Ir al contenido principal

Parlamentarios tudenses (e XII): José Calvo Sotelo e Rosendo Bugarín Domínguez

Rematamos hoxe este longa serie de artigos sobre os tudenses que acadaron unha cadeira nas Cortes Españolas cunha referencia a outro político natural de Tui que comeza a súa traxectoria política, curta pero intensa, en 1919 resultando electo deputado polo distrito de O Carballiño, tratase de José Calvo Sotelo.

Caricatura do José Calvo Sotelo de Eduardo Padín,
publicada en "Faro de Vigo" 15.05.1929

Calvo Sotelo nace en Tui o 6 de maio de 1893,  na Corredoira número 59, fillo do xuíz Pedro Calvo. A súa casa atópase actualmente en ruínas e apuntalada. Viviu en Tui ata os sete anos pois os traslados profesionais do seu pai o levan a estudiar bacharelato en Coruña e Lugo e cursar de seguido Dereito nas universidades de Zaragoza e Madrid. En 1914 entrou como oficial de Administración no Ministerio de Gracia e Xustiza e en 1916 gaña as oposicións á avogacía do Estado e no ano seguinte foi nomeado profesor auxiliar na Facultade de Dereito da Universidade madrileña.

Casa natal de José Calvo Sotelo 

Afiliouse ao conservadurismo maurista desde mozo. “Os seus enfoques anticaquís e as ideas que tiña sobre a reorganización administrativa do Estado, favorables a un recoñecemento das rexións como entes administrativos, aproximárono inicialmente ás Irmandades da Fala e, aínda que non consta que se integrase nelas, si consta que os nacionalistas das Irmandades apoiaron a súa candidatura polo Carballiño nas eleccións de 1919, nas que resultou elixido.[1]

Calvo Sotelo que fora líder das “Juventudes Mauristas” é designado por Antonio Maura como o seu secretario particular cando ocupaba a presidencia do Goberno, nun gabinete no que estaba outro tudense, Augusto González Besada, como ministro de Facenda. Aínda que foi gobernador civil de Ourense, en 1921, e de Valencia en 1922 será coa chegada da Ditadura de Primo de Rivera cando acceda a posto no goberno, sendo nomeado Director Xeral de Administración Local. Dende este posto logra a aprobar o Estatuto Municipal (1924) e o Estatuto Provincial (1925) promovendo un proxecto de rexionalización que atopa iniciais simpatías en galeguistas como Losada Dieguez e Vicente Risco, pero cando evidenciouse que os proxectos de Calvo Sotelo tiñan no mesmo Directorio un total rexeitamento, optaron por deixar esa colaboración en paralelo a tantas outras forzas progresistas que apoiaran inicialmente ao xeneral Primo de Rivera polos seus anuncios de rexeneración nacional.

En 1925 foi nomeado ministro de Facenda, cando contaba con 31 anos, realizando un importante labor: creación do Banco de Crédito Local, Banco Exterior de España, Campsa, Estatuto de clases pasivas, etc. A valoración que suscita a súa política económica depende basicamente das perspectivas ideolóxicas de cada quen, namentres que para uns é realmente exemplar para outros economistas as súas medidas eran esencialmente publicitarias sen abordar os auténticos problemas.

Deixou o ministerio o 20 de xaneiro de 1930, polo fracaso das súas medidas monetarias en torno á devaluación da peseta, e cando agonizaba a Ditadura e na súa figura se proxectaron as críticas a aquela época. Promove a creación dun novo partido, a Unión Monárquica Nacional. Tras a proclamación da II República exiliouse en Lisboa e logo en París ao abrírselle un proceso por responsabilidades políticas durante a Ditadura (polo que aínda que foi electo en 1931 como deputado pola provincia de Ourense non chegou a tomar posesión), retornando a España en 1934.

Retrato de José Calvo Sotelo no Salón de Plenos da Casa do Concello de Tui

En Francia tiña contactado co pensamento de estrema dereita de Action Française que o influirá decisivamente. Na II República intégrase primeiro en Acción Española e logo dirixe Renovación Española, erixíndose nas Cortes de 1936 como líder do Bloque Nacional, que procuraba a unión de todas as forzas de dereita, cunha política moi crítica cara a República. En 1933 tiña sido electo deputado por Madrid, Coruña e Ourense, optando á representación por esta última provincia, que volverá a elixilo en 1936.

Foi vilmente asasinado o 13 de xullo de 1936, nun crime político que acelerou o golpe de Estado. “A Guerra Civil e o posterior franquismo convertérono en símbolo da chamada barbarie vermella, en protomártir do novo réxime co que, de vivir, sen dúbida mantería distancias. Calvo Sotelo foi un sólido político e xurista, un gran xestor, aínda que fosen discutibles algunhas das súas decisións facendísticas máis importantes. Sen embargo foi aproveitado polo réxime ao convertelo nun dos seus símbolos, cando ben sabemos as insalvables diferencias que mantiña coa doutrina e a persoa de José Antonio. Aínda está agardando a biografía que se merece e na que a súa personalidade apareza sen as contaminacións que a propaganda franquista creou en torno á súa personalidade[2]. 

Esta utilización distorsiona a comprensión dunha personalidade que asumimos como integrante dun panteón de pro-homes dun réxime ao que non tivo a oportunidade de pertencer. A figura de José Calvo Sotelo é, pois, moito máis ampla que a de icona da Cruzada e probablemente o seu proxecto político, certamente corporativista e de dereita estrema, distaría sensiblemente, unha vez superada a guerra civil, do que comezou na devastada España de 1939 baixo a éxida de Francisco Franco.

José Calvo Sotelo mantivo unha constante relación coa nosa cidade, á que acudiu en diversas oportunidades. En 1927 o concello en sesión de 21 de abril acordou o seu nomeamento como “Fillo predileto” como “homenaje de predilección al insigne tudense, de inteligencia altísima y corazón de oro, que ofrena a su ciudad natal, que dejó siendo muy niño, devociones y afanes filiales”.

No ano 1929 a Liga de Amigos de Tui de Vigo (entidade moi activa naquela altura) colocou unha placa na fachada da casa natal: “En esta casa nació el 6 de mayo de 1893 el Excmo. Sr. D. José Calvo Sotelo, ministro de Hacienda, homenaje de sus paisanos residentes en Vigo. Agosto 1929”. Esta mesma entidade colocará unha nova placa no ano 1937 co seguinte texto: “Esta lápida fue descubierta por la Liga de Amigos de Tui al cumplirse el primer aniversario del martirio de este ilustre tudense. Tuy, 13 de julio de 1936”. 

Posteriormente, en sesión de 8 de agosto a Xunta Xestora do Concello de Tui, presidida por José Peñarredonda, acorda modificar diversos nomes de rúas, entre eles a Corredoira, ata daquela denominado Paseo Galán e García Hernández (dous militares que lideraran un falido levantamento republicano en Jaca en decembro de 1930) polo de Paseo de José Calvo Sotelo.

O principal tributo tudense á súa figura, é o conxunto escultórico, deseñado polos arquitectos Pérez Llorente e Ulloa, e esculpido por Xoán Piñeiro, unha acreditada figura da arte contemporánea de Galicia, situado na entrada á nosa cidade, inaugurado tardiamente en 1963, ao cumprirse o 25 aniversario do seu asasinato.


Rematamos este traballo dedicado aos tudenses que accederon ás Cortes Españolas coa referencia a Rosendo Bugarín Domínguez, nado en Tui no ano 1909, dedicándose profesionalmente ao ámbito da banca como apoderado no Banco Pastor. Afiliado á Falange Española dende a súa mocidade na II República, foi posteriormente o seu Jefe Comarcal e responsable da Delegación da chamada “Vieja Guardia”, un sector da Falange caracterizado polo seu inmobilismo.

Ocupou a Alcaldía tudense entre 1944 e 1951, continuando posteriormente como tenente alcalde con José Jurado Romero, entre 1951-1957 e como concelleiro co alcalde Gonzalo Álvarez Besada en 1957. Durante o seu mandato como Alcalde, entre outras medidas, podemos resaltar que comezou a ampliación da Casa Consistorial, a Inspección de Policía foi elevada a Comisaría e foi creado o Instituto de Enseñanza Media e Profesional da modalidade técnica agrícola-gandeira.

Rosendo Bugarín foi elixido, en maio de 1946, como procurado en Cortes en representación dos municipios da provincia de Pontevedra, nunha lexislatura que remata no ano 1949.

Dende aquel non houbo novos tudenses que ocupasen escano no Congreso ou no Senado.

Aínda que non é obxecto desta serie de posts dedicadas aos parlamentarios nas Cortes, citar que no Parlamento de Galicia tiveron acta de deputados tanto Juan Miguel Diz Guedes como Moisés Rodríguez Pérez, ambos tiñan desempeñado previamente á alcaldía de Tui. Diz Guedes foi parlamentario galego entre 1990 e 1996 e Moisés Rodríguez, entre 2017 e 2020.



[1] BARREIRO FERNANDEZ, Xosé Ramón (Coordenador Xeral): “Parlamentarios de Galicia. Biografías de deputados e senadores (1810-2001)”. Santiago de Compostela, Parlamento de Galicia e Real Academia Galega, 2001. 2 vol. P. 153

[2] Nos últimos anos foron editadas diversas obras que abordan dende novas perspectivas a súa figura: Rodríguez Lafuente, José: “España antes del odio. Calvo Sotelo en la política de su época (1902-1931)”. Madrid, 2007 ou Bullón de Mendoza, Alfonso: “José Calvo Sotelo”. Barcelona, Ariel, 2004.

Comentarios

Entradas populares de este blog

Derrubado o acueduto do Pontillón en Caldelas

Recollemos hoxe en Tudensia unha noticia que publicaba onte o xornal “Faro de Vigo” na que recolle o malestar dos veciños de Caldelas polas obras que está realizando a Confederación Hidrográfica Miño – Sil para “Mellora da permeabilidade no río Caselas” que busca facilitar o acceso de peixes polo río Caselas, en especial o salmón.https://www.farodevigo.es/comarcas/2020/08/14/caldelas-defiende-antiguo-acueducto-regadio/2326458.html A intervención ten ocasionado o derrube dun acueduto existente nese lugar de Pontillón, unha obra de arquitectura popular que forma parte do patrimonio cultural daquela parroquia de Caldelas ou da inmediata de Porto, pois existente dúbidas da situación deste acueduto. Sexa como for, resulta incomprensible a insensibilidade da Confederación Hidrográfica que non respecta estes elementos que forman parte do noso patrimonio etnográfico á hora de redactar o proxecto de intervención, onde valora os elementos de patrimonio natural (vexetación, fauna, etc.) pero omit…

Visitas rexias a Tui. Dende 1502 con Manoel I de Portugual ningun outro monarca visitou Tui

Coñecedor da noticia da visita mañá mércores de S.M. El Rei D. Filipe VI á nosa cidade, concretamente á Comandancia Naval do Miño, inmediatamente xorde o interese por coñecer as anteriores visitas de monarcas á nosa cidade. Hai mais de cinco séculos que non visita Tui ningún monarca en exercicio. A última visita foi do rei portugués Manuel I no ano 1502 na súa peregrinación a Compostela. 
Con brevidade faremos unha enumeración sinxelas destas visitas rexias á nosa cidade que non pretende ser exhaustiva, pois varios dos seguidores deste blog nos reclaman este post e non houbo tempo de consultar a documentación e bibliografía necesaria. Sirvan estas notas como un apunte abondoso. Como sempre o extraordinario traballo de Francisco Ávila y La Cueva, “Historia civil y eclesiásticas de la ciudad de Tuy y su obispado”, é a fonte básica de información para enumerar estas visitas rexias á nosa cidade, que trataremos de presentar cronoloxicamente.Carecemos de noticias sobre a presenza dun monarc…

A procesión do Santo Enterro de 1880

Recolliamos o pasado luns o programa da Semana Santa tudense de 1880 tal como figura no xornal tudense “El Eco del Miño”; unha información que agora ampliamos con outra crónica do mesmo xornal na que describe con moita concreción o contido do desfile procesional do Santo Enterro, na tardiña do Venres Santo.
Procesión do Santo Enterro no Venres Santo

A descrición que de seguido publicamos documenta un cortexo procesional propio da escenografía litúrxica do barroco hispano que era, ao mesmo tempo, unha excepcional forma de transmisión das doutrinas bíblicas e dos principais episodios da historia da salvación recollida na Biblia. Podemos atopar preto de nós unha referencia nas procesións da Semana Santa de Braga, onde esta tradición do desfile de personaxes bíblicos nos cortexos procesionais da Semana Santa coa presenza de numerosos figurante foi reorganizada nas últimas décadas. Xunto ás procesión dos Pasos, Ecce Homo e Santo Enterro (que se celebran o domingos de Ramos e Xoves e Venres S…