Ir al contenido principal

Dous poemas "inéditos" de Xosé María Álvarez Blázquez


Revisando antigos programas das festas de San Telmo, ollando o correspondente ao ano 1934, cando foron trasladadas aos inicios do verán –coincidindo coas festas de San Xoán- , no xeitoso programa editado descubrimos, con sorpresa, senllos poemas de Xosé María Álvarez Blázquez: “Cohetes” e “Yo quiero”. A figura de don Xosé María que abrangue múltiples aspectos no ámbito cultural (“poeta, narrador, dramaturgo, conferenciante, editor, arqueólogo, investigador da literatura, e a historia e a etnografía” enumera o seu fillo Xosé María, “infinito curioso e infinito amador de todos os saberes” subliña Darío Xohán Cabana) tamén, na expresión poética, acada un relevancia indiscutida.
Conservase o que se ten como o seu primeiro poema, “Queixas”, datado en Tui o 24 de decembro de 1927, cando Xosé María contaba con só doce anos de idade. Como ben anota o xa citado D. X. Cabana este poema “non pode ser o seu primeiro intento, porque os seus hendecasílabos son absolutamente correctos”. Tamén o propio autor no “Inquérito” que formula Filgueira Valverde no ano 1935 escrebe: “Lin na miña vida dúas novelas de aventuras, pero en troques dinme enchentas de versos malos na miña nenes. Eu mismo fixen o pirmeiro aos 10 anos”. O seguinte poema conservado data do 22 de xuño de 1928, “A campana da miña igrexa” onde xa evidencia a súa querencia pola lírica popular e o seu coñecemento dos versos do pobo.
Como sinala Luis Alonso Girgado “como poeta a súa traxectoria coñece, en alternancia lingüística galego – castelán, un estadio inicial, de primeiros exercicios líricos e tentativas durante a década de 1930. Rexistramos, nese período, un libro primeirizo como Abril  (1932), froito da paixón poética de anos de adolescencia. Do bienio 1932-34 son as composicións que conformarán a parte de Poemas de ti e de min pertencente a don Xosé María. Con posterioridade na mesma década, poemas soltos na pontevedresa, requintada, amadocarballista (e lorquiana) revista Cristal (1932-33)-que funda co seu amigo e poeta Xoán Vidal- onde publica unha ducia de poemas breves, tres deles en galego “O merlo poeta”, “Inmensidade” e “Romance do afiador”. Poemas da súa autoría témolos así mesmo en Númen (Vigo, 1943), algúns deles na órbita do neotrobadorismo e con anterioridade en Spes (Pontevedra, 1934).”
Os poemas agora atopados neste libriño das festas de San Telmo do ano 1934 corresponden pois a esta primeira etapa da súa produción lírica. Certamente naquela altura, con escasamente 19 anos, Xosé María estaba xa acreditado xa como un fecundo poeta e honraba coa súa sinatura o programa editado nas festas patronais aportando estes dous poemas: “Cohetes” e “Yo quiero…”.
Postos en contacto co seu fillo e tamén poeta Xosé María Álvarez Cáccamo nos comenta, coa xenerosidade de sempre, o seguinte: O poema COHETES soábame. Consultei a Poesía Galega Completa e aí topei FOGUETES, versión galega evidentemente posterior, e non só por datas de publicación senón pola feitura, máis lograda e madura que a de COHETES, que foi incluída en “Poemas de ti e de min”(1949).
O outro poema comeza moi ben (aínda que concibido desde unha estética algo atrasada para 1934) pero vai perdendo vigor e remata nun desmaio expresivo que nos deixa expectantes, como agardando pola súa conclusión. Non hai, que eu saiba, versións posteriores, nin en galego nin en castelán.
Achegamos pois ambos poemas, escritos en castelán, que testemuñan a habelencia literaria que xa tan precozmente amosaba Xosé María Álvarez Blázquez.



COHETES

Cohetes en la noche azul,
florecida de añoranzas;
cohetes sobre los campos,
cohetes sobre las aguas,
cohetes sobre los cuerpos,
cohetes sobre las almas.

Quien fuera fugaz cohete
que en la noche reventara,
después de subir lo ansiado
para no esperar ya nada.
¡La caña a la tierra: el cuerpo,
y el humo al espacio: el alma!...

Tuy, 1934



YO QUIERO...

Yo quiero que me entierren donde haya habido un árbol,
en ese hueco amigo que ha dejado al marchar;
que mi carne dé savia a las raíces mustias
y mis huesos, con ellas, formen un solo haz.

Y así, a la primavera, tengan nuevos retoños,
con esa fuerza invicta de todo cuanto nace.
¡Yo quiero el sepulcro inhóspito y sombrío
en donde vanamente se haga vida mi carne!.

Tuy, 1934


Comentarios

Entradas populares de este blog

A lenda do túnel baixo o MIño

As lendas ou narracións populares, transmitidas oralmente, relatan xeralmente acontecementos ficticios que se teñen por reais, en moitas ocasións mesturados con feitos históricos. Pola súa capacidade de evocación, pola súa transmisión xeracional as lendas conforman un acervo do que chamamos patrimonio inmaterial que cómpre recoller e preservar. Na nosa cidade conservamos varias lendas vencelladas ao caracter histórico da nosa localidade, ao seu caracter fronteirizo e consecuentemente a súa fortificación fronte aos posibles invasores. A máis asentada no imaxinario colectivo tudense é a relativa ao “túnel” que comunica Tui coa outra beira do Miño, coas terras de Valença. Resulta moi significativa esta lenda pois testemuña como na mentalidade dos tudenses a fronteira e a súa condición de limite, de aillamento fronte ao estranxeiro era superada polas nosas xentes que a través do túnel escapaban destas “imposicións” e mantiñan a comunicación coas terras irmáns que as estructuras políticas t…

A Semana Santa tudense e as súas posibilidades

Xa na noite do Venres Santo xorde de novo unha reflexión sobre a Semana Santa tudense, pois quizais na nosa cidade non chegamos albiscar as súas potencialidades como elemento que forma parte do noso acervo patrimonial que temos a responsabilidade de conservar, sen privala da súa dimensión relixiosa, e dende esta valorización é tamén un posible recurso turístico para Tui, pois poucos lugares de Galicia teñen unha riqueza similar nestas xornadas.


Neste mesmo blogue temos sinalado que inmediata celebración das festas patronais de San Telmo distorsiona a visión destas xornadas de celebración do misterio pascual de Xesús, configuradas como un preludio das festas e, consecuentemente, infravaloradas non xa na súa dimensión espiritual senón na súa significación cultural. Cómpre valorizar as actividades litúrxicas ou para-litúrxicas destas datas, pois, independentemente da súa significación relixiosa ou espiritual, conservan requintadas expresións da nosa historia colectiva da que somos custodi…

Ricardo Blanco Cicerón

O pasado martes 15 de decembro foi inaugurada no Museo do Pobo Galego, en Santiago de Compostela, unha exposicion que co titulo de “Olladas dunha época” recolle unha escolma das fotografias do chamado “Fondo Blanco-Cicerón” que se custodia no devandito Museo. Como podemos comprobar na portada do catálogo que acompaña a este “post” a cidade de Tui é unha das protagonistas desta mostra que amosa unha selección das fotografías que conformaban a colección de Ricardo Blanco-Cicerón (Tui 1844 – Santiago 1926). Son na súa meiranda parte instantáneas da época do cambio de século, entre 1890-1910, e que respostan ao interese coleccionista de D. Ricardo que conformou ao longo da súa vida a, posiblemente, a máis ampla colección de caracter cultural que teña existido en Galicia: obxectos prehistóricos, artísticos, etc. que nutren hoxe en boa medida os museos da nosa terra. Esta mostra organizada conxuntamente polo Museo do Pobo Galego e o Centro Galego de Artes da Imaxe poderá ser visitada na nosa…