Ir al contenido principal

Sobre o pretendido "camiño portugués da costa"




Nos últimos meses estamos asistindo, a través dos medios de comunicación, ao pulo que dende diversos concellos e asociacións se pretender dar á proposta de creación do chamado camiño portugués da costa, que partindo de A Guarda, cruzaría O Rosal, Oia, Baiona, Nigrán,Vigo e Redondela onde se uniría de novo ao tradicional camiño portugués, que ten en Tui a súa porta de entrada a Galicia.

Esta tentativa de promoción do fenómeno xacobeo sería de grande estima e valoración senón fose porque esta iniciativa basease en crear un novo camiño de peregrinación que carece dunha tradición histórica que o avale.

Un dos principais responsables desta iniciativa é a benemérita “Asociación de Amigos de los Pazos” que ten dedicado un singular esforzo na recuperación do Camiño de Santiago, sendo un dos principais responsables, en Galicia, da declaración do Camiño como primeiro itinerario cultural europeo polo Consello de Europa, en 1984. Esta Asociación con outras entidades ten traballado arreo pola conservación e divulgación do camiño portugués de peregrinación a Compostela. Un traballo que dende Tui se valora e agradece especialmente.

Dende hai xa máis de 15 anos “Amigos de los Pazos” ven insistindo en tentar documentar unha nova ruta de peregrinación que pase pola cidade de Vigo. Así, en torno ao ano santo 1999 buscouse a promoción dunha ruta que cruzando o Miño por Vilanova de Cerveira, proseguía por Goián, Hospital, Gondomar, Vigo e Redondela. Nos últimos anos centraron o seu traballo na promoción do chamado “camiño portugués da costa”.

Para lograr que esta ruta de peregrinación posua un recoñecemento, non esquezamos que a Lei 3/1996, de 10 de maio, de protección dos camiños de Santiago, establece no seu artigo 1º.2 que “enténdese como Camiño de Santiago tódalas rutas históricas recoñecidas documentalmente”, esta Asociación promove diversos congresos e publicacións para tentar lograr acreditar esta documentación.

Básicamente hai duas publicacións ao respecto: “Actas del II Encuentro sobre los Caminos Portugueses a Santiago” celebradas en Vigo en 1992 (publicadas en 1994) e o libro “El camino portugués de la costa” con traballos de Grato E. Amor Moreno, Manuel Inácio Fernandes da Rocha, Ernesto Iglesias Almeida e Carlos del Río Bouzas, editado no ano 2002.

Na procura desta documentación histórica que acredite esta ruta de peregrinación, atopamos nas devanditas Actas un traballo de Hipólito de Sá Bravo sobre “Vigo en el camino portugués de las peregrinaciones” donde afirma que Santo Tomás Becket fixo este camiño pasado por Oia e Vigo entre os anos 1167 e 1170 sen aportar proba documental algunha e cando en calquera biografía do santo martir inglés non figura nin a sua presenza por estas terras. Igoal que a peregrinación do rei de Portugal D. Manuel. Carezo de noticias, que o autor tampouco aporta, sobre outra peregrinación do Conde Orgaz e o VII Conde de Vilanova de Cerveira en 1610 sen testemuñA documental algunha.

Amáis neste traballo, Hipólito de Sa basea a sua argumentación en que este pretendido camiño pola costa segue o trazado da vía romana chamada “per loca marítima” ou vía XX do Itinerario de Antonino. Esta hipótese de trazado da vía romana está desbotada na investigación dende hai anos, existindo na actualidade un certo acordo en que a vía XX ten o mesmo trazado que a XIX entre Braga (Brácara Augusta) e Caldas (Aquas Celenis), pasando por tanto ambas por Tui (Tude).

Nesas mesmas actas hai outro traballo, este ben rigoroso, do egrexio investigador xacobeo Paolo Caucci, no que realiza un percorrido sobre os diversos itinerarios de peregrinación de viaxeiros publicados na Idade Moderna polo camiño portugués: O baron de Rosmithal, Jeronimo Munzer, Erich Lassota de Stevolovo, o polaco Sobieski, Confalonieri, Bartolomé Bourdelot, Cosme III de Medicis, Domenico Laffi ou Nicolas Albani quen realiza no século XVIII duas viaxes a Compostela. De todo este abano de peregrinos únicamente Albani na súa segunda viaxe de retorno a Lisboa pasa por Vigo, Baiona, Oia, A Guarda e Caminha. Pero resulta curioso comprobar como Cosme de Medicis ou Laffi usan para viaxar o barco dende Caminha a Tui e continuar o seu roteiro.

Na outra publicación, Iglesias Almeida no seu traballo “El camino portugués de la costa; testimonio documental” onde ofrece unha ampla relación de peregrinos atendidos no Hospital da Madalena de Vigo no século XVIII de diversas nacionalidades. O porto de Vigo que nestes anos da Idade Moderna despuntaba con forza, acollia a chegada e retorno de peregrinos doutros paises europeos. Igual sucede en Baiona. Agás estes casos non hai constancia documental algunha da presenza de peregrinos nas outras localidades de este pretendido camiño. O investigador tudense non atopa outras testemuñas documentais sobre a presenza de peregrinos e basea o seu traballo en referencias indirectas (nomes de capelas, imaxes de Santiago, etc.) que non demostran nada que documente ese pretendido "camiño da costa".

Carecemos de información sobre o mosteiro de Oia e a posible acollida a peregrinos nas dependecias monásticas, pero namentras non se aporten testemuñas documentais falamos de suposicións e non poden ser consideradas.

Como ben afirma Paolo Caucci no mesmo traballo xa citado: “el trayecto de Tui a Compostela es un verdadero camino de Santiago”. Esta pretendida ruta pola costa non é só que na actualidade non estea transitada pola falta de promoción senón que carecemos dunha tradición histórica que acredite que foi percorrida habitualmente polos peregrinos. O itinerario xacobeo dende o Oeste de Portugal pasaba, e pasa, por Tui, auténtica porta de acceso a Galicia dos peregrinos lusos.

Pero compre precisar con xustiza. Non é o caso de Baiona e Vigo que conforman unha variante de acceso ao camiño portugués, que si posue unha lexitimidade histórica ben acreditada. Pero unha cousa é esta variante e outra ben distinta pretender “crear” un novo camiño.

Só dous comentarios mais ao respecto. Recentemente nun medio de comunicación se informa sobre o traballo de trazado e sinalización deste pretendido camiño no concello da Guarda. Recollemos textualmente: “temos de imaxinar” por onde discurriría pois se carece de noticia algunha ao respecto. O deseño do itinerario, e citamos as informacións que aparecen éstes días na prensa, está en máns de personas alleas á investigación histórica de caracter riguroso, ficando ao albur dos políticos locais, asociacións de veciños, etc que non garanten a veracidade do trazado. Así asistimos a un debate para variar o trazado por un lugar ou outro segundo factores tan aleatorios como si está urbanizado ou presenta una costa “terrible”.

Un comentario final. Cómpre delimitar o que é o Camiño de Santiago e o que significa o “Xacobeo”. O primeiro é o recoñecemento dun itinerario histórico e cultural forxado ao longo dos séculos por moitos peregrinos que o percorreron e outra cousa é a promoción turística do territorio vencellado a este Camiño, que é a misión da S. A. de Xestión do Xacobeo. Certamente, a esta promoción deben sumarse estes concellos implicados neste invento do “camiño da costa” pero non podemos xogar e manipular a historia, pois a esencia do camiño é este caracter hsitórico e se o falseamos estamos traicionando este legado recibido e amáis incumprindo a lexislación existente ao respecto. A Conselleria de Cultura e Turismo da Xunta de Galicia faríalle un fraco favor ao Camiño de Santiago se avala e aproba como un novo camiño esta pretendida ruta da costa, pois avalaría un itinerario que como vimos comentando non posue unha tradición que garanta a súa lexitimidade. Unha cousa é aprobar proposicións non de lei e as declaracións e desexos dos políticos locais, realizadas en base a un localismo mal entendido, e outra distinta é “xogar” con símbolos de Galicia e mesmo de Europa e cun itinerario cultural de tanta proxección aprobando novas rutas que non teñen garantida de xeito nidio a sua historicidade.

Rafael Sánchez Bargiela


Comentarios

  1. Una aportación muy buena, pena que solo esté en galegués.

    ResponderEliminar
  2. Que non lle amolen señor Bargiela os comentarios de algún "americano" que non comprende ben a nosa lingua e xustifica a súa ignorancia e seitarismo con babecadas sen sentido. Ben sabemos moitos do seu traballo rigoroso que ben se amosa nos posts (perdoen o “palabro”) deste blogue.
    O dos camiños xacobeos é un prato moi gorentoso que provoca este tipo de reivindicacións. O Xacobeo é hoxe unha marca turística moi importante (para min o máis importante a colocar no haber dos dezaseis anos dos gobernos Fraga, mais tal cousa é outro debate) do que ningún concello ou comarca quere ficar sen anaco da torta.
    RAF

    ResponderEliminar
  3. Todo esto de los Amigos de los Pazos,solamente tiene un fin: Buscar subvenciones del Xacobeo,ya que a cuenta de su presupuesto, se pagan mil favores.
    Sigue dándoles caña. Gracias.
    Javier Ferruxo."Ferruxadas"

    ResponderEliminar
  4. Todo esto del doble camino, son ni más ni menos escusas para pedir subvenciones al xacobeo, ya que de estos presupuestos se pagan muchos favores.
    Sigue dándoles caña. Un saludo

    ResponderEliminar

Publicar un comentario

Entradas populares de este blog

A lenda do túnel baixo o MIño

As lendas ou narracións populares, transmitidas oralmente, relatan xeralmente acontecementos ficticios que se teñen por reais, en moitas ocasións mesturados con feitos históricos. Pola súa capacidade de evocación, pola súa transmisión xeracional as lendas conforman un acervo do que chamamos patrimonio inmaterial que cómpre recoller e preservar. Na nosa cidade conservamos varias lendas vencelladas ao caracter histórico da nosa localidade, ao seu caracter fronteirizo e consecuentemente a súa fortificación fronte aos posibles invasores. A máis asentada no imaxinario colectivo tudense é a relativa ao “túnel” que comunica Tui coa outra beira do Miño, coas terras de Valença. Resulta moi significativa esta lenda pois testemuña como na mentalidade dos tudenses a fronteira e a súa condición de limite, de aillamento fronte ao estranxeiro era superada polas nosas xentes que a través do túnel escapaban destas “imposicións” e mantiñan a comunicación coas terras irmáns que as estructuras políticas t…

A Semana Santa tudense e as súas posibilidades

Xa na noite do Venres Santo xorde de novo unha reflexión sobre a Semana Santa tudense, pois quizais na nosa cidade non chegamos albiscar as súas potencialidades como elemento que forma parte do noso acervo patrimonial que temos a responsabilidade de conservar, sen privala da súa dimensión relixiosa, e dende esta valorización é tamén un posible recurso turístico para Tui, pois poucos lugares de Galicia teñen unha riqueza similar nestas xornadas.


Neste mesmo blogue temos sinalado que inmediata celebración das festas patronais de San Telmo distorsiona a visión destas xornadas de celebración do misterio pascual de Xesús, configuradas como un preludio das festas e, consecuentemente, infravaloradas non xa na súa dimensión espiritual senón na súa significación cultural. Cómpre valorizar as actividades litúrxicas ou para-litúrxicas destas datas, pois, independentemente da súa significación relixiosa ou espiritual, conservan requintadas expresións da nosa historia colectiva da que somos custodi…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …