domingo, 27 de septiembre de 2009

A infancia tudense de Francisco Sánchez


Entre as actividades celebradas en Tui, na primeira semana de setembro, arredor da "Xornada Europea da Cultura Xudía" impartin unha conferencia sobre a "biografia tudense" do médico e filósofo do Renacemento, onde tentaba clarexar a cronoloxia da infancia do "Escéptico" sobre todo logo da achega fundamental de Ernesto Iglesias Almeida que publicou o contrato do pai do noso personaxe como médico do Cabido tudense en 1568 e que trastoca case todas as afirmacións ata agora publicadas sobre a infancia de Sánchez.
A amiga Eva González solicitoume un resume da charla que foi editado este pasado sábado, 26 de setembro, no suplemento "Baixo Miño / Louriña" do "Faro de Vigo".
Con aquela conferencia, e con este artigo, pretendia únicamente clarexar un pouco a "biografia tudense" de Francisco Sánchez e contribuir a colocar a este egrexio pensador no privilexiado lugar que lle corresponde na historia da nosa cidade, divulgando a súa traxectoria e trascendencia para que os nosos veciños poidan coñecer e valorar a senlleira figura de Sánchez. Agardamos que asi vaia ocupando o lugar que, en xustiza, lle corresponde na vida tudense.

A INFANCIA TUDENSE DE FRANCISCO SÁNCHEZ

Ao abeiro da celebración na cidade de Tui das Xornadas Europeas da Cultura Xudía o Concello ten lembrado a figura do médico e filósofo tudense Francisco Sánchez, coma un dos referentes da memoria xudía na nosa localidade. Salientemos que Sánchez é un dos principais elementos da historia da filosofía do Renacemento europeo gracias, especialmente, a súa obra “Quod nihil scitur” (Que nada se sabe) na que abre camiños como precursor do pensamento moderno, xa da tradición empírica impulsada por Bacon ou xa da traxectoria racionalista deseñada por Descartes.
Pero curiosamente o tema que máis ten ocupado aos investigadores sanchecianos non é a súa obra, senón unha cuestión aparentemente menor como é o seu lugar de nacemento. En 1636, aos trece anos da morte de Sánchez, os seus fillos e o seu discípulo Delassus editan a súa “Opera médica e philosophica” onde este último o considera nado en “Bracara lusitanus urbs” (na cidade de Braga – Portugal). Dende aquela a maioría dos estudosos, agás algunha excepción, o consideran portugués, sendo asumido en Portugal como unhas das súas referencias nacionais en materia filosófica.
Nos primeiros anos do século XX un erudito francés H. P. Cazac descubre diversos escritos autógrafos de Francisco Sánchez nos arquivos da Universidade de Montepellier –onde doctorouse en Medicina en 1574- nos que se define como “hispanus diocesis bracarensis” e mesmo “Ego, Francisco Sanctius, hispanus, natus in civitate Tudensi”. A condición de tudense do noso pensador parecía irrefutable, tendo nacido en 1550 segundo os datos da súa partida de defunción.
Pero en 1920 o investigador portugués José de Sousa Machado atopa a inscrición de bautismo de Sánchez nos arquivos da parroquia de San Xoán do Souto, un arrabaldo de Braga, un 25 de xuño de 1551. O debate sobre a súa patria voltaba de novo á palestra con este achádego.
Finalmente no ano 1987 o historiador tudense Ernesto Iglesias Almeida achaba o contrato realizado, en 29 de abril de 1558, entre o Cabido catedralicio e o licenciado Antonio Sánchez, médico e pai do noso pensador. Un documento excepcional para a biografía de Sánchez que ata agora está escasamente recoñecido nas biografías sanchecianas.
Desta serie de datos documentais e fronte aos que seguen defendendo que Francisco Sánchez naceu accidentalmente en Tui ou que únicamente estivo poucos meses residindo nesta localidade, podemos establecer a seguinte hipótese:
- A familia Sánchez chega a Tui dende as terras de Aragón fuxindo da persecución que sufrían os xudeus e os cristiáns novos naquelas terras, pois Galicia era unha terra sen conflitos antisemitas, de dificil acceso e con fáciles saídas cara Portugal e o océano. En Tui nace o fillo do médico Antonio Sánchez, Francisco, en 1550.
- Ao ano seguinte é bautizado en Braga, pois posiblemente o pai procurase traballo naquela cidade e para gardar as apariencias sacramentaría ao neno, acto no que participan xentes da alta sociedade bracarense, os seus clientes.
- A presión antixudea en Portugal que esixe limpeza de sangre non só a militares, membros do clero ou da administración senón tamén a médicos e farmacéuticos, e a búsqueda de mellores traballos traen de novo a Antonio Sánchez a Tui, en torno a 1558, traballando daquela como médico do Cabido.
- E posiblemente dende Tui, cando en 1562 –a pouco do establecemento do Tribunal da Inquisición en Galicia- marchan cara Burdeos, cidade de acollida para moitos xudíos da Península, e tamén para membros da familia Sánchez, e onde Francisco Sánchez figura matriculado nese mesmo ano no College de Guyenne.
Deste xeito podemos afirmar que a infancia de Francisco Sánchez transcurriu na nosa cidade, e polas mesmas rúas que aínda hoxe conservamos medrou este rapazolo que andando os anos sería unha das figuras máis egrexias do pensamento do Renacemento europeo.

Rafael Sánchez Bargiela

domingo, 20 de septiembre de 2009

Fulgor e morte de Evangelina Jaso

"Casa da Gramática, revista de creación literaria e cultura" é unha publicación que edita anualmente o Instituto de Ensino Secundario "Virxe do Mar" de Noia, que testemuña, como por exemplo a revita "Max Estrella" do IES "San Paio" de Tui, o bo traballo que en diversos centros educativos se desenvolve, con sensibilidade e habelencia, en materia cultural convertendo a estas publicacións en referentes de creación e difusión da nosa cultura. O número 32 de "Casa da Gramática" é un especial dedicado "As silenciadas" no que figura un traballo referido á nosa cidade da autoria de Marga do Val sobre unha vítima tudense da barbarie da Guerra Civil, Evangelina Jaso. A vocación de Tudensia é recoller aquelas noticias e traballos de interese para a nosa cidade, especialmnte cando non son de fácil acceso ao público, como é este caso, onde resalta o dramatismo daqueles tempo tan escuros, pero que forman parte da nosa historia máis recente. Acompaña a este traballo unha ilustración do tamén tudense Julian Jaso. Gracias á autoria e o ilustrador por permitir que recollamos neste blog o seu traballo.




Fulgor e morte de Evangelina Jaso

Para Ramona Jaso





Na cidade onde só a lúa é transparente e a néboa se converte en moradora espectral, hai palabras que ficaron gravadas nas pedras milenarias, case nunca se ven, pronúncianse ás agachadas, arroladas nas abadas das nais, nos soños solitarios dos nenos e das nenas que descoñecen o camiño que leva ao lugar do esquecemento chamado Parte Ningunha, por onde conduciron ao pai ou á nai, ou aos dous… Parte Ningunha non figura nos mapas nin en apuntes xeográficos, se acaso brilla algunha vez nunha estrela nos contos de antes de durmir ou séntese en estralidos que chegan ao fondo do peito e que se sabe que veñen de alá. Para poder vivir ou sobrevivir as xentes da cidade, e tamén había xente boa, decidiron situar aos habitantes de Parte Ningunha no máis absoluto dos silencios. Mais ficaron as palabras gravadas nas paredes, arroladas nas abadas das nais ou nos soños solitarios dos nenos e das nenas… E as palabras saben que cando muda o tempo poden e deben regresar (…).


Entre as palabras que abandonaron as cociñas, a louza dos chineiros, a roupa dos baúis, as cantigas da máquina de coser, os retratos e os recendos a metralla, camiñan ergueitos algúns nomes, para regresar do país de Parte Ningunha (… ) Nomear é existir. Evangelina Jaso é un nome que regresa.


Hai unha vella fotografía de familia que nos conmove, nela observamos ao pai, Enrique Jaso, á nai, Josefa Martínez San Juan, á filla máis vella, Evangelina Jaso, que mostra unha fermosa cabeleira, e que se atopa no primeiro fulgor da súa adolescencia, segue o rapaz, Enriquiño Jaso, ambos os dous son o froito do primeiro matrimonio do pai. Hai outra nena Josefita, máis nova e no colo da nai está Loliña. Os retratos gardan o momento da harmonía, o prestixio e o futuro polo que o cabeza de familia loitaba e que desexou atrapar e gardar. Ninguén podía adiviñar a traxedia que todas estas persoas ían vivir.


Só sobrevive Loliña, a pequena, no convento de Clausura das Monxas Clarisas da cidade de Tui, no que entrou achegando como dote as súas capacidades musicais de organista. Os sucesos acaecidos na cidade de Tui a partir de xullo de 1936, deixaríanlle só as súas firmes crenzas relixiosas. Sería superiora do convento durante corenta anos e escribiría a súa vida en verso.


Josefita, morreu na flor da mocidade aos 16 anos, a tuberculose chuchoulle a vida. De grandes inquedanzas literarias deixou nun caderno escrito o relato La Inclusera.


Enriquiño Jaso foi paseado e asasinado preto de San Miguel de Tabagón. Cando abandonou a casa da familia levaba o mellor traxe, inocente, non sospeitaba a negra fortuna que lle agardaba. Contan que cando o atoparon do seu traxe non ficaba nada.


Enrique Jaso Paz, o pai, socialista e militante do agrarismo, xa fora unha das persoas detidas en Tui por mor dos sucesos ocorridos en Sobredo, na parroquia de Guillarei en 1922. As autoridades do novo réxime de terror sabían a quen mataban e a quen debían eliminar. O 26 de agosto de 1936 foi fusilado en Tui.


Josefa Martínez San Juan, debeu abandonar a casa que construíra o seu home. Esta é tamén unha historia moi triste. Non figuraba por escrito a súa propiedade. Despois de traballar para manter a Luís, Ramona, Carmen e Lucita, fillo e fillas do seu matrimonio, en 1950 abandona con Carmen e Lucita a cidade e marcha a México, onde viviría até o remate da súa vida.


É Ramona Jaso, a filla de Enrique Jaso, que tiña só 8 anos, canto fusilaron ao seu pai, a que vai debullando a historia da familia que coñece e transmite para que regresen do país de Parte Ningunha. Mantén as palabras que oía vivas na súa memoria. Fai que a moza do retrato da fermosa cabeleira, Evangelina Jaso, as súa irmá máis vella, cobre vida e que mesmo sexamos capaces de oír a súa voz.


Moza namorada, entrara en relación co seu home, José Alonso, anarquista, máis coñecido como Pepe, “o Negro”, a través do seu irmán Enrique, de quen era amigo. Casan polo civil e teñen unha filla. José Alonso foi fusilado, o mesmo 26 de agosto de 1936 co seu sogro. Evangelina tiña 25 anos, seguiu vivindo e nun primeiro momento acolleu no seu domicilio á súa nai aos irmáns e irmás. Pouco despois a nai buscaría casa e acomodo, noutro lugar, onde poría unha tenda pequena para ir sobrevivindo.


Evangelina ficou coa filla moi pequena, de meses, e unha noite da primavera de 1937, abriulle a porta, acolleu e agochou durante días aos fuxidos do Porriño, os irmáns, Eduardo e Rogelio Fernández Miniño e a Herminio Saavedra. Evangelina é evidente xa estaba baixo sospeita, mais contan na cidade, que desde a tenda onde mercaba a comida, comezaron a sospeitar xa que ela vivía soa coa filla e non se xustificaba a cantidade de alimentos que levaba, as cousas non cadraban. Un día, pola mañanciña, rodearon a casa, os irmáns Fernández Miniño conseguiron librar da morte, esta vez, e fuxiron. Herminio Saavedra e Evangelina Jaso, foron apresados.


O fulgor de Evangelina, como se ve na ilustración do seu sobriño, Julián Jaso, sobreponse á cidade de Tui, á morte por fusilamento do seu pai Enrique Jaso e do seu home José Alonso, o asasinato do seu irmán. Evangelina, simplemente fixo o que tiña que facer: darlle abeiro na súa casa a quen o precisaba.


Os días previos á morte foron dolorosos para a nai. Tremendas as torturas nunha cadea habilitada preto da catedral, non había onde meter a tanta xente. A imaxe de Evangelina nunha camioneta descuberta, deixaron muda á cidade. Evangelina era unha muller, era nai. Foi fusilada o 24 de abril de 1937, na Alameda de Tui, como o seu pai, como o seu home. Tiña 26 anos.


Fulgor da mocidade da vida aberta, morte terríbel. Para dar exemplo.


Ramona Jaso garda o retrato e a memoria coa que viviu sempre. Memoria da historia verdadeira das mulleres Jaso que seguen adiante. Ás veces, Gala Paula, a sobriña neta de Evangelina, fai tocar o seu violín como oración laica, música celestial no país de Parte Ningunha.


Julián Jaso acertou a pintar o fulgor dunha estrela e facernos sentir no fondo do peito un estralido que viña de alá, de Parte Ningunha.




(Apuntes inéditos para unha biografía de Evangelina Jaso)


Marga do Val

martes, 15 de septiembre de 2009

Antes de Descartes: o tudense Francisco Sánchez foi un dos antecesores da filosofía moderna

O portal de noticias www.culturagalega.org,do Consello da Cultura Galega, publicaba onte un interesante artigo sobre a figura do pensador tudense Francisco Sánchez, ao abeiro das actividades organizadas na nosa cidade co gallo da Xornada Europeda Cultura Xudía, na primeira fin de semana de setembro, e que dedicaron especial atención a esta egrexio pensador nado en Tui no ano 1550. A revitalización desta singular figura é unha necesidade para a nosa cidade ao resaltar esta importante achega tudense á cultura europea.

O tudense Francisco Sánchez foi un dos antecesores da filosofía moderna

Antes de Descartes

2009-09-14




Era un espírito rebelde e libre. E precisamente por iso, Francisco Sánchez (Tui, 1550-Tolosa, 1623) foi un dos poucos filósofos que escaparon da escolástica e do erasmismo, ou o que é o mesmo, da revelación relixiosa do cristianismo. Sánchez non admitía como verdade nada que non pasara antes polo tribunal dos sentidos, ademais de darlle á razón un papel determinante. Foi un empirista e un racionalista, antecesor e inspirador de Descartes, dun dos grandes filósofos da humanidade.
--------------------------------------------------------------------------------

Era un espírito rebelde e libre. E precisamente por iso, Francisco Sánchez (Tui, 1550-Tolosa, 1623) foi un dos poucos filósofos que escaparon da escolástica e do erasmismo, ou o que é o mesmo, da revelación relixiosa do cristianismo. Sánchez non admitía como verdade nada que non pasara antes polo tribunal dos sentidos, ademais de darlle á razón un papel determinante. Foi un empirista e un racionalista, antecesor e inspirador de Descartes, dun dos grandes filósofos da humanidade.

Naceu en Tui, pero foi bautizado en Braga, dous feitos históricos que explican as múltiples nacionalidades que lle deron as diferentes biografías deste filósofo. Con todo, el pasou a maior parte da súa vida en Francia, onde estudou filosofía e medicina. El definíase así mesmo como un hispanus, un hispano no sentido amplo. Doutourado con honores, cun expediente brillante, Sánchez comezou a despuntar desde moi novo, pero estivo sobre todo marcado polo seu escepticismo de toda revelación que non puidera sobrevivir ao xuízo da crítica e dos sentidos. Sobre a súa figura falouse no marco da X Xornada Europea de Cultura Xudía celebrada en Tui e que coordina a Rede de Xuderías de España Camiños de Sefarad, organismo que agrupa a 21 vilas e cidades españolas as que esta cidade solicitou a súa incorporación.

O seu pensamento filosófico
Na base do pensamento de Sánchez está a dúbida, pero non no sentido descartiano da dúbida como método, senón como orixe da sabedoría. As claves do seu pensamento filosófico están recollidas en Quod Nihil Scitur (traducido como Que nada se sabe), a que foi a súa obra capital, reeditada posteriormente baixo o título De Multum Nobili et Prima Universali Sienta Quod Nihil Scitur. Como médico de profesión que era primaba a intuición e a experiencia dos sentidos por diante do método; pero como filósofo de formación sentíase na obriga de proporcionar un marco teórico de corte científico.

Foi moi crítico cos postulados escolásticos porque consideraba que eran unha xerga confusa, vaga, vacua e inconsistencia. Tamén cuestionou o neoplatonismo e todas aquelas prácticas ligadas a el na cultura do renacemento como a maxia, astroloxía, a tradición cabalística….. O cerne do seu pensamento baséase nunha conxunción de experiencia e xuízo. Como bo escéptico , non cría nunha verdade obxectiva, porque para el todo dependía do suxeito e non do obxecto. Hai, ademais, outro concepto clave en toda a súa dilatada produción científica, que é o de ciencia e de natureza, o seu único e posible obxecto de investigación.

Discutiuse moito se se considera o último dos escépticos antigos ou o primeiro dos filósofos modernos, como tamén se foi o precursor do racionalismo (con Descartes como máxima figura) ou do empirismo (corrente na que despuntou Francis Bacon). Ao tempo, as súas achegas están consideradas polos estudoso como un pioneiro da teoría lóxico-matemática de conxuntos, ou un iniciador dos estudos de lingüística comparada. O que queda ben claro é que os postulados de Francisco Sánchez foron relevantes e anticipatorios nun momento de cambio, no ocaso do renacentismo. Nun contexto no que gran parte dos ideais antropolóxicos, epistemolóxicos, relixiosos, artísticos e políticos entraron en crise. Estamos no momento de reafirmación do suxeito, e nesa pugna tanto Sánchez como Motaigne foron un dos pioneiros. O pensamento moderno levantouse sobre moitos do piares (suxeito, ciencia e natureza) que defendeu o filósofo tudense. Existen numerosos estudos que consideran que o método sancheziano serviu de influencia para o Discours de la Méthode de Descartes e do Novum Organum do chanceler Bacon. Precisamente, os dous textos que abriron o horizonte filosófico da idade moderna.
http://www.culturagalega.org/noticia.php?id=15357

miércoles, 9 de septiembre de 2009

Sobre o pretendido "camiño portugués da costa"




Nos últimos meses estamos asistindo, a través dos medios de comunicación, ao pulo que dende diversos concellos e asociacións se pretender dar á proposta de creación do chamado camiño portugués da costa, que partindo de A Guarda, cruzaría O Rosal, Oia, Baiona, Nigrán,Vigo e Redondela onde se uniría de novo ao tradicional camiño portugués, que ten en Tui a súa porta de entrada a Galicia.

Esta tentativa de promoción do fenómeno xacobeo sería de grande estima e valoración senón fose porque esta iniciativa basease en crear un novo camiño de peregrinación que carece dunha tradición histórica que o avale.

Un dos principais responsables desta iniciativa é a benemérita “Asociación de Amigos de los Pazos” que ten dedicado un singular esforzo na recuperación do Camiño de Santiago, sendo un dos principais responsables, en Galicia, da declaración do Camiño como primeiro itinerario cultural europeo polo Consello de Europa, en 1984. Esta Asociación con outras entidades ten traballado arreo pola conservación e divulgación do camiño portugués de peregrinación a Compostela. Un traballo que dende Tui se valora e agradece especialmente.

Dende hai xa máis de 15 anos “Amigos de los Pazos” ven insistindo en tentar documentar unha nova ruta de peregrinación que pase pola cidade de Vigo. Así, en torno ao ano santo 1999 buscouse a promoción dunha ruta que cruzando o Miño por Vilanova de Cerveira, proseguía por Goián, Hospital, Gondomar, Vigo e Redondela. Nos últimos anos centraron o seu traballo na promoción do chamado “camiño portugués da costa”.

Para lograr que esta ruta de peregrinación posua un recoñecemento, non esquezamos que a Lei 3/1996, de 10 de maio, de protección dos camiños de Santiago, establece no seu artigo 1º.2 que “enténdese como Camiño de Santiago tódalas rutas históricas recoñecidas documentalmente”, esta Asociación promove diversos congresos e publicacións para tentar lograr acreditar esta documentación.

Básicamente hai duas publicacións ao respecto: “Actas del II Encuentro sobre los Caminos Portugueses a Santiago” celebradas en Vigo en 1992 (publicadas en 1994) e o libro “El camino portugués de la costa” con traballos de Grato E. Amor Moreno, Manuel Inácio Fernandes da Rocha, Ernesto Iglesias Almeida e Carlos del Río Bouzas, editado no ano 2002.

Na procura desta documentación histórica que acredite esta ruta de peregrinación, atopamos nas devanditas Actas un traballo de Hipólito de Sá Bravo sobre “Vigo en el camino portugués de las peregrinaciones” donde afirma que Santo Tomás Becket fixo este camiño pasado por Oia e Vigo entre os anos 1167 e 1170 sen aportar proba documental algunha e cando en calquera biografía do santo martir inglés non figura nin a sua presenza por estas terras. Igoal que a peregrinación do rei de Portugal D. Manuel. Carezo de noticias, que o autor tampouco aporta, sobre outra peregrinación do Conde Orgaz e o VII Conde de Vilanova de Cerveira en 1610 sen testemuñA documental algunha.

Amáis neste traballo, Hipólito de Sa basea a sua argumentación en que este pretendido camiño pola costa segue o trazado da vía romana chamada “per loca marítima” ou vía XX do Itinerario de Antonino. Esta hipótese de trazado da vía romana está desbotada na investigación dende hai anos, existindo na actualidade un certo acordo en que a vía XX ten o mesmo trazado que a XIX entre Braga (Brácara Augusta) e Caldas (Aquas Celenis), pasando por tanto ambas por Tui (Tude).

Nesas mesmas actas hai outro traballo, este ben rigoroso, do egrexio investigador xacobeo Paolo Caucci, no que realiza un percorrido sobre os diversos itinerarios de peregrinación de viaxeiros publicados na Idade Moderna polo camiño portugués: O baron de Rosmithal, Jeronimo Munzer, Erich Lassota de Stevolovo, o polaco Sobieski, Confalonieri, Bartolomé Bourdelot, Cosme III de Medicis, Domenico Laffi ou Nicolas Albani quen realiza no século XVIII duas viaxes a Compostela. De todo este abano de peregrinos únicamente Albani na súa segunda viaxe de retorno a Lisboa pasa por Vigo, Baiona, Oia, A Guarda e Caminha. Pero resulta curioso comprobar como Cosme de Medicis ou Laffi usan para viaxar o barco dende Caminha a Tui e continuar o seu roteiro.

Na outra publicación, Iglesias Almeida no seu traballo “El camino portugués de la costa; testimonio documental” onde ofrece unha ampla relación de peregrinos atendidos no Hospital da Madalena de Vigo no século XVIII de diversas nacionalidades. O porto de Vigo que nestes anos da Idade Moderna despuntaba con forza, acollia a chegada e retorno de peregrinos doutros paises europeos. Igual sucede en Baiona. Agás estes casos non hai constancia documental algunha da presenza de peregrinos nas outras localidades de este pretendido camiño. O investigador tudense non atopa outras testemuñas documentais sobre a presenza de peregrinos e basea o seu traballo en referencias indirectas (nomes de capelas, imaxes de Santiago, etc.) que non demostran nada que documente ese pretendido "camiño da costa".

Carecemos de información sobre o mosteiro de Oia e a posible acollida a peregrinos nas dependecias monásticas, pero namentras non se aporten testemuñas documentais falamos de suposicións e non poden ser consideradas.

Como ben afirma Paolo Caucci no mesmo traballo xa citado: “el trayecto de Tui a Compostela es un verdadero camino de Santiago”. Esta pretendida ruta pola costa non é só que na actualidade non estea transitada pola falta de promoción senón que carecemos dunha tradición histórica que acredite que foi percorrida habitualmente polos peregrinos. O itinerario xacobeo dende o Oeste de Portugal pasaba, e pasa, por Tui, auténtica porta de acceso a Galicia dos peregrinos lusos.

Pero compre precisar con xustiza. Non é o caso de Baiona e Vigo que conforman unha variante de acceso ao camiño portugués, que si posue unha lexitimidade histórica ben acreditada. Pero unha cousa é esta variante e outra ben distinta pretender “crear” un novo camiño.

Só dous comentarios mais ao respecto. Recentemente nun medio de comunicación se informa sobre o traballo de trazado e sinalización deste pretendido camiño no concello da Guarda. Recollemos textualmente: “temos de imaxinar” por onde discurriría pois se carece de noticia algunha ao respecto. O deseño do itinerario, e citamos as informacións que aparecen éstes días na prensa, está en máns de personas alleas á investigación histórica de caracter riguroso, ficando ao albur dos políticos locais, asociacións de veciños, etc que non garanten a veracidade do trazado. Así asistimos a un debate para variar o trazado por un lugar ou outro segundo factores tan aleatorios como si está urbanizado ou presenta una costa “terrible”.

Un comentario final. Cómpre delimitar o que é o Camiño de Santiago e o que significa o “Xacobeo”. O primeiro é o recoñecemento dun itinerario histórico e cultural forxado ao longo dos séculos por moitos peregrinos que o percorreron e outra cousa é a promoción turística do territorio vencellado a este Camiño, que é a misión da S. A. de Xestión do Xacobeo. Certamente, a esta promoción deben sumarse estes concellos implicados neste invento do “camiño da costa” pero non podemos xogar e manipular a historia, pois a esencia do camiño é este caracter hsitórico e se o falseamos estamos traicionando este legado recibido e amáis incumprindo a lexislación existente ao respecto. A Conselleria de Cultura e Turismo da Xunta de Galicia faríalle un fraco favor ao Camiño de Santiago se avala e aproba como un novo camiño esta pretendida ruta da costa, pois avalaría un itinerario que como vimos comentando non posue unha tradición que garanta a súa lexitimidade. Unha cousa é aprobar proposicións non de lei e as declaracións e desexos dos políticos locais, realizadas en base a un localismo mal entendido, e outra distinta é “xogar” con símbolos de Galicia e mesmo de Europa e cun itinerario cultural de tanta proxección aprobando novas rutas que non teñen garantida de xeito nidio a sua historicidade.

Rafael Sánchez Bargiela