Ir al contenido principal

"Os bandos de Reis" tudenses


Entre as vellas tradicións do Nadal tudense hoxe desparecidas pero das que áinda conservamos a memoria fresca, estaban os cantos ou bandos de reis. Este cantos forman parte dos chamados cantos de Nadal, amplamente estendidos por Galicia, e nos que podemos diferenciar: cantos de Nadal, de aninovo, os aguinaldos e os cantos de reis.

Na comarca tudense era habitual xuntarse un grupo de personas para interpretar estes cantos polas casas da parroquia. As lembranzas dos nosos maiores falan das xuntanzas para facer os ensaios, afinar os instrumentos, aprenderse as letras, ou mesmo inventalas.

Era habitual que saira algún instrumento melódico,especialmente a gaita ou o acordeón, pero a cotío estaban acompañados doutro instrumental caseiro.

Gaiteiro de Guillarei, 1915

Alberto Romer no libro “Anécdotas e vivencias de Tui e comarca II” (Tui, 2002) enumera estes instrumentos: “Moitas das cantigas do Nadal eran acompañadas de instrumentos caseiros como: tapóns de gasosas cravados nunha táboa, botellas de anís que se rascaban cun garfo, anacos de cana rachada, anacos de cana con buratos que facían as veces de rasqueta, cunchas do mar que se esfragaban unhas contra outras (as preferidas eran as de vieira), o papel tirante pegado aos labios que se facia soar coa boca, a pandeireta e, a falta dela, batíase coas máns na artesa. Tamén as ferramentas do campo servían como instrumentos batendo no chan oun contra as pedras da lareira. Pero cando había na casa unha gaita e unha pandeireta sobraban a metade dos outros instrumentos.€”

Andando os anos aqueles grupos espontáneos que percorrian a veciñanza se achegan, nalguns casos, ata a propia cidade para cantar os bandos dos reis e os aguinaldos na procura dunha propina ou dun agasallo comestible. Estes grupos enchian de sabor popular a celebración do Nadal tudense. Posiblemente foi en Pexegueiro onde esta tradición conservouse mais serodiamente e aínda na actualidade contan cunha rondalla que ben participando anualmente na Cabalgata tudense.

Na publicación antes reseñada se recolle o seguinte canto de reis que paga a pena reproducir e que foi recollido por Dona Remedios Dominguez García

Muy buenas noches señores

préstennos su atención

lo que nosotros cantamos

por toda la población.


Aqui nos tienen señores

con su permiso a cantar

si ustedes nos dan licencia

lo vamos a empezar.


Quien era aquella señora

que por la sierra venia

era la Virgen doncella

era la Virgen María.


Un niño trae en sus brazos

un niño que relucía

El era Hijo de Dios

bajo de tanta pobreza


Sin tener en que envolverlo

mas que una poquita hierba

la mula bien se la come

y el buey bien se la lleva.


Maldita sea la mula

que en el suelo se flanquea

nunca ella hijos “paira”

ni cosa que le descienda.


Irás al monte Calvario

y hallarás una escalera

una cruz y un letrero

que dirá de esta manera.


Aquí murió Jesucristo

rey de los cielos y tierras

murió por los pecadores

sin que no lo redimieran.


Redímeme a mi Señor

que soy el más pecador


Del tronco sale la rama

y de la rama la flor.

De la flor salió la Virgen,

de la Virgen el Redentor.


Adiós víspera de Reyes

buen principio de buen año

entre damas y doncellas

los Reyes hemos cantado.

Xa nun “post” do pasado ano recolliamos outros versos citado por Manuel Fernández Valdes que cantaban os grupos de mozos, e ás veces non tan mozos, que percorrian as portas de Tui

Somos os reises do quiquiriqui
imos a ver o que nos botan aquí.
Somos os reises do cacaracá
vamos a ver que nos botan acá.
Somos os reises da Cabra Fanada
vimos aquí, non nos deron nada.

Temos pois evocado esta vella tradición das terras tudenses, expoñente da ampla riqueza que a nosa cultura popular posue nestas ribeiras miñotas que, lamentablemente, estamos perdendo paseniñamente e que, por magoa, non goza nin do recoñecemento nin da valorización da que é merecente.

Dende Tudensia os nosos desexos a todos os nosos seguidores: ¡que cantedes ben os reises!.

Comentarios

  1. Es verdad, esa mismos "reis" son los que se cantaban en Ribadelouro. Me acuerdo de mi niñez cuando venian los vecinos a casa y los interpretaban, y se les daba vino balco con azucar, manises, nueces...
    Me gustó mucho el artículo.
    Saludos Javier Ferruxo.

    ResponderEliminar

Publicar un comentario

Entradas populares de este blog

Cristobal Colón Fonterosa e Tui

Ás veces un rato de navegación pola rede na procura dalgún dato nos conduce a outra liña de investigación ou coñecemento inesperado. Rebuscando nos primeiros números da revista gráfica “Vida Gallega” que fundou en 1909 o xornalista Jaime Solá, e que con diversos avatares chegou ata o ano 1963, demos cun artigo sobre Celso García de la Riega e a súa teoría sobre o Colón galego.

García de la Riega (1844-1914) é un funcionario, deputado, xornalista e investigador pontevedrés, pero sobre todo é coñecido por ser o inicador e impulsor da teoría da orixe galega de Cristobal Colón, sendo o primeiro en atacar a teoría xenovesa nunha conferencia realizada en Madrid en 1898 a petición da Sociedad Geográfica de Madrid. Cristobal Colón e a súa biografia estiveron sempre rodeadas de incognitas e dúbidas, mesmo antes da súa morte. A súa personalidade e os pleitos que emprendeu el mesmo ou os seus herdeiros pola sucesión do seu morgado non fixeron máis que contribuír a este afastamento que explica, en…

Manuel Fernández-Valdés Costas, cronista oficial de Tui

Manuel Fernández Costas (Tui, 1887-1962) reclama una biografía que nos achegue a súa importancia e significación. Trátase dun dos principais investigadores da historia tudense e tamén, curiosamente, dos mais esquecidos na actualidade. Neste blog temos recollido en diversas oportunidades referencias á súa actividade e, incluso, algún dos seus artigos xornalísticos.

No volume III da revista “Tuy. Museo y Archivo Histórico Diocesano” (1980) o seu fillo Eloy publica un moi breve apunte biográfico do seu pai xunto a unha moi interesante achega das súas publicacións, especialmente en xornais e revistas, pois en formato libro unicamente saíron dos prelo dúas obras da súa autoría. Unha de carácter profesional (foi funcionario do Corpo Pericial de Aduanas) titulada “Arbitrios, impuestos y recargos que liquidan las aduanas en la importación y exportación de mercancias” (Madrid, Editorial Plutarco, 1948) e outra sobre historia tudense e que recolle e amplía unha serie de artigos publicados no “Fa…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …