Ir al contenido principal

Dous poemas "inéditos" de Xosé María Álvarez Blázquez


Revisando antigos programas das festas de San Telmo, ollando o correspondente ao ano 1934, cando foron trasladadas aos inicios do verán –coincidindo coas festas de San Xoán- , no xeitoso programa editado descubrimos, con sorpresa, senllos poemas de Xosé María Álvarez Blázquez: “Cohetes” e “Yo quiero”. A figura de don Xosé María que abrangue múltiples aspectos no ámbito cultural (“poeta, narrador, dramaturgo, conferenciante, editor, arqueólogo, investigador da literatura, e a historia e a etnografía” enumera o seu fillo Xosé María, “infinito curioso e infinito amador de todos os saberes” subliña Darío Xohán Cabana) tamén, na expresión poética, acada un relevancia indiscutida.
Conservase o que se ten como o seu primeiro poema, “Queixas”, datado en Tui o 24 de decembro de 1927, cando Xosé María contaba con só doce anos de idade. Como ben anota o xa citado D. X. Cabana este poema “non pode ser o seu primeiro intento, porque os seus hendecasílabos son absolutamente correctos”. Tamén o propio autor no “Inquérito” que formula Filgueira Valverde no ano 1935 escrebe: “Lin na miña vida dúas novelas de aventuras, pero en troques dinme enchentas de versos malos na miña nenes. Eu mismo fixen o pirmeiro aos 10 anos”. O seguinte poema conservado data do 22 de xuño de 1928, “A campana da miña igrexa” onde xa evidencia a súa querencia pola lírica popular e o seu coñecemento dos versos do pobo.
Como sinala Luis Alonso Girgado “como poeta a súa traxectoria coñece, en alternancia lingüística galego – castelán, un estadio inicial, de primeiros exercicios líricos e tentativas durante a década de 1930. Rexistramos, nese período, un libro primeirizo como Abril  (1932), froito da paixón poética de anos de adolescencia. Do bienio 1932-34 son as composicións que conformarán a parte de Poemas de ti e de min pertencente a don Xosé María. Con posterioridade na mesma década, poemas soltos na pontevedresa, requintada, amadocarballista (e lorquiana) revista Cristal (1932-33)-que funda co seu amigo e poeta Xoán Vidal- onde publica unha ducia de poemas breves, tres deles en galego “O merlo poeta”, “Inmensidade” e “Romance do afiador”. Poemas da súa autoría témolos así mesmo en Númen (Vigo, 1943), algúns deles na órbita do neotrobadorismo e con anterioridade en Spes (Pontevedra, 1934).”
Os poemas agora atopados neste libriño das festas de San Telmo do ano 1934 corresponden pois a esta primeira etapa da súa produción lírica. Certamente naquela altura, con escasamente 19 anos, Xosé María estaba xa acreditado xa como un fecundo poeta e honraba coa súa sinatura o programa editado nas festas patronais aportando estes dous poemas: “Cohetes” e “Yo quiero…”.
Postos en contacto co seu fillo e tamén poeta Xosé María Álvarez Cáccamo nos comenta, coa xenerosidade de sempre, o seguinte: O poema COHETES soábame. Consultei a Poesía Galega Completa e aí topei FOGUETES, versión galega evidentemente posterior, e non só por datas de publicación senón pola feitura, máis lograda e madura que a de COHETES, que foi incluída en “Poemas de ti e de min”(1949).
O outro poema comeza moi ben (aínda que concibido desde unha estética algo atrasada para 1934) pero vai perdendo vigor e remata nun desmaio expresivo que nos deixa expectantes, como agardando pola súa conclusión. Non hai, que eu saiba, versións posteriores, nin en galego nin en castelán.
Achegamos pois ambos poemas, escritos en castelán, que testemuñan a habelencia literaria que xa tan precozmente amosaba Xosé María Álvarez Blázquez.



COHETES

Cohetes en la noche azul,
florecida de añoranzas;
cohetes sobre los campos,
cohetes sobre las aguas,
cohetes sobre los cuerpos,
cohetes sobre las almas.

Quien fuera fugaz cohete
que en la noche reventara,
después de subir lo ansiado
para no esperar ya nada.
¡La caña a la tierra: el cuerpo,
y el humo al espacio: el alma!...

Tuy, 1934



YO QUIERO...

Yo quiero que me entierren donde haya habido un árbol,
en ese hueco amigo que ha dejado al marchar;
que mi carne dé savia a las raíces mustias
y mis huesos, con ellas, formen un solo haz.

Y así, a la primavera, tengan nuevos retoños,
con esa fuerza invicta de todo cuanto nace.
¡Yo quiero el sepulcro inhóspito y sombrío
en donde vanamente se haga vida mi carne!.

Tuy, 1934


Comentarios

Entradas populares de este blog

Cristobal Colón Fonterosa e Tui

Ás veces un rato de navegación pola rede na procura dalgún dato nos conduce a outra liña de investigación ou coñecemento inesperado. Rebuscando nos primeiros números da revista gráfica “Vida Gallega” que fundou en 1909 o xornalista Jaime Solá, e que con diversos avatares chegou ata o ano 1963, demos cun artigo sobre Celso García de la Riega e a súa teoría sobre o Colón galego.

García de la Riega (1844-1914) é un funcionario, deputado, xornalista e investigador pontevedrés, pero sobre todo é coñecido por ser o inicador e impulsor da teoría da orixe galega de Cristobal Colón, sendo o primeiro en atacar a teoría xenovesa nunha conferencia realizada en Madrid en 1898 a petición da Sociedad Geográfica de Madrid. Cristobal Colón e a súa biografia estiveron sempre rodeadas de incognitas e dúbidas, mesmo antes da súa morte. A súa personalidade e os pleitos que emprendeu el mesmo ou os seus herdeiros pola sucesión do seu morgado non fixeron máis que contribuír a este afastamento que explica, en…

Manuel Fernández-Valdés Costas, cronista oficial de Tui

Manuel Fernández Costas (Tui, 1887-1962) reclama una biografía que nos achegue a súa importancia e significación. Trátase dun dos principais investigadores da historia tudense e tamén, curiosamente, dos mais esquecidos na actualidade. Neste blog temos recollido en diversas oportunidades referencias á súa actividade e, incluso, algún dos seus artigos xornalísticos.

No volume III da revista “Tuy. Museo y Archivo Histórico Diocesano” (1980) o seu fillo Eloy publica un moi breve apunte biográfico do seu pai xunto a unha moi interesante achega das súas publicacións, especialmente en xornais e revistas, pois en formato libro unicamente saíron dos prelo dúas obras da súa autoría. Unha de carácter profesional (foi funcionario do Corpo Pericial de Aduanas) titulada “Arbitrios, impuestos y recargos que liquidan las aduanas en la importación y exportación de mercancias” (Madrid, Editorial Plutarco, 1948) e outra sobre historia tudense e que recolle e amplía unha serie de artigos publicados no “Fa…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …