Ir al contenido principal

A infancia tudense de Francisco Sánchez


Entre as actividades celebradas en Tui, na primeira semana de setembro, arredor da "Xornada Europea da Cultura Xudía" impartin unha conferencia sobre a "biografia tudense" do médico e filósofo do Renacemento, onde tentaba clarexar a cronoloxia da infancia do "Escéptico" sobre todo logo da achega fundamental de Ernesto Iglesias Almeida que publicou o contrato do pai do noso personaxe como médico do Cabido tudense en 1568 e que trastoca case todas as afirmacións ata agora publicadas sobre a infancia de Sánchez.
A amiga Eva González solicitoume un resume da charla que foi editado este pasado sábado, 26 de setembro, no suplemento "Baixo Miño / Louriña" do "Faro de Vigo".
Con aquela conferencia, e con este artigo, pretendia únicamente clarexar un pouco a "biografia tudense" de Francisco Sánchez e contribuir a colocar a este egrexio pensador no privilexiado lugar que lle corresponde na historia da nosa cidade, divulgando a súa traxectoria e trascendencia para que os nosos veciños poidan coñecer e valorar a senlleira figura de Sánchez. Agardamos que asi vaia ocupando o lugar que, en xustiza, lle corresponde na vida tudense.

A INFANCIA TUDENSE DE FRANCISCO SÁNCHEZ

Ao abeiro da celebración na cidade de Tui das Xornadas Europeas da Cultura Xudía o Concello ten lembrado a figura do médico e filósofo tudense Francisco Sánchez, coma un dos referentes da memoria xudía na nosa localidade. Salientemos que Sánchez é un dos principais elementos da historia da filosofía do Renacemento europeo gracias, especialmente, a súa obra “Quod nihil scitur” (Que nada se sabe) na que abre camiños como precursor do pensamento moderno, xa da tradición empírica impulsada por Bacon ou xa da traxectoria racionalista deseñada por Descartes.
Pero curiosamente o tema que máis ten ocupado aos investigadores sanchecianos non é a súa obra, senón unha cuestión aparentemente menor como é o seu lugar de nacemento. En 1636, aos trece anos da morte de Sánchez, os seus fillos e o seu discípulo Delassus editan a súa “Opera médica e philosophica” onde este último o considera nado en “Bracara lusitanus urbs” (na cidade de Braga – Portugal). Dende aquela a maioría dos estudosos, agás algunha excepción, o consideran portugués, sendo asumido en Portugal como unhas das súas referencias nacionais en materia filosófica.
Nos primeiros anos do século XX un erudito francés H. P. Cazac descubre diversos escritos autógrafos de Francisco Sánchez nos arquivos da Universidade de Montepellier –onde doctorouse en Medicina en 1574- nos que se define como “hispanus diocesis bracarensis” e mesmo “Ego, Francisco Sanctius, hispanus, natus in civitate Tudensi”. A condición de tudense do noso pensador parecía irrefutable, tendo nacido en 1550 segundo os datos da súa partida de defunción.
Pero en 1920 o investigador portugués José de Sousa Machado atopa a inscrición de bautismo de Sánchez nos arquivos da parroquia de San Xoán do Souto, un arrabaldo de Braga, un 25 de xuño de 1551. O debate sobre a súa patria voltaba de novo á palestra con este achádego.
Finalmente no ano 1987 o historiador tudense Ernesto Iglesias Almeida achaba o contrato realizado, en 29 de abril de 1558, entre o Cabido catedralicio e o licenciado Antonio Sánchez, médico e pai do noso pensador. Un documento excepcional para a biografía de Sánchez que ata agora está escasamente recoñecido nas biografías sanchecianas.
Desta serie de datos documentais e fronte aos que seguen defendendo que Francisco Sánchez naceu accidentalmente en Tui ou que únicamente estivo poucos meses residindo nesta localidade, podemos establecer a seguinte hipótese:
- A familia Sánchez chega a Tui dende as terras de Aragón fuxindo da persecución que sufrían os xudeus e os cristiáns novos naquelas terras, pois Galicia era unha terra sen conflitos antisemitas, de dificil acceso e con fáciles saídas cara Portugal e o océano. En Tui nace o fillo do médico Antonio Sánchez, Francisco, en 1550.
- Ao ano seguinte é bautizado en Braga, pois posiblemente o pai procurase traballo naquela cidade e para gardar as apariencias sacramentaría ao neno, acto no que participan xentes da alta sociedade bracarense, os seus clientes.
- A presión antixudea en Portugal que esixe limpeza de sangre non só a militares, membros do clero ou da administración senón tamén a médicos e farmacéuticos, e a búsqueda de mellores traballos traen de novo a Antonio Sánchez a Tui, en torno a 1558, traballando daquela como médico do Cabido.
- E posiblemente dende Tui, cando en 1562 –a pouco do establecemento do Tribunal da Inquisición en Galicia- marchan cara Burdeos, cidade de acollida para moitos xudíos da Península, e tamén para membros da familia Sánchez, e onde Francisco Sánchez figura matriculado nese mesmo ano no College de Guyenne.
Deste xeito podemos afirmar que a infancia de Francisco Sánchez transcurriu na nosa cidade, e polas mesmas rúas que aínda hoxe conservamos medrou este rapazolo que andando os anos sería unha das figuras máis egrexias do pensamento do Renacemento europeo.

Rafael Sánchez Bargiela

Comentarios

Entradas populares de este blog

A lenda do túnel baixo o MIño

As lendas ou narracións populares, transmitidas oralmente, relatan xeralmente acontecementos ficticios que se teñen por reais, en moitas ocasións mesturados con feitos históricos. Pola súa capacidade de evocación, pola súa transmisión xeracional as lendas conforman un acervo do que chamamos patrimonio inmaterial que cómpre recoller e preservar. Na nosa cidade conservamos varias lendas vencelladas ao caracter histórico da nosa localidade, ao seu caracter fronteirizo e consecuentemente a súa fortificación fronte aos posibles invasores. A máis asentada no imaxinario colectivo tudense é a relativa ao “túnel” que comunica Tui coa outra beira do Miño, coas terras de Valença. Resulta moi significativa esta lenda pois testemuña como na mentalidade dos tudenses a fronteira e a súa condición de limite, de aillamento fronte ao estranxeiro era superada polas nosas xentes que a través do túnel escapaban destas “imposicións” e mantiñan a comunicación coas terras irmáns que as estructuras políticas t…

A Semana Santa tudense e as súas posibilidades

Xa na noite do Venres Santo xorde de novo unha reflexión sobre a Semana Santa tudense, pois quizais na nosa cidade non chegamos albiscar as súas potencialidades como elemento que forma parte do noso acervo patrimonial que temos a responsabilidade de conservar, sen privala da súa dimensión relixiosa, e dende esta valorización é tamén un posible recurso turístico para Tui, pois poucos lugares de Galicia teñen unha riqueza similar nestas xornadas.


Neste mesmo blogue temos sinalado que inmediata celebración das festas patronais de San Telmo distorsiona a visión destas xornadas de celebración do misterio pascual de Xesús, configuradas como un preludio das festas e, consecuentemente, infravaloradas non xa na súa dimensión espiritual senón na súa significación cultural. Cómpre valorizar as actividades litúrxicas ou para-litúrxicas destas datas, pois, independentemente da súa significación relixiosa ou espiritual, conservan requintadas expresións da nosa historia colectiva da que somos custodi…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …