Ir al contenido principal

Ás voltas co Camiño de Santiago


Lemos estes días que a asociación “Iacobus Tui xunto con Espaço Jacobeus, organiza unha nova edición de Lugares do Camiño. Esta actividade, que se realiza coa colaboración do Concello de Tomiño e a Câmara Municipal de Vila Nova de Cerveira, está incluída dentro das actividades a realizar para a recuperación e revitalización do Camiño Portugués do Norte a Santiago, que ven dende Barcelos e pasa por Cerveira e Tomiño e se une en Redondela ao Camiño”. De novo agroman en iniciativas, de seguro realizadas dende a mellor intención, que crean confusión sobre o tema dos camiños xacobeos.

Neste mesmo blogue escribimos vai para dous anos e medio, que segundo o Consello de Europa e a Lei de protección dos camiños de Santiago “reciben o nome de Camiño de Santiago todas as rutas históricas recoñecidas documentalmente”, pois a historicidade dos roteiros é un elemento consubstancial á propia definición de Camiño de Santiago. Furtar esta condición histórica é unha irresponsabilidade, e ata agora carecemos de datos documentais verificados que acrediten neste roteiro esta realidade nos séculos pasados. Xa hai anos que a “Asociación de Amigos de los Pazos” estivera pulando por este “camiño” que dende Cerveira e Goián achegábase as terras de Tomiño -por Hospital e Tebra- Gondomar e Vigo ata enlazar en Redondela co camiño portugués. Unha iniciativa que logo abandonaron para crear o chamado “Camiño da costa”. E xa daquela tampouco houbo documentos que testemuñasen a presenza histórica de peregrinos.

Por tanto, reiteramos o que diciamos neste blogue en decembro de 2009, resulta imprescindible conservar e promover as rutas históricas de peregrinación a Compostela, favorecendo o paso dos peregrinos contemporáneos sobre os vellos roteiros medievais, que deste xeito reviven. Pero unha cousa é revitalizar estas antergas rutas e outra moi distinta é “inventar” novos camiños que carecen de referencias documentais precisas, de datos históricos que avalen o paso secular e regular de peregrinos por eses lugares. Deste xeito estamos traicionando o espírito do Camiño, estamos esmagando a súa veracidade histórica.

Diciamos estas consideracións sobre o chamado “camiño portugués da costa” e o seu tantas veces anunciado recoñecemento oficial, que, por certo, nunca chegou. E a realidade logo de todo apoio oficial -tanto dos concellos implicados como da Xunta de Galicia- é que no pasado ano 2011 segundo a información oficial da Oficina de Atención aos peregrinos da Arquidiocese de Compostela iniciaron o camiño na Guarda 28 persoas e en Vigo 161, namentres que nos outros concellos implicados non comezou ninguén. Un total de 189 peregrinos, namentres que só en Tui comezaron 7.720 ou en Valença 2.815.

Agora os amigos de Iacobus Tui e Espaço Jacobeus teñen a ocorrencia de “recuperar e revitalizar” unha ruta de peregrinación que, repito, carece de calquera referencia documental que avale a súa existencia en tempos medievais como ruta de peregrinación. Cómpre non confundir os camiños medievais cos camiños xacobeos, son dúas realidades parellas pero non equivalentes. Recuperar estes vellos camiños é absolutamente imprescindible para coñecer como se organizada ese territorio nos tempos pasados, pero non é prudente confundírmonos os términos ligando estes vieiros ao fenómeno da peregrinación.

Pero é de xustiza recoñecer o importante esforzo que ambas asociacións están realizando arredor da peregrinación xacobea, por manter o seu espírito, por revitalizar o seu aspecto relixioso consubstancial aos peregrinos. Nese aspecto parabéns. Pois o que asistimos nas últimas décadas é a unha transformación do fenómeno xacobeo, convertido agora, para moitos, nun fenómeno de turismo.. Existe un difícil equilibrio que necesitamos manter. O Camiño de Santiago é un patrimonio cultural recoñecido en diversos ámbitos pero o que converte a este Camiño nun patrimonio vivo é a existencia de peregrinos; estes camiñantes cara a Santiago dánlle vitalidade e actualidade a este itinerario, en consecuencia é imprescindible coidar aos peregrinos para que exista un turismo cultural arredor deste fenómeno patrimonial, pero sen que este tipo de turismo afogue ou solape completamente á peregrinación que está indisociablemente vencellada á fe, á devoción, á relixiosidade, á procura interior. En consecuencia, paga a pena investir na acollida e no apoio aos peregrinos porque son eles os que promoven o turismo, sen ser eles mesmo turistas; pois os propios peregrinos son o patrimonio vivo.

Non me resisto a reiterar unha longa cita do profesor Xose Luis Barreiro Rivas publicada hai un par de anos na revista Grial que introduce un importante elemento de debate sobre o que reflexionar neste longa década en que estamos á espera dun novo Ano Santo Compostelán: "Compre lembrar tamén que as motivacións que tiveron os peregrinos para faceren o camiño foron sempre plurais e, na maior parte dos casos, compatibles entre si (...) O único que non cabe é desnaturalizar a peregrinación nin o seu destino, e no canto de manter as raíces históricas e culturais dun feito nacido ao abeiro da formación da cultura occidental –que era tamén unha cultura cristiá-, instaurar no seu lugar unha panoplia de ocorrencias que, abeiradas ao éxito secular do Camiño, van facendo esquecer que a autenticidade da peregrinación a Compostela –o que lle dá singularidade e pervivencia secular- é un feito relixioso que non pode nin debe ser adaptado ás esixencias dun turismo masificado que depreda ou destrúe os símbolos e virtudes do Camiño (...) Porque iso equivalería, incluso para os que cren na andrómena do PIB milagroso, a matar á galiña dos ovos de ouro ou, dito en termos máis solemnes, a collermos unha grandiosa herdanza da historia dos nosos pais, para transmitírllela aos nosos fillos convertida nunha confusa feira de bixutería e autobús".


Ultreia!

Comentarios

Entradas populares de este blog

A lenda do túnel baixo o MIño

As lendas ou narracións populares, transmitidas oralmente, relatan xeralmente acontecementos ficticios que se teñen por reais, en moitas ocasións mesturados con feitos históricos. Pola súa capacidade de evocación, pola súa transmisión xeracional as lendas conforman un acervo do que chamamos patrimonio inmaterial que cómpre recoller e preservar. Na nosa cidade conservamos varias lendas vencelladas ao caracter histórico da nosa localidade, ao seu caracter fronteirizo e consecuentemente a súa fortificación fronte aos posibles invasores. A máis asentada no imaxinario colectivo tudense é a relativa ao “túnel” que comunica Tui coa outra beira do Miño, coas terras de Valença. Resulta moi significativa esta lenda pois testemuña como na mentalidade dos tudenses a fronteira e a súa condición de limite, de aillamento fronte ao estranxeiro era superada polas nosas xentes que a través do túnel escapaban destas “imposicións” e mantiñan a comunicación coas terras irmáns que as estructuras políticas t…

A Semana Santa tudense e as súas posibilidades

Xa na noite do Venres Santo xorde de novo unha reflexión sobre a Semana Santa tudense, pois quizais na nosa cidade non chegamos albiscar as súas potencialidades como elemento que forma parte do noso acervo patrimonial que temos a responsabilidade de conservar, sen privala da súa dimensión relixiosa, e dende esta valorización é tamén un posible recurso turístico para Tui, pois poucos lugares de Galicia teñen unha riqueza similar nestas xornadas.


Neste mesmo blogue temos sinalado que inmediata celebración das festas patronais de San Telmo distorsiona a visión destas xornadas de celebración do misterio pascual de Xesús, configuradas como un preludio das festas e, consecuentemente, infravaloradas non xa na súa dimensión espiritual senón na súa significación cultural. Cómpre valorizar as actividades litúrxicas ou para-litúrxicas destas datas, pois, independentemente da súa significación relixiosa ou espiritual, conservan requintadas expresións da nosa historia colectiva da que somos custodi…

Ricardo Blanco Cicerón

O pasado martes 15 de decembro foi inaugurada no Museo do Pobo Galego, en Santiago de Compostela, unha exposicion que co titulo de “Olladas dunha época” recolle unha escolma das fotografias do chamado “Fondo Blanco-Cicerón” que se custodia no devandito Museo. Como podemos comprobar na portada do catálogo que acompaña a este “post” a cidade de Tui é unha das protagonistas desta mostra que amosa unha selección das fotografías que conformaban a colección de Ricardo Blanco-Cicerón (Tui 1844 – Santiago 1926). Son na súa meiranda parte instantáneas da época do cambio de século, entre 1890-1910, e que respostan ao interese coleccionista de D. Ricardo que conformou ao longo da súa vida a, posiblemente, a máis ampla colección de caracter cultural que teña existido en Galicia: obxectos prehistóricos, artísticos, etc. que nutren hoxe en boa medida os museos da nosa terra. Esta mostra organizada conxuntamente polo Museo do Pobo Galego e o Centro Galego de Artes da Imaxe poderá ser visitada na nosa…