Ir al contenido principal

Unha lembranza serodia e solitaria no centenario de Xosé María Álvarez Blázquez


Un catro de febreiro de 1915, fixo onte cen anos, no Paseo da Corredeira tudense, daquela chamada rúa Elduayen, naceu un rapaziño que recibirá os nomes de José María Amalio Gerardo Ignacio Álvarez Blázquez. Na casa familiar da rúa El Pilar, no arrabalde do Rollo –a que se trasladou ao pouco tempo a familia do médico Dario Álvarez Limeses e a súa dona María Blázquez Ballester-, transcurríria a nenez de Xosé María e os seus cinco irmás (varóns todos Darío, Emilio, Alfonso, Celso e Álvaro). Naquela casa e naquela horta, ampla e con numerosos recunchos,  situada xa nos límites urbanos da cidade tudense, nun enclave privilexiado para vivir conxuntamente o mundo da sociedade burguesa tudense, nunha época de decadencia, e o mundo labrego e popular, das tarefas do campo, dos oficios tradicionais… será onde Xose María e os seus irmáns descubran paseniñamente os recodos da vida, personal e colectiva. Como lembrará co tempo o seu irmá Emilio “toda a curiosidade non lle cabia no peito”.

A terra estaba virxe e nós, os nenos,
lle imamos poniendo nome, a brincare.
A cousa máis cativa tiña un nome
da nosa fantasia

Será en Tui onde escriba os seus primeiros versos, con doce anos de idade asina o poema “Queixas” nun 24 de decembro de 1927, e nos que amosa xa súa querencia pola lírica popular como naquel outro poema titulado “A campana da miña igrexa” de 22 de xuño de 1928.
Tras os seus estudios tudenses en Pontevedra, onde residía a familia paterna, completará a súa formación académica – rematando o Bacherelato e cursando os estudos de Maxisterio-, aquí comeza a súa andaina política na Federación de Mocedades Galeguistas –chegando a pronunciar un vibrante discurso conmemorativo do aniversario dos Mártires de Carral- e onde inicia a súa carreira literaria, especialmente lírica, coa publicación do poemario “Abril” e doutros poemas na revista “Cristal”.
En Tui realiza as súas prácticas como mestre, na escola de nenos da rúa Sanz, e posteriormente ocupará, no curso 1935-36, a praza de mestre titular na escola das “Olivas”, a poucos pasos da casa familiar do Rollo.
Foi en Tui onde Xosé María Ávarez Blázquez encetou o seu labor de arqueólogo e prehistoriador. Así no ano 1935 acompañará aos rapaces do grupo “Ultreya” tudense, que dirixia o erudito local Manuel Fernández-Valdés Costas, nas campañas de escavacións arqueolóxicas no xacigo do castro de Cabeza de Francos, ou logo no de Cotarel en Randufe… con eles organizara o primeiro museo tudense, instalado nas dependencias do Instituto recen creado en Tui no antigo convento de San Domingos… A estas terras miñotas adicoulles as súas pescudas polas terrazas fluviais, xunto co seu amigo Fermín Bouza Brey, na búsqueda de materiais paleolíticos.
O estoupido da Guerra Civil racha radicalmente esta traxectoria vital mesmo a súa propia vida: o seu pai é fusilado, él é expedientado como mestre e debe incorporarse ao exército; en 1941 morre pola tise o seu irmá Celso, aos poucos anos a familia vende a súa casa tudense e instálase na cidade de Vigo, anguriados polas penurias económicas e, sen dúbida, que tamén, polas lembranzas:

Nada xa me conmove,
o que me fire e me doi, o que me inqueda,
é aquil neno que eu fun, sempre perdido

Sen dúbida, que estes mouros acontecementos marcan a sua relación con Tui dun xeito moi intenso, pero a esta cidade e as súas terras adicoulles, andando os anos, outros moitos traballos de historia, de arqueoloxia, de literatura, mesmo foi pregoeiro das festas de San Telmo en 1977…

San Pedro González Telmo:
caballero de los mares
sin armadura ni yelmo.

As paisaxes tudenses, especialmente o rio Miño, estarán presentes en moitas páxinas da súa producción literaria. Cabería lembrar que foi finalista, xunto con Carmen Laforet, da primeira convocatoria do “Premio Nadal” no ano 1945.
Pero estes traballos en relación con Tui son testemuña, primixenia pero mínima, dunha adicación integral a prol da cultura de Galicia, dun compromiso inxente pola posta en valor da nosa cultura propia

¡Ouh, terra, pois xa tanto me traspasas
que, por ti, teño o peito en pedra viva!

Dende as terras que bica o Miño, sirvan estas liñas, de humilde serodio e solitario homenaxe desta cidade, “vella e gris” como él dixo, para neste aniversario recoñecer en Xosé María Álvarez Blázquez, un “rico tesouro”, un egrexio tudense, e que a decisión da Real Academia Galega nos permitiu recuperar no ano 2008 a súa memoria coa dedicatoria do “Día das Letras Galegas” ficandio dende aquela o seu nome no acervo colectivo de Galicia.


Comentarios

Entradas populares de este blog

Emma Álvarez Besada a primeira tudense doutora en medicina

O legado dunha comunidade está conformado por un conxunto de bens materiais, que adoitamos denominar patrimonio, xunto cun amplo abano de elementos inmateriais que definen o seu carácter e a súa pervivencia no tempo. Entre estes bens intanxibles ou inmateriais ocupan un lugar non menor aquelas personalidades que ao longo do tempo teñen deixado unha pegada perdurable na memoria colectiva ou aquelas outras que, ás veces esquecidas ou non recoñecidas, expresan na súa traxectoria fitos senlleiros para a vida colectiva. Hoxe queremos recuperar dende Tudensia unha desas figuras olvidadas pero que no seu momento histórico tiveron unha pegada significativa na vida social e colectiva da nosa cidade e de alén dos seus termos xeográficos. As novas demandas sociais se expresan tamén na historiografía que investiga aos grupos sociais discriminados ou marxinados nos diferentes momentos do pasado. Retrato de Emma Álvarez Besada, foto da orla da Facultade de Medicina de Madrid, 1931 Unha revis...

A fábrica de galletas "La Peninsular"

Temos sinalado neste blog en diversas oportunidades o descoñecemento que posuimos da historia contemporánea de Tui fronte a outros períodos históricos moito mais investigados que a nosa historia mais recente. Aspectos como a vida política tudense na primeira metade do século XX seguen esperando un achegamento como tamén os procesos e dinámicas socias desenvolvidos no noso territorio. Hoxe ofrecemos en Tudensia un post sobre a fábrica de galletas “La Penínsular” que abrangue case medio século da vida económica tudense. Achegamos a información ofrecida polo profesor de historia económica da Universidade de Santiago de Compostela, Angel Ignacio Fernández González, no seu blog “Galicia Agraria” nun documentado post sobre a industria de galletas en Galicia nos principios do século XX. Aportamos a rica e moi completa información que achega profesor Fernández algunha pequena referencia da nosa autoria colocadas como notas. http://galiciaagraria.blogspot.com.es/2012/03/gall...

Lembranza agradecida a Xabier Añoveros

Onte á tarde, nos comezos de setembro, cando xa as horas diúrnas minguaron, o aire nos anticipa a proximidade do outono e as conversas se centraban nestas intranscendencias, recibín a triste noticia do falecemento, no Hospital Álvaro Cunqueiro de Vigo, de Xabier Añoveros Trías de Bes, navarro de berce, barcelonés de vida e traxectoria e tudense de corazón.   “ Tuy (con i grego como adoitaba a escribir pois con este arcaísmo semellaba reflectir mellor a antigüidade da nosa cidade) es una ciudad de la que estoy enamorado desde hace muchos años ” e, como é propio dun noivo, a esta vella cidade lle ten dedicado horas, estudos, e moi especialmente un agarimo permanente centrado na súa querida “Casa da Canicouba”. O seu noivado e posterior matrimonio con Julia García-Valdecasas Salgado, filla da tudense Julia Salgado Peñarredonda, o ligou dende 1968 a este outeiro pétreo sobre o Miño, que é Tui. Non sei se foi a longa tradición tudense da familia de Julia, o rico arquivo da Casa da Ca...