Ir al contenido principal

Unha lembranza serodia e solitaria no centenario de Xosé María Álvarez Blázquez


Un catro de febreiro de 1915, fixo onte cen anos, no Paseo da Corredeira tudense, daquela chamada rúa Elduayen, naceu un rapaziño que recibirá os nomes de José María Amalio Gerardo Ignacio Álvarez Blázquez. Na casa familiar da rúa El Pilar, no arrabalde do Rollo –a que se trasladou ao pouco tempo a familia do médico Dario Álvarez Limeses e a súa dona María Blázquez Ballester-, transcurríria a nenez de Xosé María e os seus cinco irmás (varóns todos Darío, Emilio, Alfonso, Celso e Álvaro). Naquela casa e naquela horta, ampla e con numerosos recunchos,  situada xa nos límites urbanos da cidade tudense, nun enclave privilexiado para vivir conxuntamente o mundo da sociedade burguesa tudense, nunha época de decadencia, e o mundo labrego e popular, das tarefas do campo, dos oficios tradicionais… será onde Xose María e os seus irmáns descubran paseniñamente os recodos da vida, personal e colectiva. Como lembrará co tempo o seu irmá Emilio “toda a curiosidade non lle cabia no peito”.

A terra estaba virxe e nós, os nenos,
lle imamos poniendo nome, a brincare.
A cousa máis cativa tiña un nome
da nosa fantasia

Será en Tui onde escriba os seus primeiros versos, con doce anos de idade asina o poema “Queixas” nun 24 de decembro de 1927, e nos que amosa xa súa querencia pola lírica popular como naquel outro poema titulado “A campana da miña igrexa” de 22 de xuño de 1928.
Tras os seus estudios tudenses en Pontevedra, onde residía a familia paterna, completará a súa formación académica – rematando o Bacherelato e cursando os estudos de Maxisterio-, aquí comeza a súa andaina política na Federación de Mocedades Galeguistas –chegando a pronunciar un vibrante discurso conmemorativo do aniversario dos Mártires de Carral- e onde inicia a súa carreira literaria, especialmente lírica, coa publicación do poemario “Abril” e doutros poemas na revista “Cristal”.
En Tui realiza as súas prácticas como mestre, na escola de nenos da rúa Sanz, e posteriormente ocupará, no curso 1935-36, a praza de mestre titular na escola das “Olivas”, a poucos pasos da casa familiar do Rollo.
Foi en Tui onde Xosé María Ávarez Blázquez encetou o seu labor de arqueólogo e prehistoriador. Así no ano 1935 acompañará aos rapaces do grupo “Ultreya” tudense, que dirixia o erudito local Manuel Fernández-Valdés Costas, nas campañas de escavacións arqueolóxicas no xacigo do castro de Cabeza de Francos, ou logo no de Cotarel en Randufe… con eles organizara o primeiro museo tudense, instalado nas dependencias do Instituto recen creado en Tui no antigo convento de San Domingos… A estas terras miñotas adicoulles as súas pescudas polas terrazas fluviais, xunto co seu amigo Fermín Bouza Brey, na búsqueda de materiais paleolíticos.
O estoupido da Guerra Civil racha radicalmente esta traxectoria vital mesmo a súa propia vida: o seu pai é fusilado, él é expedientado como mestre e debe incorporarse ao exército; en 1941 morre pola tise o seu irmá Celso, aos poucos anos a familia vende a súa casa tudense e instálase na cidade de Vigo, anguriados polas penurias económicas e, sen dúbida, que tamén, polas lembranzas:

Nada xa me conmove,
o que me fire e me doi, o que me inqueda,
é aquil neno que eu fun, sempre perdido

Sen dúbida, que estes mouros acontecementos marcan a sua relación con Tui dun xeito moi intenso, pero a esta cidade e as súas terras adicoulles, andando os anos, outros moitos traballos de historia, de arqueoloxia, de literatura, mesmo foi pregoeiro das festas de San Telmo en 1977…

San Pedro González Telmo:
caballero de los mares
sin armadura ni yelmo.

As paisaxes tudenses, especialmente o rio Miño, estarán presentes en moitas páxinas da súa producción literaria. Cabería lembrar que foi finalista, xunto con Carmen Laforet, da primeira convocatoria do “Premio Nadal” no ano 1945.
Pero estes traballos en relación con Tui son testemuña, primixenia pero mínima, dunha adicación integral a prol da cultura de Galicia, dun compromiso inxente pola posta en valor da nosa cultura propia

¡Ouh, terra, pois xa tanto me traspasas
que, por ti, teño o peito en pedra viva!

Dende as terras que bica o Miño, sirvan estas liñas, de humilde serodio e solitario homenaxe desta cidade, “vella e gris” como él dixo, para neste aniversario recoñecer en Xosé María Álvarez Blázquez, un “rico tesouro”, un egrexio tudense, e que a decisión da Real Academia Galega nos permitiu recuperar no ano 2008 a súa memoria coa dedicatoria do “Día das Letras Galegas” ficandio dende aquela o seu nome no acervo colectivo de Galicia.


Comentarios

Entradas populares de este blog

A lenda do túnel baixo o MIño

As lendas ou narracións populares, transmitidas oralmente, relatan xeralmente acontecementos ficticios que se teñen por reais, en moitas ocasións mesturados con feitos históricos. Pola súa capacidade de evocación, pola súa transmisión xeracional as lendas conforman un acervo do que chamamos patrimonio inmaterial que cómpre recoller e preservar. Na nosa cidade conservamos varias lendas vencelladas ao caracter histórico da nosa localidade, ao seu caracter fronteirizo e consecuentemente a súa fortificación fronte aos posibles invasores. A máis asentada no imaxinario colectivo tudense é a relativa ao “túnel” que comunica Tui coa outra beira do Miño, coas terras de Valença. Resulta moi significativa esta lenda pois testemuña como na mentalidade dos tudenses a fronteira e a súa condición de limite, de aillamento fronte ao estranxeiro era superada polas nosas xentes que a través do túnel escapaban destas “imposicións” e mantiñan a comunicación coas terras irmáns que as estructuras políticas t…

A Semana Santa tudense e as súas posibilidades

Xa na noite do Venres Santo xorde de novo unha reflexión sobre a Semana Santa tudense, pois quizais na nosa cidade non chegamos albiscar as súas potencialidades como elemento que forma parte do noso acervo patrimonial que temos a responsabilidade de conservar, sen privala da súa dimensión relixiosa, e dende esta valorización é tamén un posible recurso turístico para Tui, pois poucos lugares de Galicia teñen unha riqueza similar nestas xornadas.


Neste mesmo blogue temos sinalado que inmediata celebración das festas patronais de San Telmo distorsiona a visión destas xornadas de celebración do misterio pascual de Xesús, configuradas como un preludio das festas e, consecuentemente, infravaloradas non xa na súa dimensión espiritual senón na súa significación cultural. Cómpre valorizar as actividades litúrxicas ou para-litúrxicas destas datas, pois, independentemente da súa significación relixiosa ou espiritual, conservan requintadas expresións da nosa historia colectiva da que somos custodi…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …