martes, 23 de septiembre de 2008

O Museo forestal de Areas




“Vida Gallega” foi unha revista que marcou un fito na prensa de Galicia; o seu carácter divulgador, a súa cobertura galega e, sobre todo, o seu importante contido gráfico, con numerosas fotografías en cada número foi, no seu momento, un éxito editorial e na actualidade é unha ferramenta de primeira magnitude para documentar as primeiras décadas do século pasado. No número editado o 15 de agosto de 1917 o seu director Jaime Solá, facía unha crónica da súa visita ao viveiro forestal de Areas.
El vivero forestal es una extensión enorme de terreno en la cual, con unas míseras pesetas del Estado, dadas en forma fragmentaria –que es el modo mejor de hacerlas infructíferas- el ingeniero Areses puso los cimientos de su magna obra de resurgimiento regional (...) Areses hizo construir una casa ideal en medio del vivero y alrededor vació los dones de Pan, Ceres y Pompona. De todo hay en aquellas tierras artística y científicamente cultivadas. En cuarenta mil tiestos, cuarenta mil arbolitos de todas las especies (...) en sus centenares de miles de árboles está en potencia el porvenir del campo gallego (...) Areses, con una visión perfecta de un mañana esplendoroso para su querido país natal, puso al servicio del bosque futuro toda su fe y todas sus energías. Y de su ciencia y de su actividad nació esa gran obra, orgullo de España, gloria positiva y grande de nuestro país, que se extiende a tres kilómetros de Tuy y que se llama modestamente “Vivero Forestal”. Visitadlo. Admiradlo. Meditad sobre él. Y diréis: Aún es más de lo que dijo ese escritor”.
Este recinto que tanta admiración suscita ven de cumprir recentemente o seu centario pois foi aló polo 1906 cando Rafael Areses Vidal encetou esta obra, o Viveiro forestal, destiñado a fornecer arbores para a repoboación dos nosos montes e en especial do Aloia. Rafael Areses nacera en Tui en 1878, ingresando no Corpo de Enxeñeiros de Montes no ano 1902, a súa preocupación pola reforestación dos nosos montes levouno a promover, como membro do Distrito Forestal de Pontevedra-Coruña, a repoboación do Monte Aloia, creando o Viveiro Forestal de Areas, no monte de Seixos Albos, o primeiro das súas características de Galicia. En 1909 encetou as primeiras prantacións oficiais en Oia, Tui, A Guarda (no monte de Santa Tegra), Baiona ou Ponteareas contando cunha importante oposición veciñal pois os campesiños veían recortadas as zonas dedicadas ao pasto, pero os suministros dende este viveiro forestal de Areas impulsaron a estensión dos piñeiros polos montes de Galicia.
En 1917 foi trasladado ao Distrito de Ourense-Lugo e continuou o seu labor de promoción da repoboación, creou viveiros, casas forestais, etc. Logo da Guerra Civil ocupou diversos cargos en Madrid e Valencia e no 1945 foi nomeado Presidente de Sección do Consejo Superior de Montes. Finou no ano 1943.
Rafael Areses salientou polo seu compromiso polo estudio e divulgación da riqueza forestal de Galicia, promoveu as repoboacións en base ás especies de crecemento rápido e turnos de corta curtos, especialmente cos diversos tipos de piñeiros. Pero a súa concepción dun monte que ofrece un espazo de disfrute público vencellado a un aproveitamento forestal e o desenvolvemento económico conseguinte é unha idea moi próxima aos actuais conceptos de sostenibilidade
Pero neste Viveiro o enxeñeiro Areses levou adiante outra empresa hoxe esquecida polos tudenses: un museo sobre a nosa cultura agrícola e forestal, pois o enxeñeiro tudense salientaba polo seu carácter pedagóxico e divulgador. Neste marco de difusión científica impulsa a creación no recinto forestal de Areas dun museo forestal, un museo relacionado co mundo das arbores, da madeira, da economía e da vida no ámbito rural.
O relato de Solá continúa: “Es un asombro, es una joya el museo forestal de Areas, hecho por Areses. Por afuera un edificio lindísimo, no grande, con una escalinata palaciega (…) Penetráis en el vestíbulo y veis, en correcta exhibición, los aperos de labranza. En una sala os sorprende una exposición de instrumentos de trabajo sobre la madera y los objetos que es posible hacer con esos instrumentos. Por ejemplo: al lado de un bloque de boj veis un adminículo de acero destinado a la primera roturación de su corteza. Después, este mismo bloque como sería más manipulado y la herramienta que ha de labrarlo nuevamente. Después el boj ya sometido a una nueva transformación y el cuchillo, el garfio, el escoplo que lleva a la reciedad arbórea un nuevo paso hacia su próximo destino. Y así hasta que el bloque llega a ser cuchara.
Pues esto se repite con otras herramientas y con otras maderas. Y es, al fin, una exposición evolutiva, progresiva, demostrativa de lo que el cultivo del árbol da de si y de lo que con la madera hace, en el fondo de nuestros valles, la pequeña industria derivada de la gran industria. Al lado de estos minúsculos arados, rejas, carros aldeanos… unos molinos de madera, unas cerraduras de madera también. Y primores en corcho que demuestran que el alcornoque, cuando cae en buenas manos, no es tan tozudo y vano como nos habíamos creído.
¿Y la exposición de semillas en unos pomos elegantes, transparentes, que prestigian sendos escudos del cuerpo de ingenieros? ¿ Y las fotografías de árboles corpulentos, gigantes arbóreos que existen en Galicia?.¿Y la habitación regia destinada a un alto visitante “forestal” que si fuese el mismo Rey no echaría de menos el confort, la limpieza, los detalles que puede tener en su palacio?”.
Por mágoa carecemos ata agora doutras referencias a este Museo forestal de Areas que para quen escribe estas liñas era por completo descoñecido ata hai escaso tempo. Cabería lembrar que por aqueles anos son moi escasos os museos abertos ao público en Galicia, e de temática etnográfica, ou monográfica, como este de Areas, poderíamos citar únicamente o Museo que Enrique Peinador, propietario do Balneario de Mondariz, tiña creado na súa finca de Sanmil, en Pías – Ponteareas. Este Museo forestal de Areas foi pois unha iniciativa certamente novidosa e que evidencia a capacidade creativa do tudense Rafael Areses.
Rafael Sánchez Bargiela

viernes, 12 de septiembre de 2008

Francisco Sánchez, "o tudense"


FRANCISCO SÁNCHEZ
Rematabamos a última achega a Tudensia reivindicando, ao abeiro da celebración da Xornada europea da cultura xudía en Tui, o nome de Francisco Sánchez como expresión sobranceira, e serodia no tempo, da aportación que xudeus e xudaizantes teñen realizado á historia de Tui.
Insisto no feito realmente sorprendente que Tui, o seu berce, únicamente lembre a este fillo egrexio co nome dun Instituto de Ensino Secundario e que ningunha rúa, placa, estatua… rememore para tudenses e visitantes ao posiblemente máis importante fillo desta terra. Teremos de visitar Braga para contemplar na Praza de Sâo Joâo unha imponente estatura deste médico e filósofo.
Francisco Sánchez forneceu na sua obra filosófica algunhas das liñas mestras do pensamento moderno. Os nosos irmáns portugueses ben que souberon da súa importancia e insistiron dabondo na súa condición de bracarense, baseandose na información proporcionada por un dos seus discípulos. Pero no ano 1907 o investigador francés Henry-Pierre Calzac atopou no arquivo da universidade de Montpellier a nota manuscrita da súa inscrición do puño e letra do noso pensador na súa Facultade de Medicina no que se identifica como “Ego Franciscus Sanctius, hispanus, natus in civitate Tudensis”.
Pola súa banda existen defensores da su orixe portuguesa, que amosan unha partida de bautismo, disctutida por moitos, de Francisco Sánchez no ano 1551 na igrexa de San Xoán da cidade de Braga. Amáis o propio filósofo declaraouse como “bracarensis” nalgunha oportunidade. De todos os xeitos a polémica historiográfica continúa e e máis recentemente o investigador Carlos Mellizo sinala que o seu bautismo foi na diocese de Braga e mesmo defende que aconteceu na inmediata Valença do Minho.
Outro dato documental de gran trascendencia é que o pai do filósofo, o médico Antonio Sánchez, de ascendencia xudea e, segundo algúns investigadores procedente da zona de Aragón, instálase, fuxindo das persecución aos xudeus, na cidade de Tui en torno á métade do século XVI casando coa portuguesa Filipa de Sousa.
Sabemos, gracias ás investigacións de Ernesto Iglesias Almeida, que Antonio Sánchez foi contratado polo Cabido da Catedral tudense como médico o 29 de abril de 1558. En consecuencia, Francisco Sánchez nacería na nosa cidade no ano 1550 ou 1551, posiblemente foi batizado en Braga tendo como padriños ao Comendador Antonio del Castillo e María Gonçalvez, muller do licenciado Manoel Aranha, e viviu en Tui os anos da súa infancia e primeira formación educativa.
Esta condición hispana e non lusitana do noso filósofo queda acreditada no uso permanente que fai do seu apelido Sánchez na súa escrita en castelán non empregando nunca o xeito portugués de “Sanches”.
A familia de Francisco Sánchez tivo de emigrar de Tui, quizáis en torno aos 10 anos do rapaz, cara outras terras case seguro que debido ás presións que os “cristiáns novos”, as xentes de ascendencia xudía, sofrían naqueles anos. Tras abandoar Tui a familia de Francisco Sanchez diríxese cara Burdeos, no sur de Francia, que daquela acollía a numerosos xudeus de Europa. Francisco Sánchez matricúlase no Colexio da Guyenne, prestixioso centro onde tamén estudiou Michele de Montaigne, e que acollía a moitos profesores e alumnos xudeus.
É curioso lembrar que un cuñado de Antonio Sánchez, chamado Antonio López, foi á súa vez cuñado do pai de Michel de Montaigne, o que permite considerar como parentes a dous dos principais filósofos europeos do XVI
Nesta cidade fica ata a morte do seu pai e do seu tio en 1570; ao ano seguinte marcha a Roma, onde tiña tamén parentes (velaí documentadas as amplas redes familiares do xudeus tudenses) e completa a súa formación na Universidade da Sapienza acadando o título de doutor en filosofía. Hai autores que sinalan que tamén estudiou medicina, aprendendo a examinar cadáveres, e especializándose en estudios anatómicos e cirúrxicos. Esta unión entre a medicina e a filosofía era unha realidade amplamente estendida daquela nas universidades italianas. Algún autor conta que na súa estadía romana coincidiu con outro tudense, Diego de Castro, que tiña participado na Batalla de Lepanto e a quen dedícalle dúas das súas principias obras.
En 1573 volta a Francia matriculándose na daquela célebre Facultade de Medicina da Universidade de Montpellier. O 4 de xuño de 1574 logra convertirse en doutor en Medicina. A cidade francesa de Montpellier estaba controlada naqueles anos polos hugonotes, ou calvinistas franceses, que mantiñan posturas nada tolerantes. Factores coma verse rexeitado para formar parte do claustro da súa Universidade, as suas creencias católicas (nas que se mantivo toda a súa vida e mesmo dous dos seus fillos serán presbíteros) e a súa ascendencia xudea forzaron a súa marcha cara a cidade de Toulouse.
En Toulouse onde desenvolve a súa actividade exercendo a medicina; nesta cidade escrebe boa parte da súa obra filosófica. En xaneiro de 1581, ano da edición de Quod nihil scitur, que tiña escrito sete anos antes, comeza a traballar no hospital de Santiago. Será no ano 1585 cando acada o seu nomeamento como profesor de filosofía na Facultade de Artes da Universidade de Toulouse. Pero será en 1610 cando acceda á condición de profesor de medicina na devandita Universidade, na mesma que estudiara Miguel Servet ou na que fora catedrático Giordano Bruno. Manterase como docente ata a súa morte o 15 de novembro de 1623.
A súa principal obra filosófica foi De multum nobile et prima universali scientia. Quod nihil scitur (Do máis nobre e universal saber. Que nada se sabe) que saiu do prelo en Lyon no ano 1581, ainda que o seu limiar o tiña escrito anos antes. Para Francisco Sánchez a única realidade coñecible é o mundo externo, así pois o coñecemento humano soio é de apariencias, de fenómenos. Está é a clave do escepticismo que caracteriza “o tudense”, chamado tamén a cotío “O escéptico”. Amósase así como un claro precursor de René Descartes, ata o punto que varios autores acusan de plaxio ao autor francés; ben certo é que as primeiras páxinas do libro cartesanio lembran, e moito, ao prólogo de Francisco Sánchez.
Amáis da devandita obra, Francisco Sánchez é autor de “Carmen de Cometa” (1578), adicada a combatir e descalificar as prediccións astrolóxicas. Os seus fillos e os seu discípulo Delassus editaron no ano 1636 dúas das súas obras “Opera médica” e “Tractatus philosophici”, nesta se reúnen os seus escritos antiaristotélicos antes publicados illadamente: “De divinationem per somnum”, “ad Aristotelem” e “In librum Aristotelis Physiognomicom commentarius”. Escrebeu tamén “De longitudine et brevitate vitae liber” ou un “Tractatus de anima” ainda que por mágoa non se conservan máis que as referencias. Finalmente no ano 1940 foi atopada a carta de Sánchez ao xeometra do Vaticano, Clavio: “Ad Clavium Epistola”.
Francisco Sánchez foi astrónomo, xeómetra, filósofo e médico, observador infatigable da Natureza, auténtico prototipo de home do Renacemento legando unha obra que foi o inicio da revolución filosófica dos séculos XVII e XVIII.
A principal característica da súa filosofía, moitas veces esquecida, é o feito de que Francisco Sánchez foi o primeiro en empregar o concepto de “método científico”. Non soio empregará este término, que tanto éxito tivo na historia da filosofía, senón que amáis propuso un modelo de método para a ciencia, anos antes que Francis Bacon.
Quizáis a razón pola que Francisco Sánchez, anticipando as teorías que basean toda a filosofía moderna, non acadese o recoñecemento merecerte é que as súas obras están escritas en latín, lingua de cultura que perdía aceleradamente naqueles anos o seu prestixio fronte ás linguas romances, nas que escribiu, por exemplo Renée Descartes.
A súa traxectoria foi reivindicada por persoalidades como Leibniz, Ludwig Gerkrath ou W. Wildeband (que o coloca ao mesmo nivel que Kant) ou mesmo Menéndez Pelayo que no seu discurso de ingreso no Academia, titulado “De los orígenes del cripticismo y especialmente los antecedentes españoles de Kant”, rehabilita a súa figura e a súa dimensión filosófica. Con todo en Galicia e España Francisco Sánchez continúa esquecido e postergado a pesares de ser un dos principais referente do pensamento hispano. Non sucede o mesmo en Portugal onde a reivindicación da súa nacionalidade levou parello un importante traballo de investigación e difusión da súa obra.
Estamos diante dun importante erudito e filósofo do Renacemento europeo cunha importante achega á historia do pensamento. Esta dimensión europea da súa figura, a súa dobre condición de tudense e bracarense, a súa dialéctica entre fe e razón, o interese que na actualidade suscita a súa obra filosófica... fan de Francisco Sánchez un tudense excepcional, sen paragón algún na nosa historia local.
Francisco Sánchez animaba, e séguenos animando, en Quod nihil scitur á procura da verdade aos seus lectores: “Ti mesmo a perseguirás, unha vez que sexa, dalgún xeito, descuberta e sacada do seu acubillo, máis non agardes atrapala nunca nin poseela a sabiendas, abóndete o mesmo que a min: acosala”.

viernes, 5 de septiembre de 2008

Presenza xudía en Tui, mitos e realidades


PRESENZA XUDÍA EN TUI, mitos e realidades
A feliz iniciativa tudense de sumarse ás celebracións que, por toda Europa, se realizan nesta fin de semana para chamar a atención sobre o importante papel que a cultura xudía tivo no desenvolvemento da cultura europea posibilitará que os tudenses poidan achegarse mediante visitas guiadas a diversas testemuñas materiais que evidencian a herdanza das xentes xudías na nosa cidade.
Conta Tui con duas testemuñas, case únicas, que ilustran a presenza e influencia das xentes xudías na nosa cidade. Por unha banda, a inscrición no Claustro da Catedral dun candelabro de sete brazos, unha menorá, situada fronte a entrada á Sala Capitular románica. O historiador Carlos Barros, sinala que “a gravación desta menorá non se pode confundir cunha marca de canteiro, como ás veces a estrela de cinco puntas; polo seu tamaño e significación non cadra cunha función técnico-constructiva, pois representa de xeito sen dúbida consciente o símbolo máis antigo do xudaísmo: o candelabro de sete brazos como imaxe identificativa do pobo de Israel”, que rememora a arbore con lapas que viu Moisés no Monte Sinai como presenza de Deus, e o seu uso estaba xa no Tabernáculo do deserto e logo no Templo de Xerusulen. Ainda na actualidade é o símbolo do Estado de Israel. O curioso é que ninguén foi quen de borrar este símbolo nin nos tempos da Inquisición, cando foi establecido o estatuto de limpeza de sangue para o acceso ao Cabido tudense, primeiro caso documentado en España.
A outra testemuña, é a coleccón de “Sambenitos” que custodia o Museo Diocesano tudense. O nome que deriva o hábito penitencial ou “saco bendito” dos primeiros tempos do cristianismo, otorgouse na Idade Media ás vestimentas que eran obrigados a portar os condenado pola Inquisición. En tempos de Felipe II regulouse que no caso de condenado fuxidos foran colocadas nas paredes da igrexas unha teas cos nomes e cargos dos condenados para escarnio público. As pezas de Tui corresponden á diversos membros da familia Coronel condenados no século XVII. Estes sambenitos son unha peza de excepcional importancia pois non coñecemos outras similares en toda España ou Europa. A lectura da obra de Jesús Casás Otero “Los sambenitos del Museo Diocesano de Tui” é recomendable para quen quera achegarse ao proceso que desemboco una colocación destas teas nas paredes da Catedral tudense (ás veces semilla unha trama novelesca).
Os traballos de Ernesto Iglesias Almeida e de Suso Vila teñen amosado como a presenza xudía en Tui foi una constante ao longo da Idade Media e mesmo nos primeiros tempos da Idade Moderna. Pero circulan entre os tudenses máis de un erro sobre esta presenza das xentes de Separad en Tui.
En primeiro lugar, o que podemos afirmar é a inexistencia dun barrio xudeu ou xudería na nosa cidade, como moitas veces temos escoitado afirmar. Os xudeus tudenses vivían misturados cos cristiáns, sen problemas graves de convivencia, dedicados básicamente ao comercio, a artesania (prateiros), etc. O que está documentada en Tui, compartida con Baiona, é a existencia da alxama ou agrupación de carácter fiscal e económico que reunía aos xudeus tudenses. Con todo serían, como moito, unha ducía de familias xudías as que residirían en Tui, pois en Galicia os xudeus non superarían as mil personas.
Outra falsidade moitas veces escoitada entre os tudenses é vencellar a presenza dos arcos conopiais en numerosas vivendas do noso conxunto histórico coa residencia dun xudeu naquela casa. Os arcos conopiais corresponden a edificacións levantadas básicamente do século XVI, cando xa os xudeus tiñan sido expulsado do Reino de Castela.
Na Idade Media Tui contaba cunha comunidade xudía potente e asentada como testemuña a existencia da sinagoga, na zona da Oliveira, o cemiterio, na Sarabia, e a carniceria na zona da rua Triparia, actual Entreforros –non esquecamos que os xudeus soio poden comer alimentos kosher, elaborados segundo as prescipcións do Talmud, entre eles, a carne onde establecese un procedemento detallado para o sacrificio dos animais-. A presenza deste establecemento é un dato único en Galicia, pois non atopamos referencias similares en ningunha outra cidade ou vila galega.
Unha lectura dos traballos de Iglesias Almeida e Vila Botanos nos achegan á realidade da presenza xudía en Tui, patentizando a importante achega que as xentes xudías realizaron á historia tudense, ao seu desenvolvemento e progreso. A pacifica convivencia foi unha constante, mesmo para as nosas mentalidades nos sorprende como os prateiros xudeus realizaban cruces e cálices para o Cabido catedralicio amáis de prestarlle diñeiro cando teñian dificultades económicas o de liquidez.
Tras a expulsión dos xudeus de 1492 a situación estratéxica de Tui favoreceu a presenza en Tui dos chamados “cristianos novos”, ou xudeus que para non marchar convertíranse ao cristianismo, ainda que mantendo prácticas e/ou costumes propias da sua cultura. Foi, por exemplo, o caso de Antonio Sánchez, que chegado cos súa familia dende as terras de Aragón fuxindo das persecucións que ali houbo, estableceuse en Tui como médico do Cabido. Un dos seus fillo, Francisco Sánchez, nado en Tui en 1550 será logo un dos máis prestixiosos médicos e filósofos da súa época. Con poucos anos, acaso en torno a 1560, a familia tivo de fuxir de Tui pola presión antihebrea establecéndose na cidade francesa de Burdeos, onde incia a súa formación académica Francisco Sánchez, xunto co seu parente Michael de Montaigne. Os seus escritos, básicamente o “Quod nihil scitur”, fan de Francisco Sánchez o máis importante exemplo da aportación dos xudeus e os xudaizantes á historia de Tui. Francisco Sánchez é un dos tudenses máis sobranceiros de todos os tempos, resultando aínda paradóxico que en Tui non teñamos nin unha rúa nin unha estatua que faga xustiza a súa excepcional achega á filosofía universal. A obra de Sánchez, editada en 1581, é unha fonte de inspiración (para moitos sinxelamente una copia) para René Descartes e o seu “Discours de la methode”, anunciando o discurso filosófico que está na orixe do pensamento moderno, o problema é que Francisco Sánchez escribía en latín e René Descartes en romance, cando o latín xa non era comprendido e deixaba de ser usado na Universidade.
Xudeus e xudaizantes pois unha referencia certamente ineludible na historia tudense.
Rafael Sánchez Bargiela

lunes, 1 de septiembre de 2008

Cincocentos anos das"Encerradas" tudenses

Polo seu interese reproducimos o artigo editado no suplemento "Baixo Miño" do Faro de Vigo do pasado sábado 30 de agosto de 2008.


CINCOCENTOS ANOS DAS “ENCERRADAS” TUDENSES
Nunha data indeterminada do ano de 1508 dez mulleres de Tui xuntánse para comezar a vivir en comunidade a súa vocación relixiosa, poñendo en común as súas pertenzas e posesións. Eran aquelas mulleres, segundo recolle o benemérito historiador tudense Avila y La Cueva, as seguintes: Ana de la Cruz, Leonor de Cristo, María Francisca, Inés Pérez, María González, Blanca de Cristo, Isabel Agustina, Ana de los Santos, María Vázquez xunto con Dona María Suárez Sarmiento, Vigaria desta comunidade.
Andando os anos anos esta grupo de mulleres adoptan a regla de San Francisco, acadando do Papa León X unha bula de 13 de novembro de 1515 pola que se lles concede vivir segundo a Orden Terceira de Penitencia Claustral do mesmo santo, ficando baixo a xurisdicción e obediencia dos bispos de Tui. Fúndase deste xeito definitivamente o Mosteiro da Nosa Señora da Concepción ubicado daquela nunha casa, que aínda se conserva, na propia rúa das Monxas (ou rúa da Oliveira, como era denominada daquela), case fronte a actual igrexa monasterial. Unha vivenda do século XV, aínda hoxe propiedade das Monxas, e que conserva unhas mensulas decoradas na súa fachada que adoiban de xeito máis evidente este histórico solar. Posteriormente, o bispo tudense Miguel Muñoz dóalles a igrexa de Santa María da Oliveira e solares anexos, comezando pois en 1544 a edificación do que chegaría a ser o actual mosterio.
As fundacións monásticas protagonizadas por mulleres son unha constante naqueles séculos de transición da Idade Media ao Renacemento, pois xunto a función social que realizaban –acoller a moitas fillas de familias fidalgas e burguesas- expresan tamén unha vitalidade dos sentimentos religiosos, expresadas naqueles anos na “devotio moderna” e as reformas que emprenden as diversas ordes relixiosas na procura dunha maior autenticidade.
A primitiva fundación que recolle Avila y La Cueva: “unas devotas señoras que resolvieron recogerse en una casa a vivir en forma de comunidad y se juntaron hasta diez, haciendo alli un oratorio para oír misa, comulgar, rezar y ecomendarse a Dios” corresponde co fenómeno extendido nos seculos XV e XVI de creación de beateiros. Estes beateiros son comunidades de mulleres leigas que deciden vivir xuntas unha vida piadosa, austera e ríxida, sometidas únicamente ás normas de convivencia que elas mesmas impóñense, sen adherirse a unha regla religiosa, levando en moitos casos unha vida máis dura que se estivesen nun convento. Son mulleres santas pero que ansían vivir a súa aspiración de santidade máis libremente. A xerarquia eclesiástica non pode pronunciarse directamente en contra pero non os promociona en absoluto. Este é un fenómeno estendido por toda Europa e que atopa nos beateiros das beguinas de Belxica a súa expresión máis coñecida.
Tamén o camiño que seguirá no tempo este beateiro tudense é parello ao que sucede neutros moitos lugares, co tempo acaban converténdose en mosteiros de clarisas, que serán os centros regulares onde a espiritualidade feminina se exprese con máis libertade e plenitude como comprobamos nos senlleiros nomes que xordirán desta e doutras clausuras.
Tamén este centros cumpren unha importante función social de acoller as fillas na nobreza local que evita así unha excesiva fragmentación do seu patrimonio (a dote para o convento é menor que a dunha boda) e apoiarán con doazóns este mosteiro dotamdoos dun patrimonio que garante a súa existencia, xa a primeira vigaria posúe uns apelidos vencellados as elites do poder local.
Consecuentemente neste ano 2008 celebramos cincocentos anos de presenza das Monxas “Encerradas” na nosa cidade, ata o punto que podemos considerar a esta comunidade monástica como unhas das referencias más senlleiras da identidade tudense. Aínda hoxe logo de cinco séculos as campás das “Encerradas” marcan o discurrir diario da vida desta vella cidade, os seus peixiños de amendoa seguen sendo o principal expoñente da gastronomia tudense, a exposición permanente do Santísimo Sacremento todas as mañans na igrexa monástica congrega a moitos tudense naquel recinto, o esplendor arquitectónico do conxunto conventual e de xeito especial do tunel que comunica a rúa das Monxas coa rúa do Ouro… converten ás nosas Monxas “Encerradas” nunha das referencias máis queridas da existencia tudense.
Ao mesmo tempo a presenza ao longo de tantos séculos, dunha comunidade de mulleres dedicadas á vida de oración, de contemplación, de traballo, de estudio… amosando a plenitude da existencia conventual coma un testemuño perenne dunha vida de fe, de experiencia trascendente, de radicalidade evangélica que a ninguén deixa indiferente, especialmente ao contemplar a súa debilidade actual que non resta un ápice de vixencia a súa misión senón que a dota de máis cercania ao Evanxeo.
Estou certo que as nosas clarisas, as monxas “Encerradas” son unha parte da ialma de Tui, elas que están abertas na súa existencia diaria á vida de todos os tudenses a través das súa oracións, son merecentes do noso recoñecemento e gratitude ao cumprirse os cincocentos anos da súa existencia.
Rafael Sánchez Bargiela