miércoles, 26 de abril de 2017

A DESCRICIÓN DE TUI NA VIAXE DE ALBERT JOUVIN 

https://fr.wikipedia.org/wiki/Albert_Jouvin_de_Rochefort#/media/File:Albert_Jouvin_de_Rochefort.jpg

As referencias históricas á presenza de peregrinos nas terras tudenses ao longo dos séculos son abondosas e teñen sido abordada en diversos estudos e publicacións. Unha relación non completa abrangue nomes como a Rainha Santa (alomenos en 1325), os monarcas Afonso II (1219) ou Manoel I (1502); peregrinos doutras terras como os cabaleiros ingleses Arnolfo e Osborne (1147), o nobre alemá Leon de Romithal de Blatna (1466), o cabaleiro polaco Nicoplau von Popplau de Silesia (1484), o astrónomo xeramano Hieronymus Münzer (1495), Frei Claude de Bronseval e o seu señor, o abade Edme de Salieu (1532), Giovanni Battista Confalonieri un presbítero de Italia que acompañou ao Patriarca de Xerusalen, monseñor Fabio Biondo de Montalto, na sua peregrinación xacobea (1594)...
Pero andando nos tempos e coa chegada das novas modas aparecen novas referencias ao paso por Tui e as súas terras de peregrinos ou mellor dito viaxeiros que percorren diversos países europeos e se achegan ata Santiago atraído pola sona da peregrinación xacobea, aínda cando a “devotionis causa” xa non semella ser a principal motivación. No século XVII aparece, primeiro en Inglaterra pero estendido rápidamente, o modelo do “Grand Tour” ou viaxe para ampliar coñecementos, achegarse a culturas, usos e costumes diferentes, para profundizar en coñecemento lingüísticos, etc. Son numerosos as testemuñas de viaxeiros a España e Portugal de diversas nacionalidades, especialmente franceses, que conservamos para o século XVII.
Con todo as súas descricións e referencias resultan de grande utilidade pois testemuñan, entre outros moitos aspectos, os itinerarios e rutas que estaban en uso naquel tempo e polos que circulaban os viaxeiros e peregrinos.
Albert Jouvin de Rochefort (1640-1710) foi un oficial do rei Luis XIV de Francia, tesoureiro de Francia na cidade de Limoges (1675-1680) e cartógrafo, salientando a súa achega aos plans urbanísticos da cidade de París e a súa habelencia para a confección de planos de Paris e doutras numerosas vilas e cidades de Francia.
Pero A. Jouvin é coñecido especialmente por ter escrito una monumental obra de literatura de viaxes: “Le voyageur d’Europe” (1672) na que recolle as súas andainas por Francia, Italia, Malta, España, Portugal, Paises Baixos, Alemania, Polonia, Inglaterra, Dinamarca e Suecia… engadindo a súa vontade de achegarse ata Exipto voltando por Turquia.
Na súa viaxe a España pretende achegarse a Santiago e logo continuar o seu periplo ata Lisboa e, por tanto o seu paso por Tui[i] resulta imprescindible.

Cuando hubimos llegado a la ciudad de Tuy, que es una plaza de armas para Galicia, frontera por este lado con el reino de Portugal, por donde habíamos resuelto entrar y pasar a Portugal, y ver las bellas ciudades que se encuentran en el camino, que nos habíamos propuesto seguir para llegar a Lisboa, que era desde Tuy pasar a Ponte de Lima, de Ponte de Lima a Braga, de allí a Oporto, ciudad y puerto de mar; Coimbra, ciudad y la universidad más famosa de Portugal, de allí a Leiria, v. y de allá Lisboa, la capital del reino de Portugal, que es la ruta que yo me había propuesto hacer en este viaje desde la ciudad de París[ii]

Tras a súa chegada a Compostela, percorrendo o actual Camiño Francés (los peregrinos que pasan todos los días por allí a millares), dende a cidade do apostolo baixa por Padrón, Pontevedra, Pontesampaio, Redondela, Porriño e Tui. Velaqui a súa descrición da nosa cidade:

Tui es una de las tres plazas de armas de España, que son Badajoz, Ciudadrodrigo y Tui fronterizas con Portugal, y por donde los españoles lo atacan con tres ejércitos. Está a orillas del río Miño, elevada sobre el pico de una montaña, fortificada con altas murallas de gruesos muros, provistos de varias piezas de artillería, además de algunos fuertes que están fuera de la ciudad, al lado del mar ( que sólo está alejado de la plaza por seis leguas) bastante cerca de una puerta, en donde la montaña vecina parece dominar de alguna forma una parte de la ciudad; lo que ha obligado a construir allí un fuerte, donde hay una gran guarnición para defenderlo. Pues se ve del otro lado del r. Miño, frente a frente de Tui la ciudad fortaleza de Valencia que está en Portugal, que es una llave y una plaza de gran importancia para el Reino, que, estando tan cerca de la ciudad de Tui, se ha fortificado por esta causa completamente, que sin un acuerdo entre ellas, podrían batirse fácilmente a cañonazos. Todas las calles de la ciudad de Tui están mal trazadas, estando casi todas cuesta arriba o cuesta abajo, y habitadas por gentes de guerra y oficiales del ejército de Galicia y por el virrey que la gobierna, que era por entonces Luis Poudric, cuyo palacio está cerca de la plaza mayor donde está el cuerpo de guardia, y la iglesia del obispado, que es el edificio más alto de la ciudad, que es el motivo por el que se ve está iglesia de lejos y toda la ciudad de Tui, en la que vimos que continuaban las fogatas de la paz con los portugueses. pero como hacía poco tiempo y los ejércitos estaban todavía en campaña, sin haberse apenas disuelto las compañías de soldados, y viendo que habría mucho peligro al pasar por todas esas ciudades fronterizas con España y con Portugal, entre tanta gente de guerra que merodeaba todavía en la zona aquí y allá, nos aconsejaron que buscáramos alguna ruta que fuera más segura que aquella para seguir nuestro viaje.
Por lo cual resolvimos hacer otro proyecto, y tomar un camino en el que veríamos tantas cosas curiosas, como por el que nos habíamos propuesto hacer desde París, y menos peligroso; que es de Tui volver a Santiago; de allí a San Salvador, a la ciudad de Oviedo, volver a pasar por León y continuar por Salamanca ata Lisboa.

Deixaremos para outro momento a análise do contido deste interesante texto de A. Jouvin, pero que nos ilustra como no século XVII e a pesares das liortas fronteirizas a vía de comunicación entre Galicia e Portugal pasaba por Tui – Valença, pola que tamén os peregrinos tanto nobres (caso de Cosme III de Medicis, grande duque da Toscana en 1669, o presbítero tamén italiano Domeico Laffi, de Bolonia,  ou o napolitano Nicola Albani en 1743) como tantos outros rescatados do anonimato pola documentación do libro de defuntos da Catedral que reseña a morte e soterramento de numerosos peregrinos ao longo do século XVIII (de Portugal, Francia, Italia, Alemaña, etc) evidenciando como a peregrinación polo único Camiño Portugués históricamente documentado seguía con intensa vitalidade.





[i] A mención a A. Jouvin figura no seguinte artigo de Jesús Vila “La Catedral y el camino de peregrinación a Santiago” en La Catedral de Tui desde su plan director, Santiago, 2015, p. 36.
[ii] A tradución ao español dos textos de Jouvin está tomada da tese doutoral de Concepción Bernal Fernández: Traducción al español de Le voyageur d ` Europe où sont le voyage d`Espagne et de Portugal, de Albert Jouvin de Rochefort acompañada del correspondientes análisis traductológico. Universida de Murcia 2016. http://hdl.handle.net/10803/396362


Publicado no libro das festas de San Telmo 2017

miércoles, 19 de abril de 2017

Na morte de Ricardo García Fernández (1929-2017), presbítero

Na noite do primeiro día de Pascua, o pasado luns 17 de abril, cando xa comezou a novena de San Telmo, o noso querido D. Ricardo García Fernández foi chamado polo Pai para celebrar o “paso” definitivo ao Reino. Non por esperada é menos dolorosa a noticia de quen foi, desde a súa infancia e así lle gustaba a él lembralo “sacerdote sempre, sacerdote en todo, só sacerdote”.


Neste “dies natalis”  para o ceo culmina unha intensa vida que a providencia amorosa de Deus guiou primeiro ao Seminario tudense, logo a Roma como alumno de Historia na Universidade Gregoriana, despois como formador no Seminario, desde 1962 como párroco do Sagrario tudense, desempeñando ao tempo diversos labores diocesanos -delegado do clero con monseñor Delicado Baeza-, cóengo desde 1973 e tras a súa xubilación, en 2004, encargado do culto na Catedral.
Grande de estatura e grande tamén en todas as súas empresas  e actividades. Resumir cincuenta anos de vida parroquial ou corenta e catro anos como cóengo non é posible nestas liñas apresuradas. Foi grande en acoller con entusiasmo mil e unhas iniciativas pastorais e de interese común (desde os Cursos de Cristiandade, ao Movemento Scout Católico, ou, nos últimos tempos, Amigos da Catedral ou Música non Claustro), grande en asumir a renovación do Concilio Vaticano II e despois do Concilio Pastoral de Galicia, grande no seu amor pola parroquia e os seus fregueses (cantas tortas de aniversario matrimonial entregadas en persoa! por citar un detalle), grande nos seus desvelos por mellorar as igrexas e capelas encomendadas (desde San Francisco á construción da capela de Fátima ou as obras en San Telmo, Ou Anxo, San Xián, etc.), grande na súa devoción a San Telmo (de cuxa Confraría foi Prior) e na difusión da seu culto...
Cos seus acertos e erros, a vida de D. Ricardo foi frutífera. Aquel futuro profesor de historia que nunca deu unha clase desta materia e que a Providencia conduciu á vida parroquial onde sentiuse sempre ditoso. Non é posible facer unha relación, aínda apresurada, do seu percorrido vital pois estes folios non alcanzarían para ela. Sempre admirei a súa capacidade de iniciativa, de ilusionarse de modo excepcional ao comezar cada curso con novas ideas e proxectos, cunha vontade decidida de pastor de todos, de acollida fraternal, de desbordante humanidade e de amor por Tui e os tudenses. Cúmprense aquelas palabras do himno santelmiano nesta dilatada traxectoria: Para arribar a porto, canto hai que navegar.
Acolleu hai agora 40 anos a un equipo itinerante do Camiño Neocatecumenal que lle ofreceu comezar na parroquia este itinerario de iniciación cristiá, abrindo este Camiño en Galicia, case en paralelo con Muros. Coa pequena comunidade que presidiu desde entón, descubriu á Palabra de Deus (falaba con frecuencia de que a pesar de estudar Escritura non a coñecía ata aquel momento) transformando a súa vivencia da fe dun modo admirable, asumindo a necesidade de avanzar nunha pastoral evanxelizadora. O amor a esta Palabra viva, eficaz e actuante na historia, o amor á Igrexa e aos seus pastores, o amor á liturxia viva, á Pascua como centro da vida cristiá, a importancia da comunidade e da graza que actúa nela... foron valores que transmitiu con paixón e entrega, xunto á súa invitación á oración (con aquela breve pregaria evanxélica que reiteraba con insistencia: Creo Señor, pero axuda á miña pouca fe) e a devoción ao seu querido San Telmo.
Agora ao completar a súa peregrinación xorde o noso agradecemento a Deus polos dons que nos concedeu a través da súa persoa e do seu ministerio e, tal como era o seu desexo, facemos súas aquelas palabras de santa Mónica que o seu fillo San Agostiño recolle no seu libro “As confesións”: «Sepultade este corpo en calquera lugar: isto non vos ha de preocupar en absoluto; o único que vos pido é que vos acordedes de min ante o altar do Señor, en calquera lugar onde esteades».



Rafael Sánchez Bargiela