Mocedades Galegas” os padriños d’esta desaxeitada andaina de poemas, carreguen eles co-a emoción do autor:

Irmáns na patria e na esperanza: aí van eses versos, moxenas do meu esprito, momento da miña vida inútil. Prégovos que os ademitades, porque vai con eles a lentura d’un corazón agradecido.

E tí, leitor..., disimula.

Manoel Prieto Marcos.

LEDAIRA


Nos ollos auga de lúa,

nos beizos tremor de risos,

ai, Ledaira a de Leidaria

qué ledos de ti os camiños.

Qué ledos de ti, Ledaira,

Ledaira qué ledos imos

os dous coma dous romeiros

a mañán rube rubindo.

Van os bois e van as vacas

para os lameiros frolidos

de froles brancas, i-azúes,

e roxas coma os teus bicos.

(Nos lameiros

ceibarei do teu feitizo).

Ai, noite, cánto me tardas,

noite alumada de grilos!...

Ledaira, Ledaira leda,

Ledaira a dos peitos circios:

no teu corpo non ambrado

hei de resucitar ritmos

e cadencias ao meu xeito

para o poema d’un fillo.

(Nos lameiros e na noite

ceibarei do teu feitizo).


martes, 20 de abril de 2010

"Mulleres da raia" o documental de Diana Gonçalves premio Mestre Mateo ao mellor documental do 2009

A pasada fin de semana o documental da cineasta tudense, Diana Gonçalves, acadou o premio “Mestre Mateo” ao mellor documental do ano 2009. Dende “Tudensia” queremos enviarlle a Diana os nosos parabéns por este importante premio que avala o seu espléndido traballo neste documental que para todos os miñotos posue un inmeso atractivo e interese.

Recuperamos un artigo publicado no semanario “A Nosa Terra” no pasado mes de xullo cando o documental de Diana acadou un dos premios do Filminho da autoria doutra tudense, Clara Sánchez.







As contrabandistas de saias longas

Clara Sánchez . O Filminho premiou un documental de Diana Gonçalves que narra, por primeira vez, o contrabando das mulleres na raia

Diana Gonçalves, moza de orixe luso galego, é a directora do documental Mulheres na raia que amosa a historia dun colectivo, as mulleres raianas, que cruzaban a liña fronteiriza que divide dous países, para gañarse a vida nuns tempos onde nada era doado. O documental, segundo explica Diana, “xorde dunha lembranza da infancia, dunha imaxe que tiña gardada na memoria e que quixen facer realidade”.

O filme conta a historia desas avoas, hoxe esquecidas por moitos, pero tan comúns nas familias dos que viven pegados ao Miño, nas zonas onde o río comeza a ser fronteira. Esas avoas que cargaban ás súas costas o peso dunha guerra traducido en café ou xabón e aparentaban uns quiliños de máis, para poder acochar dentro da súa saia a comida para a semana.

As raianas, nun esforzo “para rachar co medo e o silencio” póñense agora diante do obxectivo da cámara de Diana Gonçalves e contan as súas historias na fronteira. Diante dos Gardas Civís, dos Gardinhas e dos seus fusís. Falan da ponte, do río e do medo. O documental retrata, por primeira vez na historia do audiovisual galego, as protagonistas dunha etapa do noso pasado que aínda segue estando presente a través dos seus testemuños.

Mulleres da raia, non só conta a historia daquelas mulleres galegas e portuguesas que cruzaban o bordo fronteirizo para sobrevivir, senón que tamén tenta abordar dende o diálogo interxeracional a problemática transfonteiriza, que naquela liña, se acentuaba até facerse realidade. A división de dous países e dous pobos que converxen na directora do filme Diana Gonçalves, “española en Portugal e portuguesa en España”.

A tradición contrabandística

Mais o contrabando non é algo exclusivamente feminino e moitos menos dunha época determinada. O contrabando na fronteira sur practícase xa dende a Idade Media, converténdose case nunha inclinación atávica dos que viven nas liñas fronteirizas. Esta “no sangue da xente”, dicía Júlio Evangelista, no seu libro Largo da Boa viagem. E é que non hai década na que os homes desta terra non andasen ao galdrucho cando cruzaban a fronteira. De forma legal ou ilegal, o comercio de produtos dun lado a outro da ponte, aínda segue a existir. Pero agora nunha Europa sen fronteiras todo é máis doado. Porque até a década dos setenta a contrabandista tiña que levar o “pasaporte de raiana” que permitía comerciar tan só cunha certa cantidade. A mercadoría que pasaba de dita cifra ía entón entre o saión ou debaixo da blusa. É unha práctica secular que xa desenvolvera unha linguaxe, unha vestimenta e até unha deontoloxía propia.

Diana quere que estas mulleres, invisíbeis ao longo da historia, agora tomen a palabra diante das súas cámaras, as doutra muller nun mundo tamén de homes: o cinema. Pero sendo consciente de que “tentar contar a vida de tantas mulleres en 42 minutos é imposíbel”. A vida destas mulleres da ramboia son mil vidas. A suma das historias de centenares de mulleres que cruzaban o Miño cada día. Mulleres, da raia seca e da raia fluvial, que levaban a cabo un contrabando de subsistencia, moito máis modesto que noutras zonas, pero non por iso menos perigoso. Carrexaban as mercadorías entre as súas saias, pero non sempre contaban co beneplácito da policía. O negocio viría máis tarde, da man do tabaco e do gando. Pero non serían elas as que se fixeron ricas.

Elas limitábanse a mercar no outro lado da fronteira o que aquí non podían, ben porque non o había, ben porque non lle deixaban. E así, debaixo das saias traían xabón, arroz ou café, comida para os ‘tempos de fame’, mentres pasaban por diante dos ameazantes corpos de seguridade.

Foron tempos duros que a sociedade e elas mesmas relegaron ao esquecemento. Moitas veces, os propios fillos descoñecen este pasado. Porque as raianas o negaron e acocharon durante moitos anos. E agora nun exercicio de valentía, incómodo moitas veces, aventúranse a contar a súa actividade diante da cámara.

Na procura desta historia que o tempo ameazaba con levarse, Diana atopouse coa súa propia. De pai portugués e de nai brasileira-galega, a directora do documental áchase diante da raia que tamén a divide a ela. Afondando na problemática transfonteiriza vai afondando pouco a pouco na súa propia identidade. O documental é a voz de todas as mulleres que día a día tiveron de superar o medo. O medo de dous paises.

sábado, 10 de abril de 2010

Algunhas referencias a San Telmo na literatura portuguesa


A figura de San Telmo é un dos mellores exemplos da cultura común que compartimos ás xentes de Galicia e o Norte de Portugal, das terras que bica o Miño. A sua presenza evanxelizadora en ambas ribeiras do noso río, a sua estadia en terras de Guimarães, onde o mosteiro da Santa Cruz mantiña estreitos vínculos coa sede tudense, testemuñan esta mistura na figura do frade dominico de Frómista. Ao pouco da súa morte a devoción a San Pedro Gonçalves estendeuse tamén por todo Portugal e ainda hoxe evidencian esta piedade tantas igrexas e capelas adicadas ao noso santo.

Xa Gil Vicente fala nalgunha das súas obras de “Frei Pero Minhoto”, pois dende os tempos das Descubertas o noso santo patrón foi adoptado polos mariñeiros dos reinos peninsulares, especialmente Portugal e Castela, como protector; lembremos que a Pedro González por este anos, fundindo diveras lendas e tradicións e co pulo da orde de San Domingos, se lle xungue o sobrenome de “Telmo”. Asi dende este século XV fálase de Pedro González Telmo como se este nome sempre tivese existido.

Xa D. João de Castro, un dos grandes intelectuais viaxeiros do século XVI, no seu “Roteiro de Lisboa a Goa” narra o seguinte episodio:

“Tornando a 2ª vez à Índia, que foi no ano de 1545, esta mesma noite nos apareceu a aparência ou sinal a que os marinheiros chamam Corpo Santo, per duas vezes, e duraria espaço de meia hora”.

Son numerosos os relatos que na tradición literaria e cronística portuguesa mencionan a devoción polo noso Santo, pois un xénero amplamente espallado no Portugal do século XVI eran os relatos de naufraxios, con pormenorizadas descricións dos sucesos e das reaccións de mariñeiros e pasaxeiros. Un feixe destes relatos foron compilados, xa no século XVIII, por Bernardo Gomes de Brito na “História Trágico-Marítima”, en dous volumes (1735-36); as referencias nesta obra ao “Corpo Santo” e ao fogo de San Telmo son abondosas testemuñando a extensión da piedade santelmiana. Mesmo o propio Luis de Camoens, que tiña falado da “soberba Tui” coñece e reseña a devoción que as xentes do mar mantiñan cara “Santo Pero Gonçalves”.

Remataremos esta reseña, chegando ata o século XX, co escritor Afonso Lopes Vieira, que nunha paráfrase a un relato da «História Trágico-Marítima», no contexto da súa reivindicación do pasado heroico de Portugal, lembra aqueles tempos esquecidos e lamenta o esmorecemento do culto a S. Pero Gonçalves, nun belo poema:

«Por te enramarem coentros,

Entre bailes e folias,

Tu às hortas de Enxobregas,

São Frei Pero, de antes ias.

Assim nos guies e salves,

Senhor São Pero Gonçalves!

Pelas outavas da Páscoa

Era o teu dia marcado;

Vinhas então de Enxobregas

De coentros enramado.

Assim nos guies e salves,

Senhor São Pero Gonçalves!

Bailando por São Frei Pero,

Não havia homem do mar

Que não tecesse capela

Para ao redor a levar.

Assim nos guies e salves,

Senhor São Pero Gonçalves!

Que tamanha devoção!

Mas São Pero, no mar

Acendia a luz nos mastros

Para a tormenta amainar.

Assim nos guies e salves,

Senhor São Pero Gonçalves!

Quando se lá acendia,

Essa benta luz de encanto,

Todos no convés em grita:

— Salva, salva, oh Corpo Santo!

Assim nos guies e salves,

Senhor São Pero Gonçalves!

Mas São Frei Pedro, esquecido,

Já não vai às hortas, não;

Não tem bailes nem folias,

No mar não tem devoção.

Assim nos guies e salves,

Senhor São Pero Gonçalves!

Por isso as naus se desgarram,

Santo nome de Jesus!

Salva, salva, oh Corpo Santo,

Acende ao alto a tua luz!

Assim nos guies e salves,

Senhor São Pero Gonçalves!»

Ogallá San Telmo sexa un guieiro máis na andaina que as xentes de Galicia e Portugal mantemos a prol da nosa cultura común. Felices festas de San Telmo!.


(*) Gracias a unha pescuda na Internet, ferramenta de hoxe que nos axuda a profundizar no pasado, atopamos diversos datos sobre San Telmo, máis concretamente algúns dos eiqui recollidos, nun traballo sobre o fogo de San Telmo, con interesantes noticias proporcionadas por Nuno Crato, nunha páxina web do Centro Virtual Camõens.

Este traballo foi publicado no catálogo de Exfitui 2004.

Rafael Sánchez Bargiela

lunes, 5 de abril de 2010

O Teatro Principal de Tui, unha indiferenza demoledora







Hai unhas semanas a xornalista tudense Mónica Torres, correspondente de “La Voz de Galicia” no Baixo Miño, publicaba un interesante artigo sobre o lamentable estado do Teatro Principal tudense e unha impactante fotografia do seu interior. Achegamos de seguido ambos documentos que falan deste singular elemento do patrimonio cultural tudense que segue deteriorándose progresivamente diante dunha xeralizada indiferenza que a todos nos cuestiona. Acompañamos o post con duas fotos que ilustran este progresivo deterioro do noso Teatro Principal. Cómpre agradecerlle a Monica que saque á luz do debate público este tema, esmorecido polo paso do tempo, que apagou a ilusión colectiva coa que naceu a Fundación Teatro Principal de Tui e os seus proxectos de rehabilitación do noso vello teatro.

Foi gracias á iniciativa dun fato de veciños, promotores da Fundación Teatro Principal de Tui –merecentes dun recoñecemento público polo seu esforzo e sensibilidade-, que este edificio foi adquirido aos seus anteriores propietarios coa intención de proceder á súa rehabilitación. Pero logo de máis dunha década e logo das numerosas promesas recibidas de institucións e organismos, tanto públicos como privados aos que a Fundación recorreu, o obxectivo segue sen cumprirense. Agora están empeñados, meritoriamente, en lograr que o Teatro sexa declarado como “Ben de Interese Cultural” para con esta declaración urxir, con maior base legal, a súa rehabilitación.

Con todo cómpre realizar unhas aclaracións. O procedemento legal para a declaración dun BIC comeza -ben de oficio, por parte da administración, ou a petición de calquera persona ou entidade-, coa incoación do expediente de declaración, publicado no Diario Oficial de Galicia, que enceta unha tramitación administrativa que abrangue a recepción dos informes regulamentariamente establecidos, audiencia ao Concello, etc. contando cun prazo máximo de 20 meses para a súa resolución, xa fose de xeito positivo ou negativo.

Por outra banda, non fica claro se a solicitude desta declaración coma BIC foi de oficio ou a petición de parte, da Fundación ou doutra persona ou entidade. En consecuencia, semella que o que escoitamos estes días non é máis que a reclamación da toma en consideración da petición de declaración como BIC do Teatro Principal e o inicio desa tramitación; o que non podemos confundir coa súa declaración definitiva como BIC. Ben certo é que dende o momento de incoación do expediente o inmoble tería a protección legal dun BIC.

Sen embargo, tanto ten; sexa BIC ou non sexa BIC, resulta sorprendente –por non empregrar outras palabras- que o edificio segue a desmoronarse sen que ninguén tome cartas no asunto, pois estamos diante dun caso de ruina nun edificio histórico enclavado nun BIC. Tamén é necesario clarexar que non é imprescindible esta declaración para acometer a súa rehabilitación, que axudaría sen dúbida, pero non é un requerimento necesario para investir no edificio.

Resulta tamén moi significativo, por poñer un exemplo, que, na actual lexislatura, ningun grupo político da Corporación Municipal tudense tivese promovido algunha iniciativa plenaria arredor deste edificio e a súa problemática, ata pleno do pasado xoves 25 de marzo de 2010 en que nos congratulamos que, tras unha moción de Unión Tudense, o Pleno do Concello acordou solicitar a declaración do teatro como BIC. Pero como prantexabamos anteriormente segue manténdose a confusión neste tema. En realidade o acordo debería urxir, non tanto a declaración como BIC senón a toma en consideración da solicitude da Fundación para que a Consellería de Cultura incoe o expediente da devandita declaración, onde o Pleno do Concello terá novamente que manifestarse ao respecto.

Con todo seguimos escoitando “sottovoce”, en demasiadas oportunidades, os recurrentes argumentos que xustifican o actual desamparo do Teatro tudense: que o seu emprazamento non posibilita na actualidade o seu funcionamento dun teatro polas dificultades de acceso, que o custe do seu futuro mantemento é inasuminble, que xa posuimos en Tui outro magnífico teatro, etc.

O Teatro Principal de Tui é un lugar vencellado á historia tudense dende a sua fundación en 1844, e ocupa un lugar preminente para a cultura de Galicia, pois os Xogos Florais de Galicia de 1891 foron o primeiro acto público celebrado íntegramente na nosa lingua. So por este feito o Teatro Principal de Tui é un lugar privilexiado da memoria de Galicia que é merecente da súa conservación e recuperación. Por eso sempre resultou incomprensible a actitude do goberno bipartito da Xunta, cunha conselleira de cultura nacionalista, e que non foi quen de avanzar na sua recuperación, nin sequera incoando a tramitación da súa declaración como BIC.

Por outra banda, seguir lamentando ter perdido a oportunidade de financiar a sua rehabilitación naquel “Plan de Teatros” do Ministerio de Cultura dos anos oitenta do pasado século é outro lugar recurrente pero que non leva a ningures, pois hoxe esa via de financiamento está esgotada e mesmo o recurso ao 1% Cultural non resulta pertinente pois non se financian ao abeiro destas axudas importes tan elevados como o que precisa o noso Teatro Principal, que acadaría un custo arredor de dous millóns de euros segundo manifestaba o arquitecto J. A. Quiroga, presidente da Fundación. Habería que explorar outras posibilidades de financiamento a través do Ministerio de Vivenda ou mesmo con fondos europeos.Pero calquera posibilidade de financiamento pasa, non o esquezamos, pola cesión, con carácter definitivo ou temporal, do inmoble ao Concello de Tui ou outra institución de caracter público, pois únicamente a titularidade pública do edificio posibilita o acceso aos orzamentos públicos.

Únicamente unha decisión política pode acometer este arelado proxecto, pero as decisións políticas non xorden da sensibilidade do gobernante de turno, senón que xeralmente respostan a unha demanda social que fai “rendible” o investimento. Velaí o que, en boa medida, falla actualmente neste tema: a escasa inquietude social, a pouca demanda dos tudenses a prol deste tema. Non podemos esquecer que o Teatro Principal tudense xorde pola iniciativa dun grupo de veciños que emiten unhas accións que adquiren setenta tudenses, que son os promotores da súa construcción e funcionamento inicial. Tamén hoxe ten de ser a iniciativa dos tudenses, xunto coa Fundación, a que promova a súa recuperación e manteña esta permanente reclamación.

A oportuna reportaxe de Mónica Torres actualiza este tema que ten un caracter emblemático para á nosa cidade, que pola súa condición patrimonial –indisociable da nosa identidade- ten na recuperación do Teatro Principal o principal termometro da súa sensibilidade. Estas notas dende “Tudensia” só pretenden manter aceso este debate, pois cada día que pasa a rehabilitación do Teatro é máis dificil, por tanto máis cara e consecuentemente de máis complicada execución, pero a actual indiferenza que padece o Teatro Principal de Tui e aínda máis demoledora que o paso do tempo.



El Teatro Principal de Tui duerme el sueño de los justos
El inmueble, de 1844 y que corre riesgo de derrumbe, espera por un plan de rehabilitación redactado hace cinco lustros
Mónica Torres

11/3/2010

«Surge et ambula». La sede de los primeros juegos florales en gallego, en la que Murguía lanzó la consigna «Érguete e camiña», agoniza en Tui. La Real Academia reconstruyó hace cuatro años los actos de aquella exaltación inédita del idioma que en 1891 forjaron el nacionalismo en el Teatro Principal de Tui. Pero el emblemático escenario, con más de un siglo de frenética actividad a sus espaldas y que ha sobrevivido al olvido y abandono al que fue relegado hace casi cuatro décadas, «ha entrado en estado crítico».
La Fundación Teatro Principal lo salvó de una primera amenaza de derribo, logrando, por suscripción popular, los 180.303 euros con los que se cerró su compra en el 2003. La misma fórmula con la que otro grupo de tudenses consiguieron que en 1844 se levantara por primera vez el telón de su coliseo.
Desde hace más de diez años se han sucedido decálogos de buenas intenciones por parte de las Administraciones, pero el tiempo marca ritmos distintos. El Teatro Principal de Tui es el cuarto espacio escénico «a la italiana» por antigüedad de Galicia. La alarma saltaba ya hace dos años, cuando se cayó un tercio de la cubierta. La espera, a cielo abierto, de un salvoconducto le ha costado un deterioro progresivo que no admite demoras, según confirman sus propios propietarios.
BIC a título particular
Hace un año, cuando su estado era ya comprometido, la fundación remitió a Cultura la documentación necesaria para que sea declarado bien de interés cultural a título particular. En la actualidad comparte la catalogación genérica del conjunto histórico de Tui, donde está enclavado, pero la fórmula es el pasaporte para poder ejecutar el proyecto de rehabilitación que, redactado por César Portela, duerme el sueño de los justos desde hace veinticinco años. El veredicto de la Xunta podría producirse en cuestión de días, según asegura el presidente de la fundación, Antonio Quiroga. Esta distinción lo catapultaría a su recuperación, ya que lo vincula a su posible inclusión en el programa del uno por ciento cultural, el colchón económico con el que la fundación podría hacer frente a los dos millones de euros en los que se calcula su rehabilitación.
Antonio Quiroga alerta de que «la recuperación no admite demora y hay que hacer una intervención in extremis para frenar el potencial riesgo de desplome de parte de la fachada». «Las humedades hacen que los apoyos de la estructura de madera de los muros puedan fallar y que se produzca algún derrumbe», explica. Esta parece ser la última oportunidad para el edificio, que hace 15 años había sido incluido en el plan nacional de restauración de teatros. El único que quedó fuera, por ser privado. El único de los cuatro «a la italiana» más antiguos que aún no ha sido rehabilitado. Y el único a punto desplomarse.