Ir al contenido principal

Anticipando un centenario: edítase logo de 109 anos “Luciérnagas” de Camilo Bargiela



“Y busqué con ahínco al artista y no lo hallé. Subí a los Ateneos, y no estaba allí; bajé a los cafés y tampoco frecuentaba tales lugares; atisbé en las tabernas, y no se emborrachaba prosaicamente como en los tiempos de las leyendas bohemias. ¿No existirá?.”
A recente edición pola editorial sevillana Renacimiento, na súa colección “Biblioteca de rescate” dos contos que agrupados baixo o título de “Luciérnagas” publicaba o tudense Camilo Bargiela en 1900 acompañada dun estupendo estudo do novelista Emilio Gavilanes, permite atoparnos coa obra deste singular artista, ata agora só lembrado polas referencias que os grandes novelistas da “Generación del 98” realizaban sobre a súa obra e personalidade, pois os seus escritos, escasos, eran de acceso prácticamente imposible e comprobar así a existencia dun artista ata agora esquecido na desmemoria dos andeis das antigas bibliotecas.
No estudio introdutorio de E. Gavilanes atopamos a Bargiela no ambiente madrileño de finais do século XIX , frecuentando tertulias, cafés, teatros.... nunha existencia onde o importante era a “vida” literaria e non outras cuestións menos trascendetes. Bargiela era un personaxe prototípico da xeneración do 98, a pesar, ou quizáis por eso precisamente, da sua curta obra. Pero a súa presensa era constante nos ambientes madrileños daqueles anos. Velaí o retrato que os seus compañeiros de xeneración, neste caso Ricardo Baroja, realiza do noso personaxe: “La cabeza alta, el aire desdeñoso y fanfarrón. Cetrino, de facciones abultadas, corva nariz y enorme bigote gris a la borgoñona (...) Cubría su cabeza sombrero hongo de una forma que ya no se estila. Más que un sombrero hongo parecía de copa alta venido a menos (...) Un gabán de color café c on leche, abotonado herméticamente hasta la nuez con botones diferentes (...) Por debajo del gabán asomaban los dos tubos flotantes de un pantalón escocés. Apenas llegaban al calcañar de las botas, torcidas, de charon y caña clara”. E o seu irmán Pío Baroja comenta que aos pantalóns destrozados, chamabanlle “pantalones Bargiela”. Todos destacan o seu humorismo e como pretendía crear o seu propio personaxe, a súa propia lenda que o identificase.
Camilo Bargiela naceu en Tui no ano 1864 e faleceu en Casabanca (Marrocos) en 1910 cando desempeñaba o posto de consul español naquela localidade. O vindeiro ano cúmprese o centenario da súa morte e con este libro podemos achegarnos ao coñecemento da vida e traxectoria literaria de este singular personaxe.
Emilio Gavilanes, que xe se tiña ocupado de Camilo Bargiela nun traballo titulado “Nueva visita a Camilo Bargiela” (publicado na “Revista de Filologia Románica”, da Universidade Complutense de Madrid, no seu número de 1997, e accesible na rede: http://revistas.ucm.es/fll/0212999x/articulos/RFRM9797220151A.PDF ) amplia o seu estudo encol Bargiela con novas achegas de interese e unha ampla documentación das referencias ao escritor tudense nos seus compañeiros de xeneración: Unamuno, Baroja, Azorín, Cansinos Assens, etc. Pois Bargiela forma parte, e non menor, deste grupo de novos escritores que comezaban a despuntar no Madrid do cambio de século. Amáis edita artigos periodísticos de diversas temática que nos ofrecen as opinións de Camilo Bargiela sobre política, literatura, relixon, etc. Un interesante abano para comprender o seu pensamento.
Camilo Bargiela, tiñase trasladado a Madrid 1896, logo de estudar no Seminario tudense e cursar Dereito na Universidade compostelá, para preparar as oposicións ao Corpo Diplomático; unha decisión a que non sería elleo o seu paisano e amigo Augusto González Besada que chega a Madrid coma deputado por Cambados en 1899, logo de ocupar o Goberno civil de Pontevedra, Lembremos tamén que Moisés González Besada é o director da revista “Cafe con gotas”, onde Bargiela publica dous poemas en 1888.
Da súa estadia en Compostela cómpre salientar a súa participación na tuna universitaria con grande sona entre os estudantes. Esta intensa actividade será un dos principais argumentos para logo atribuirlle a autoria da novela “La Casa de la Troya”, onde está identificado con Casimiro Barcala, publicada por Pérez Lugín, e que provoca tras a súa edición en 1915 un famoso proceso xudicial que non foi definitivamente sustanciado ata hai poucas décadas, a favor dos herdeiros de Lugin.
Aprobando aquelas oposicións á carreira diplomática en 1896, co número un, pero ficando varios anos á espera dun destino que tanto se fixo agardar que moitos pensaban que aquelo da diplomacia formaba parte da súa lenda, sen embargo en 1905 é nomeado viceconsul en Manila e no 1907 chega a Casablanca, onde morrera. O seu traballo consular non o afastou radicalmente da sua vocación literaria, como tuveron oportunidade de comprobar os tudenses nas súas estadias por aqueles anos.
Emilio Gavilanes, afamado novelista e traballador na Real Academía Española culmina, ata o presente, a súa investigación sobre Camilo Bargiela, laboura para a que tiña solicitado, hai xa varios anos, a miña colaboración que lamentablemente reduciuse ás lembranzas familiares sobre o seu caracter bohemio e a defensa afervoada da súa autoria da “Casa de la Troya”. Con todo, a proximidade do centenario da súa morte levoume a pescudar sobre a sua actividade, alomenos, en Tui e, no seu momento poderemos, completar o magnífico traballo de Emilio Gavilanes cando menos na actividades vencellada a súa cidade natal.
Nun recente “post” reclamabamos a necesidade de que esta vella polis tudense contase con literatos que reflectisen coa sua capacidadade creativa, coas súas persoais visións a vida, xa fose actual ou pretérita de Tui. Non hai moitos escritores nados en Tui e menos aínda que se teñan atrevido a escribir sobre a nosa cidade. Bargiela no primeiro conto, “Pavesas”, deste libro “Luciérnagas” reñata a súa visión de Tui:
El sol, según la expresión del poeta, asomó como un titán curioso entre los montes, arrancó con sus rayos centelleos tembladores al rocío que esmaltaba el verde esmeralda de los campos y comenzó a ahuyentar la bruma de la noche, que difuminaba los contornos lejanos. Como ciudad fantástica, surgió entre las sombras Tyde la muerta: en lo alto del cerro, donde se asienta, se destacaba hierática y cenicienta su almenada catedral, y trepando hasta juntarse a ella, casas de construcción diversa formaban un conjunto abigarrado y pintoresco. El sol alegre y triunfante incendiaba galerías y ventanales con resplandores de brasa. En último término, la niebla impedía la visualidad, pero yo adiviné el sereno río que, envuelto aún en el cendal misterioso de la sombra, entonaba himnos balbucientes y cristalinos para halagar a las ninfas que se mecían voluptuosas en las trémulas ondas. Con curiosidad infantil dejé espaciar mi visita por los lugares conocidos y experimenté una sensación extraña y compleja de dolor y placer: el placer del retorno para renovar impresiones queridas y el dolor de la juventud que pasa para no volver más y se esfuma en los horizontes de la vida, iluminada por la triste y vagorosa luz de los recuerdos.
Las campanas de la Catedral anunciaron el alba; a sus tañidos se exacerbó mi sentimentalismo y latió acongojado mi corazón: reconocí los vigías de mi peregrinación adolorida: las que repicaron en mi nacimiento y entonarán a mi muerte elegía metálica y lacrimosa.
Ya más distantemente se dibujaban los boscajes que circuncidaban la adormilada ciudad. Los castañares obscuros y los bosques de pinos que surgieron de la bruma, reviviendo historias olvidadas, fueron causa de nueva tristeza y me sumieron en honda melancolía: la melancolía que, como ritornello de una sonata lánguida y amarga, daba vueltas en mi cerebro torturándome.
(...) En un árbol vecino a la ventana, los pájaros madrugadores daban un concierto laberíntico, tejiendo con sus gargantas arabescos sinfónicos: trinos tremoladores, arpegios inverosímiles y raros, píos tiernos y apasionados; diríase que la banda alada ensayaba la obra de algún músico extraño, que había arrojado sobre un pentagrama ideal las notas a puñadas
.”
Rematamos estas notas cun convite aos seguidores de Tudensia a achegarse a esta obra para coñecer a prosa de Camilo Bargiela.

Rafael Sánchez Bargiela

Comentarios

Entradas populares de este blog

Cristobal Colón Fonterosa e Tui

Ás veces un rato de navegación pola rede na procura dalgún dato nos conduce a outra liña de investigación ou coñecemento inesperado. Rebuscando nos primeiros números da revista gráfica “Vida Gallega” que fundou en 1909 o xornalista Jaime Solá, e que con diversos avatares chegou ata o ano 1963, demos cun artigo sobre Celso García de la Riega e a súa teoría sobre o Colón galego.

García de la Riega (1844-1914) é un funcionario, deputado, xornalista e investigador pontevedrés, pero sobre todo é coñecido por ser o inicador e impulsor da teoría da orixe galega de Cristobal Colón, sendo o primeiro en atacar a teoría xenovesa nunha conferencia realizada en Madrid en 1898 a petición da Sociedad Geográfica de Madrid. Cristobal Colón e a súa biografia estiveron sempre rodeadas de incognitas e dúbidas, mesmo antes da súa morte. A súa personalidade e os pleitos que emprendeu el mesmo ou os seus herdeiros pola sucesión do seu morgado non fixeron máis que contribuír a este afastamento que explica, en…

Manuel Fernández-Valdés Costas, cronista oficial de Tui

Manuel Fernández Costas (Tui, 1887-1962) reclama una biografía que nos achegue a súa importancia e significación. Trátase dun dos principais investigadores da historia tudense e tamén, curiosamente, dos mais esquecidos na actualidade. Neste blog temos recollido en diversas oportunidades referencias á súa actividade e, incluso, algún dos seus artigos xornalísticos.

No volume III da revista “Tuy. Museo y Archivo Histórico Diocesano” (1980) o seu fillo Eloy publica un moi breve apunte biográfico do seu pai xunto a unha moi interesante achega das súas publicacións, especialmente en xornais e revistas, pois en formato libro unicamente saíron dos prelo dúas obras da súa autoría. Unha de carácter profesional (foi funcionario do Corpo Pericial de Aduanas) titulada “Arbitrios, impuestos y recargos que liquidan las aduanas en la importación y exportación de mercancias” (Madrid, Editorial Plutarco, 1948) e outra sobre historia tudense e que recolle e amplía unha serie de artigos publicados no “Fa…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …