Ir al contenido principal

Os mártires de Sobredo, "froreceu unha rosa que agoira Libertade"


A vida tudense do século XX é ainda, por mágoa, prácticamente descoñecida para o gran público pola falta de estudos e investigacións sobre este período que, polas circunstancias históricas vividas ou sufridas posteriormente, pese a súa proximidade temporal é coma un valeiro mouro.

Unha das páxinas de meirande interese neste percorrido histórico do século XX o ten de ocupar o movemento agrarista, que nas primeiras décadas do século pasado, foi quen de movilizar de xeito inmensamente maioritario aos labregos de Galicia enteira.

É preciso lembrar que os nosos campesiños naquela altura non eran propietarios das terras que dende había séculos cultivaban senón que tiñan o dominio útil pero non a propiedade da terra, e estaban sometidos ao réxime foral que viña de época medieval e polo que tiñan a obriga de pagar unha renda periódica ao propietario. Tras o proceso desamortizador dos bens eclesiásticos boa parte destas rendas forais foron adquiridas, en pública subasta, polos elementos acomodados da sociedade (altos funcionarios, fidalgos, etc.) que seguían a esixir aos labregos o pago das correspondentes rendas, e de non facelo procedían á denuncia xudial solicitando o embargo dos bens do foreiro para facer fronte a débeda.

Esta nova “tropelía” sobre os campesiños provocou un proceso movilizador do campo en Galicia, o que chamamos movemento agrarista. Personaxes como Basilio Álvarez, o abade de Leiro, Amado Garra, Chinto Crespo... son a expresión deste movemento movilizador. Tui tivo un papel importante neste proceso, pois amáis de contar con sociedades de agricultores en todas as parroquias, en xullo de 1922 acolleu o Congreso Rexional Agrario no que acordouse fundar a Confederación Rexional de Agricultores Galegos baixo a presidencia de Basilio Álvarez. A este congreso asisten delegados de 133 entidades parroquias, das Federacións Provinciais Agrarias de Pontevedra e Ourense e de 7 federacións locais , en representación entre todos de case 60.000 labregos e acordaron, entre outras medidas, o boicot radical contra os embargos polo impago dos foros.

Neste intre de forza do movemento agrario a resposta ás accións xudiciais e gubernativas contra os foreiros morosos será moi efectiva. Asi ao pouco tempo é detida toda a directiva da sociedade de agricultores de Ribadelouro, polo que comeza unha folga xeral en todo o sur de Galicia, que en Tui coincide – aquí abrimos o debate sobre a unidade de acción entre obreiros, dirixidos pola CNT,e os agrarios- cunha folga xeral ao longo do mes de novembro, que provoca detencións de destacados sindicalistas ou a clausura de locais.

Neste ambiente de tensión se chega ao 27 de novembro de 1922, no que o xuíz e a Garda Civil preséntanse en Sobredo-Guillarei para lle embargar os bens a un dos veciños que non paga os foros, ao rendista tudense José Sarmiento. Unhas dúas mil persoas acuden en solidaridade co embargado e a Garda Civil disolve a manifestación a tiros. Cándida Rodríguez, de Pazos de Reis, Joaquín Estévez, de Guillarei, e Venancio González, dirixente agrario de San Esteban de Budiño, morren e outras sete persoas resultaron feridas e moitas detidas.

A movilización que se produce en toda Galicia é moi importante, tanto na rúa –con folgas e movilizacións en numerosos lugares- coma nos medios de comunicación, mesmo no Congreso do Deputados en Madrid abrese un debate por mor destes sucesos para rematar co sistema foral. Con todo haberá que esperar ainda a 1926, co goberno de Primo de Rivera, para que chegue a ten reclamada e agarda lei de redencion dos foros, adquirindo deste xeito os campesiños a plena propiedade das terras que viñan cultivando dende había séculos.

Os feitos tiveron moita sona e chegaron ao parlamento, abrindo o debate do conflicto agrario e a redención dos foros. A definitiva lei que lles permitiu ás persoas labregas seren donas das súas terras, mediante pago dunha indemninación, chegou no ano 1926.

O 29 de novembro de 1931, o escultor Camilo Nogueira puña a primeira pedra do que ía ser o monumento aos martires de Sobredo. Aquel día, unha multitude composta por todos os grupos agrarios da provincia de Pontevedra non querían esquecer que a morte de tres persoas abriu o camiño para a redención dos foros. Inaugurado nos tempos da II república foi dinamitado polos sublevados franquistas e finalmente recuperado o 27 de novembro de 1988. Todos os anos o último domingo de novembrio hai unha homenaxe popular en lembranza da loita agraria e dos mártires de Sobredo.

O egrexio poeta Ramón Cabanillas inclui na segunda edición do seu poemario “Da terra asoballada” un poema dedicado aos mártires agrarios de Sobredo que reproducimos:

SOBREDO

¡Galicia encadeada con ferros de Castela
por fillos treizaoeiros e por caciques-lobos,
no teu ceo azuado hai unha nova estrela!
¡ardente e sanguiñenta, agoira os tempos novos!

¡Irmáns¡ ¡Erguede o berro
de amor e santidade!
¡Galicia e libertade
do traballo e do Chan!

Son verbas de Dios mesmo
de Dios Todopotente.
¡Co suor da túa frente
gañaras o teu pan!

¡Nai galega que diche a sangue xenerosa
para calmar a sede rabioa da impiedade,
nos agros de Sobredo frorecéu unha rosa!
¡Ardente e sanguiñenta, agoira Libertade!

Son verbas de Dios mesmo,
de Dios Todopotente.
¡Coa suor da túa frente
gañaras o teu pan!

¡Irmáns! Erguede o berro
e o legón aferrade!
¡Galicia e Libertade
do Traballo e do Chan!

(Da terra asoballada, 1926)

Comentarios

Entradas populares de este blog

A lenda do túnel baixo o MIño

As lendas ou narracións populares, transmitidas oralmente, relatan xeralmente acontecementos ficticios que se teñen por reais, en moitas ocasións mesturados con feitos históricos. Pola súa capacidade de evocación, pola súa transmisión xeracional as lendas conforman un acervo do que chamamos patrimonio inmaterial que cómpre recoller e preservar. Na nosa cidade conservamos varias lendas vencelladas ao caracter histórico da nosa localidade, ao seu caracter fronteirizo e consecuentemente a súa fortificación fronte aos posibles invasores. A máis asentada no imaxinario colectivo tudense é a relativa ao “túnel” que comunica Tui coa outra beira do Miño, coas terras de Valença. Resulta moi significativa esta lenda pois testemuña como na mentalidade dos tudenses a fronteira e a súa condición de limite, de aillamento fronte ao estranxeiro era superada polas nosas xentes que a través do túnel escapaban destas “imposicións” e mantiñan a comunicación coas terras irmáns que as estructuras políticas t…

A Semana Santa tudense e as súas posibilidades

Xa na noite do Venres Santo xorde de novo unha reflexión sobre a Semana Santa tudense, pois quizais na nosa cidade non chegamos albiscar as súas potencialidades como elemento que forma parte do noso acervo patrimonial que temos a responsabilidade de conservar, sen privala da súa dimensión relixiosa, e dende esta valorización é tamén un posible recurso turístico para Tui, pois poucos lugares de Galicia teñen unha riqueza similar nestas xornadas.


Neste mesmo blogue temos sinalado que inmediata celebración das festas patronais de San Telmo distorsiona a visión destas xornadas de celebración do misterio pascual de Xesús, configuradas como un preludio das festas e, consecuentemente, infravaloradas non xa na súa dimensión espiritual senón na súa significación cultural. Cómpre valorizar as actividades litúrxicas ou para-litúrxicas destas datas, pois, independentemente da súa significación relixiosa ou espiritual, conservan requintadas expresións da nosa historia colectiva da que somos custodi…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …