Ir al contenido principal

"Mulleres da raia" o documental de Diana Gonçalves premio Mestre Mateo ao mellor documental do 2009

A pasada fin de semana o documental da cineasta tudense, Diana Gonçalves, acadou o premio “Mestre Mateo” ao mellor documental do ano 2009. Dende “Tudensia” queremos enviarlle a Diana os nosos parabéns por este importante premio que avala o seu espléndido traballo neste documental que para todos os miñotos posue un inmeso atractivo e interese.

Recuperamos un artigo publicado no semanario “A Nosa Terra” no pasado mes de xullo cando o documental de Diana acadou un dos premios do Filminho da autoria doutra tudense, Clara Sánchez.







As contrabandistas de saias longas

Clara Sánchez . O Filminho premiou un documental de Diana Gonçalves que narra, por primeira vez, o contrabando das mulleres na raia

Diana Gonçalves, moza de orixe luso galego, é a directora do documental Mulheres na raia que amosa a historia dun colectivo, as mulleres raianas, que cruzaban a liña fronteiriza que divide dous países, para gañarse a vida nuns tempos onde nada era doado. O documental, segundo explica Diana, “xorde dunha lembranza da infancia, dunha imaxe que tiña gardada na memoria e que quixen facer realidade”.

O filme conta a historia desas avoas, hoxe esquecidas por moitos, pero tan comúns nas familias dos que viven pegados ao Miño, nas zonas onde o río comeza a ser fronteira. Esas avoas que cargaban ás súas costas o peso dunha guerra traducido en café ou xabón e aparentaban uns quiliños de máis, para poder acochar dentro da súa saia a comida para a semana.

As raianas, nun esforzo “para rachar co medo e o silencio” póñense agora diante do obxectivo da cámara de Diana Gonçalves e contan as súas historias na fronteira. Diante dos Gardas Civís, dos Gardinhas e dos seus fusís. Falan da ponte, do río e do medo. O documental retrata, por primeira vez na historia do audiovisual galego, as protagonistas dunha etapa do noso pasado que aínda segue estando presente a través dos seus testemuños.

Mulleres da raia, non só conta a historia daquelas mulleres galegas e portuguesas que cruzaban o bordo fronteirizo para sobrevivir, senón que tamén tenta abordar dende o diálogo interxeracional a problemática transfonteiriza, que naquela liña, se acentuaba até facerse realidade. A división de dous países e dous pobos que converxen na directora do filme Diana Gonçalves, “española en Portugal e portuguesa en España”.

A tradición contrabandística

Mais o contrabando non é algo exclusivamente feminino e moitos menos dunha época determinada. O contrabando na fronteira sur practícase xa dende a Idade Media, converténdose case nunha inclinación atávica dos que viven nas liñas fronteirizas. Esta “no sangue da xente”, dicía Júlio Evangelista, no seu libro Largo da Boa viagem. E é que non hai década na que os homes desta terra non andasen ao galdrucho cando cruzaban a fronteira. De forma legal ou ilegal, o comercio de produtos dun lado a outro da ponte, aínda segue a existir. Pero agora nunha Europa sen fronteiras todo é máis doado. Porque até a década dos setenta a contrabandista tiña que levar o “pasaporte de raiana” que permitía comerciar tan só cunha certa cantidade. A mercadoría que pasaba de dita cifra ía entón entre o saión ou debaixo da blusa. É unha práctica secular que xa desenvolvera unha linguaxe, unha vestimenta e até unha deontoloxía propia.

Diana quere que estas mulleres, invisíbeis ao longo da historia, agora tomen a palabra diante das súas cámaras, as doutra muller nun mundo tamén de homes: o cinema. Pero sendo consciente de que “tentar contar a vida de tantas mulleres en 42 minutos é imposíbel”. A vida destas mulleres da ramboia son mil vidas. A suma das historias de centenares de mulleres que cruzaban o Miño cada día. Mulleres, da raia seca e da raia fluvial, que levaban a cabo un contrabando de subsistencia, moito máis modesto que noutras zonas, pero non por iso menos perigoso. Carrexaban as mercadorías entre as súas saias, pero non sempre contaban co beneplácito da policía. O negocio viría máis tarde, da man do tabaco e do gando. Pero non serían elas as que se fixeron ricas.

Elas limitábanse a mercar no outro lado da fronteira o que aquí non podían, ben porque non o había, ben porque non lle deixaban. E así, debaixo das saias traían xabón, arroz ou café, comida para os ‘tempos de fame’, mentres pasaban por diante dos ameazantes corpos de seguridade.

Foron tempos duros que a sociedade e elas mesmas relegaron ao esquecemento. Moitas veces, os propios fillos descoñecen este pasado. Porque as raianas o negaron e acocharon durante moitos anos. E agora nun exercicio de valentía, incómodo moitas veces, aventúranse a contar a súa actividade diante da cámara.

Na procura desta historia que o tempo ameazaba con levarse, Diana atopouse coa súa propia. De pai portugués e de nai brasileira-galega, a directora do documental áchase diante da raia que tamén a divide a ela. Afondando na problemática transfonteiriza vai afondando pouco a pouco na súa propia identidade. O documental é a voz de todas as mulleres que día a día tiveron de superar o medo. O medo de dous paises.

Comentarios

  1. Noraboa a Diana, polo seu documental, e moita sorte.
    Noraboa a Clara, polo ben que escribe, e moita sorte.
    Marga do Val.

    ResponderEliminar
  2. Parabéns para Diana Gonçalves. Clodio González Pérez

    ResponderEliminar

Publicar un comentario

Entradas populares de este blog

Cristobal Colón Fonterosa e Tui

Ás veces un rato de navegación pola rede na procura dalgún dato nos conduce a outra liña de investigación ou coñecemento inesperado. Rebuscando nos primeiros números da revista gráfica “Vida Gallega” que fundou en 1909 o xornalista Jaime Solá, e que con diversos avatares chegou ata o ano 1963, demos cun artigo sobre Celso García de la Riega e a súa teoría sobre o Colón galego.

García de la Riega (1844-1914) é un funcionario, deputado, xornalista e investigador pontevedrés, pero sobre todo é coñecido por ser o inicador e impulsor da teoría da orixe galega de Cristobal Colón, sendo o primeiro en atacar a teoría xenovesa nunha conferencia realizada en Madrid en 1898 a petición da Sociedad Geográfica de Madrid. Cristobal Colón e a súa biografia estiveron sempre rodeadas de incognitas e dúbidas, mesmo antes da súa morte. A súa personalidade e os pleitos que emprendeu el mesmo ou os seus herdeiros pola sucesión do seu morgado non fixeron máis que contribuír a este afastamento que explica, en…

Manuel Fernández-Valdés Costas, cronista oficial de Tui

Manuel Fernández Costas (Tui, 1887-1962) reclama una biografía que nos achegue a súa importancia e significación. Trátase dun dos principais investigadores da historia tudense e tamén, curiosamente, dos mais esquecidos na actualidade. Neste blog temos recollido en diversas oportunidades referencias á súa actividade e, incluso, algún dos seus artigos xornalísticos.

No volume III da revista “Tuy. Museo y Archivo Histórico Diocesano” (1980) o seu fillo Eloy publica un moi breve apunte biográfico do seu pai xunto a unha moi interesante achega das súas publicacións, especialmente en xornais e revistas, pois en formato libro unicamente saíron dos prelo dúas obras da súa autoría. Unha de carácter profesional (foi funcionario do Corpo Pericial de Aduanas) titulada “Arbitrios, impuestos y recargos que liquidan las aduanas en la importación y exportación de mercancias” (Madrid, Editorial Plutarco, 1948) e outra sobre historia tudense e que recolle e amplía unha serie de artigos publicados no “Fa…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …