martes, 24 de julio de 2012

A historia dun piloto tudense da Escuadrilla Azul : Alfonso Ruibal Sabio



A biografía das persoas é sempre un relato cheo de interese, ata a máis anónima ou anódina, contén no percorrer do tempo elementos que, co paso dos anos, suscitan, cando menos, a nosa curiosidade. Achegamos hoxe unha pequena semblanza dun tudense, cuxa desaparición no decurso da II Guerra Mundial en Rusia ten suscitado numerosas especulacións, polo que podemos falar da lenda de Alfonso Ruibal Sabio.

Alfonso fora nado en Tui o 24 de xaneiro de 1915 membro dunha familia de alongada traxectoria na nosa cidade. Fillo de Rafael Ruibal e Ángela Sabio y David, sendo o cuarto de cinco irmáns. Con 21 anos ao producirse a sublevación militar do 18 de xullo de 1936, evidenciando as súas inclinacións políticas, se presenta na Escola de Tiro Naval de Marín coma voluntario e pasa a integrarse na dotación do cruceiro “Baleares”, onde embarca no Ferrol o 1 de decembro.

Como tripulante deste cruceiro participa na toma de Málaga o 18 de xuño de 1937 e posteriormente se incorpora no aeródromo de Tablada (Sevilla) para formarse como piloto. Na Guerra Civil realiza xa as súas primeiras accións aéreas, chegando a ser tenente provisional. Remata a Guerra recibe como destino a Academia de Aviación de León.

Posteriormente se incorpora á “Escuadrilla azul” no seu primeiro grupo. Trátase de varios grupos de pilotos, todos de experimentada traxectoria que se suman ás forzas militares que España envía en apoio as tropas de Hitler na súa campaña en Rusia. Namentres que na “División Azul” se alistan numerosos falanxistas xunto a aventureiros e militares, no caso da “Escuadrilla Azul” se procura enviar a un grupo selecto de pilotos que formándose xunto a máis prestixiosa forza aérea existente daquela, a “Luftwaffe” hitleriana, fosen logo a elite da forza aérea española. Namentres que a “División Azul” loitaron na zona de Leningrado, as forzas da “Escuadrilla” foron dirixidas ao fronte central co obxectivo de avanzar cara Moscú. Estes grupos de combate testemuñan o apoio do réximen franquista que, nos primeiros momentos da II Guerra Mundial, presta ao réxime hitleriano con quen comparte bastantes prantexamentos ideolóxicos e como pago ao apoio recibido na Guerra Civil. 


Esta Escuadrilla Azul parte de Madrid o 25 de xuño de 1941 integrada por 17 pilotos que eran veteranos da Guerra Civil ao mando do comandante Ángel Salas Larrazabal.

O 27 de outubro de 1941 Ruibal participa nunha operación contra o aeródromo soviético de Klin. Durante o desenvolvemento das operacións e o ametrallamento da base o Messerschmitt 109 que pilotaba foi alcanzado polas baterías antiaéreas polo que comunicou por radio ao comandante Salas –xefe da escuadrilla- que se paraba o motor. Ao pouco informou de novo que estaba só a cen metros de altura, a uns doce quilómetros do lago Staubecken, tras o que non se voltou ter contacto con él, desaparecendo naquel territorio ser ter noticia algunha do piloto nin do seu aparato o Bf109 E W.Nr 1341. O tenente Ruibal foi a segunda baixa desta Escuadrilla.

“O lugar no que se perdeu o seu rastro fixo que Ruibal fose o aviador do Exército alemán caído máis preto de Moscú, marcando un fito. O notable avance logrado polo Exército alemán nas semanas posteriores ao combate de Klin, fixo que o comandante Salas se prantexase a búsqueda do avión de Ruibal, co fin de comprobar se tiña sobrevivido ou, alomenos, atopar os seus restos persoais.

O 3 de decembro, o tenente médico Álvarez Salas-Morris partiu con dous mecánicos cara o lugar onde sospeitaban tiña caído o avión de Ruibal. As indagacións efectuadas cos campesiños rusos levaron aos militares ata un avión derribado cerca dun lago xeado. Cando chegaron alí comprobaron que se trataba dun Junker 88 e non o Messerschmitt de Ruibal. Os paisanos afirmaron que outro avión tiña conseguido aterrar nun punto situado ao Sur, pero que os militares soviéticos tíñano levado, logo de ter apresado ao piloto”.

Os españois nunca foron capaces de corroborar esta versión xa que Alfonso Ruibal non figurou entre os prisioneiros de guerra rexistrados polos soviéticos. Ao comprobar que o lugar onde supostamente tiña tomado terra era axeitado para un aterraxe de emerxencia, os rumores se dispararon entre os membros da “Escuadrilla Azul”. Foi así como chegou a dicirse que Ruibal tiña logrado salvarse da morte pasando ao inimigo, amais de que tiña casado cunha rusa. A súa familia chegaron noticias da súa supervivencia e mesmo se tiña perdido as súas pernas. As dúbidas eran tan grandes que mesmo un dos seus irmáns tramitará os permisos, moi difíciles naqueles anos do primeiro franquismo, para viaxar a Rusa na súa procura, aínda que ao final parece ser que non chegou a emprender esta viaxe.

“Ao longo da súa participación na campaña rusa, Ruibal efectuou 14 servizos e participou en catro combates aéreos, nos que derrubou un avión soviético. Cando foi confirmada a súa desaparición foi ascendido a capitán sendo condecorado tanto polo exército alemán como polo español”.

Proba da alta cualificación que en materia de aviación acadou o piloto tudense foi a patente que rexistrou ao seu nome en agosto do ano 1940: “procedimiento de mando automático del paso, para hélices de aviones que lo tienen variable y en los que se emplean como medio de accionamiento de aquel una dínamo motor”. A concesión data de xaneiro de 1941 non sendo publicada esta ata xuño de 1942, por mágoa meses despois da súa desaparición.

Temos pois que a biografía deste tudense pérdese en territorio ruso, como unha víctima anónima mais daquela terrible II Guerra Mundial na que participaba. Coa súa improbable supervivencia naquela caída comezou outra historia que descoñecemos, toda un lenda sobre Alfonso Ruibal.



Bibliografia: Gutierrez, José M.: “Pilotos gallegos para Hitler: la División Azul aérea” en El Domingo – Suplemento de La Opinión de La Coruña, 25 de marzo de 2007.

lunes, 16 de julio de 2012

A procesión fluvial do Carme en Tui


Celebrouse hoxe na nosa cidade a tradicional festividade de Nosa Señora do Carme, patroa da Armada e dos mariños e mariñeiros, que culmina coa procesión fluvial que anualmente percorre as augas do río Miño. Un cortexo procesional por un cauce fluvial que non ten moitos paralelos en Galicia
A presenza dun buque da Armada Española na nosa cidade data de arredor do ano 1868 cando se formaliza oficialmente o Tratado de Límites entre España e Portugal. Ata o ano 1899 esta misión de vixianza e policía estivo a cargo da canoneira “Segura”, ano en que foi substituído pola nova canoneira “Perla” ata 1928 en que chegou a lancha “Cabo Fradera” que foi reemplazada por un novo buque en 1963 e que aínda continúa na actualidade.
Pero, en resposta a unha consulta efectuada esta mesma tarde, descoñecemos cando comezou a realizar esta procesión fluvial e aínda que na miña memoria sempre está asociada á presenza da imaxe de Nosa Señora na patrulleira militar, non sempre foi asi.
No breve artigo do cronista tudense, D. Manuel Fernández Valdés, do ano 1961 comprobamos que ata aquela a imaxe de Nosa Señora do Carme era transportada  nunha barcaza, das que se dedicaban ao transporte fluvial. Por tanto a incorporación da lancha da Armada ao cortexo procesional é posterior a aquela data, poucos anos despois en paralelo coa desaparición definitiva daquelas barcazas do noso río.

FIESTAS DEL CARMEN

Tuy es una ciudad de prosapia marinera por su caudaloso rio navegable hasta Caldelas y por ser fondadero desde tiempo inmemorial de un guardapescas de nuestra Armada de Guerra.
El día de la patrona –Nuestra Señora del Carmen- se celebró siempre con gran solemnidad: músicas, fuego volador y acuático, regatas internacionales, bailes populares y por la tarde la solemne procesión fluvial.
Va la Virgen sobre un trono y bajo un dosel en una barcaza de gran tonelaje, impulsada por un remolcador; en la misma barca van clero, autoridades y música. Numerosas embarcaciones menores engalanadas dan escolta a la Madre de Dios.
Todo el pueblo de Valença do Minho se asoma a las murallas para presenciar el pintoresco desfile. En el Puente Internacional se vuelcan sobre la imagen verdaderas cascadas de flores.
Aquí dan vuelta las embarcaciones y regresa la procesión hasta el muelle de Tuy. este regreso, ya de noche, permite todo el lucimiento del maravilloso fuego acuático que atrae a todos los vecinos de las dos orillas y a muchos forasteros. En tierra de organiza la procesión y la Virgen del Carmen, con su escolta de devotos es conducida a la Iglesia de Santo Domingo.
Después del copioso rancho extraordinario a la marinería, comienza el baile en el prado a la orilla del Miño y al terminar la fiesta se retiran mozos y mozas en grupos cantando las coplas que se renuevan todos los años, pero nunca faltan la que dedican nuestras menegildas a los marineros:
            “La cañonera de Tuy
            todo lo tiene bueno,
            buenos palos, buenos remos,  
            buenos chicos marineros”


Manuel Fernández-Valdés
Boletin del CIT de Tui, julio 1961.

martes, 10 de julio de 2012

Os inicios da banda de música de Tui (e II)

Banda de música de Tui, 1931
Foto Bugarín - Museo Diocesano de Tui


Teremos que agardar ata inicios do 1881 para que se proceda á adquisición do instrumental da banda de música municipal, e asía na sesión plenaria do 5 de abril se informa que o Alcalde, Padín, xunto ao Concelleiro Perez Cividanes, o director e un músico adquiriron na cidade de Vigo no almacen de D. Andres Gaos (outro insigne músico galego) o seguinte instrumental:

Número de los instru
mentos
Sus nombre y precios por unidad
Total
Reales
Des-
cuento
reales
Líquido
Reales
2
Trombas a 280 reales una..
560
34
526
3
Bastabas a 600 id.  Id….
1.800
108
1.692
7
Clarinetes ébano a 300 id id
2.100
126
1.974
1
 Requinto id.
300
18
282
6
Cornetines a 240 reales uno
1.440
86
1.354
2
Fliscronos a 200 id  id
400
24
376
4
Trombones a 300 id  id
1.300
72
1.128
2
Bombardinos á 360 id id
720
44
676
1
Par palillos
340
21
319
2
Sax-trombas á 275 id   id
550
30
520
8
Limpiadores clarinete á 3 id
24
24
18
Cañas clarinete á 1,50 id id
27
27
6
Idem requinto a 1,50 id id
9
9


9.410
563
8.907

O prezo final superaba o orzamento previsto e o Pleno acorda “que se haga figurar el resto en el adicconal próximo”, ainda que a documentación conservada acredita as numerosas reclamacións de Andrés Gaos ao Alcalde en relación ao pago deste instrumental.
Forman parte desta primeira agrupación municipal baixo a dirección de Severiano Castillo os seguintes músicos:
Tiburcio Rodríguez (requinto); Casto Rey (flautín); Adolfo Novás. Rosendo Bugarín, Francisco Barreira, Manuel Barbosa, Telmo Bugarín, Severo Areal, Bleodoro Barreira (clarinetes); Crisanto Castillo e Evaristo Martínez (fliscorno); Antonio Castillo, José Muñoz, Germán Castillo, Genaro Rey, Serafín Rey e Arcadio Rey (cornetín); Melchor Rey e Elías Barreira (trompa); Telmo Barrio, Telmo Méndez, Saturnino Gil e Constantino Fernández (trombón); Enrique e Evaristo González Morais (bombardino); Juan Ocampo, Carlos Casal e Balbino González (baixo); José Álvarez (bombo); Cándido Dorado e Camilo Rey (caixa) e Teofilo Lara (platilleiro).

No xa comentado informe da Comisión municipal existen outras interesantes noticias sobre a agrupación musical. Ésta tiña a obriga de asistir gratuitamente as funcións promovidas polo Concello en “Viernes Santo, Impedidos, Corpus y su octava y San Telmo”. Ao longo do primeiro ano o director, para poñer en marcha a banda, recibía dos orzamentos muncipais unha gratificación mensual de 100 reais y nos tres anos seguintes o 25% dos ingresos polas funcións, do que outro 15% era para “piezas de música, alumbrado, efectos y demás material” e o 60% restante respartíase entre os integrantes da banda.

As dificultades de funcionamento deben ser importantes pois no ano 1886 prócedese a unha reorganización da banda. No arquivo municipal de Tui consérvase un pequeño balance de ingresos e gastos correspondente ao primeiro trimestre do ano 1888 que nos informa sobre a actividade da nosa banda de música. Así neses meses realizaron as seguintes actuacións: “una serenata a D. Juan Francisco Pimentel, por otra al Iltmo. Sr. Obispo con motivo de la festividad de Reyes”. Na mesma xornada realizaron senllas serenatas a D. Juan Areses e ao Sr. Xuiz do Partido. Outras actuación foron co gallo das festividades da S. S. León XIII, ao Reitor do Seminario Conciliar, D. Miguel Vallejo, ou as procesións do Santo Enterro, do Encontro, do Sto. Viático ou “las dianas de San Telmo y jura de bandera”. Acadan os ingresos 1480 reas, namentres que os gastos (velas para as serenatas, arranxos de instrumental, etc.) chegan a 42 reais, ficando 1438 reais que son repartidos entre os músicos: 100 reais para o director Severiano Castillo e dende os 70 reais que cobra o “clarinete” Adolfo Novás aos 12 reais que reciben os educandos Ezequiel Alban e Donato Romero.
No ano 1890 o Concello de Tui, presidido daquel por Rafael María Rubial, procede á dotación de traxes aos membros da Banda de música municipal, sacando a pública subasta este subministro. Os 40 uniformes estaban compostos de “guerrera, pantalón, ros y gorra (…) el paño ha de ser edredón negro punto azul: la guerrera con tres hileras de botones de siete cada una en el pecho y cordones negros de lana en el mismo y en los hombros con botones. Cuello azul celeste y filetes en la manga, del mismo color, así como la franja proporcionada en el pantalón (…) el ros ha de ser como el de la tropa de ocho centímetros de alto y vivo azul y la escarpela también azul con fondo blanco y al frente el escudo de armas del pueblo, han de llevar además un plumero o llorón azul o blanco (…) toda la botonadura será proporcionada y blanca con lira en el centro y el cuello de la guerrera dos liras”. Realizada a correspondente subasta foi adxudicada ao tudense Tiburcio Rodríguez pola cantidade de 2.500 pesetas.
A documentación conservada ofrece a posibilidade de coñecer as pezas que a nosa banda de música interpretou nas festas de San Telmo do ano 1896, pois foron mercadas no establecemento vigués de Felipe Paz as seguintes partituras: “Clavel, vals”, “Reina de las flores, mazurka”, “Marica de todos, muiñeira”, “Aurora, diana”, “Olé salero, jota”, “Viva la libertad, americana” e “¡¡Flores del cielo!!, tanda de valses”.


Publicado parciialmente en “Faro de Vigo, 8 de decembro de 2006