Ir al contenido principal

Notas ao entroido tudense


A celebración do Entroido ten adquirido na cidade de Tui unha grande sona, pois participan no desfile do martes de entroido numerosas comparsas e milleiros de persoas ateigan as rúas tudenses para contemplar este espectáculo. Ata o punto que na actualidade o martes de entroido é festivo local no noso concello.
Este desfile de comparsas e disfraces, con todo, posúe unha vixencia de escasamente vinte anos, pero foise consolidando coma unha das grandes citas festivas tudenses vencellada ao enterro do bacallau no domingo seguinte. Este entroido actual é de caracter urbano, pois recollendo unha parte da tradición do carnaval, asume moitos aspectos que espallan os medios de comunicación, seguindo as pegadas dos cariocas: desfiles, comparsas con música, pouca roupa, etc. Outro efecto/defecto máis da “globalización” que padecemos. Con todo a principal característica do entroido, a ruptura da orde establecida, a alteración dos roles sociais, etc. cumprese abondosamente na festa tudense, pois, por fortuna, moitas comparsas, e especialmente coas suas coplas satíricas, pasan revista á vida da localidade.
Pero lamentablemente, en Tui a recuperación do entroido, logo da chegada da democracia, non supuxo a recuperacion das vellas tradicións vencelladas ao ciclo “carnavaleiro” da nosa terra. Nun artigo do erudito tudense Manuel Fernández Valdés, de 1961, -que reproducimos de seguido- comprobamos como aínda existía daquela a lembranza da tradición do xogo das olas na nosa cidade, testemuña das celebracións tradicionais do entroido en Tui. A outra figura sempre presente no noso entroido, eran as “mascaritas”, amplamente espallas no franquismo como única expresión satírica permitida: eran disfraces feitos coas ropas vellas da casa, que enlazaba tamén coas antergas tradicións do país e lonxe do disfraz “comercial” que hoxe tanto abunda.
Con todo son os pobos os que, paseniñamente, van conformando as súas costumes que andando o tempo serán xa tradicións. O Entroido como tantas outras cousas ten mudado pero aínda estamos a tempo de recuperar vellas tradicións que nos identifican.
Polo seu interese reproducimos o xa referido traballo de Fernández Valdés sobre o entroido de Tui pois ilustra os elementos máis difundidos en tempos pretéritos do noso entroido.

EL CARNAVAL
Manuel Fernández Valdés

“Febrerillo loco” nos ofrece, más altas o más bajas, las fiestas del Carnaval. Son fiestas de gran arraigo en el vulgo, desde una antigüedad muy remota. Son derivadas de las famosas fiestas “Lupercales”, dedicadas al dios Pan. Se celebraban en la Roma pagana con desenfrenadas orgías; los hombres se disfrazaban con pieles de animales y llevaban cencerros a la cintura. Reminiscencias de estas máscaras son los “zamarrones” de Laza y de Salamanca, los “guirrios”, “mazorros”, “cigarrones”, “choqueiros” y otros muchos que algunos creen de origen prehistórico. Aunque estas fiestas han decaido mucho, no han desaparecido.
Concretémonos al carnaval finisecular de Tui en sus tres modalidades: callejero, de salón y doméstico. El Carnaval callejero con sus máscaras de escoba, cochambrosas, está muy bien suprimido. En este Carnaval debemos incluir el antiguo juego de las ollas. Todas las criadas del servicio doméstico guardaban las ollas y tarteras de barro, inutilizadas durante el año, pero conservando su forma. Y en Carnaval se hacía un gran corro en las plazas y encrucijadas, separadas las criadas por una distancia de tres o cuatro metros y por el aire se iban pasando de mano en mano las ollas o tarteras, hasta que se estrellaban. La culpable era castigada –en todos los juegos se castigan las faltas- pasando todas las que participaban en el juego sus manos tiznadas de hollín por la cara de la culpable, que, como es natural, devolvía las caricias. El juego seguía con otro cacharro, hasta que se agotaban las existencias. Al final, todas, tiznadas, desgreñadas y con las ropas en desorden parecían furias del Averno.
Las sociedades de recreo celebraban animados bailes de máscaras, que tambien prodigaban en las casas particulares que dispusieran de piano y un buen salón. En el Teatro se hacían grandes bailes de pago, a los que acudía la buena sociedad, para sostener, desde palcos y plateas, grandes batallas de serpentinas y confettis. De estos bailes se recuerdan muchas bromas que pergonan el ingenio y humorismo de los tudenses. De ello salió enriquecido el anecdotario de Tui.
El Carnaval doméstico se traduce en las pantagruélicas comidas de ritual en las carnestolendas. Había que despedirse de la carne antes de entrar en el reinado del bacalao. No olvidemos que aquellas cuaresmas eran mucho más tiranas que las actuales.
El lacón con grelos alternaba con los monstruosos cocidos “con todos sus cabales” como diría Picadillo: “cacheira”, oreja, pezuña, rabo....
“¡Alegría, alegrote,
que anda o rabo do porco no pote!”
Y la reposteria nos brindaba –y sigue brindando- las ricas filloas, orejas y flores de Carnaval.”


Publicado en “Boletín de Información del Centro de Iniciativas y Turismo de Tui”, febrero de 1961, p. 3.
Rafael Sánchez Bargiela

Comentarios

  1. pódense seguir as actividade do entroido do ies francisco sanchez tamén en internet.
    www.carpediemtui.blogspot.com
    centros.edu.xunta.es/iesfranciscosanchez
    e pódese participar da biblioteca do centro en
    www.avenidaconcordia.blogspot.com

    noraboa por levar adiante tudensia.blogspot.com

    saúdos

    ResponderEliminar

Publicar un comentario

Entradas populares de este blog

Cristobal Colón Fonterosa e Tui

Ás veces un rato de navegación pola rede na procura dalgún dato nos conduce a outra liña de investigación ou coñecemento inesperado. Rebuscando nos primeiros números da revista gráfica “Vida Gallega” que fundou en 1909 o xornalista Jaime Solá, e que con diversos avatares chegou ata o ano 1963, demos cun artigo sobre Celso García de la Riega e a súa teoría sobre o Colón galego.

García de la Riega (1844-1914) é un funcionario, deputado, xornalista e investigador pontevedrés, pero sobre todo é coñecido por ser o inicador e impulsor da teoría da orixe galega de Cristobal Colón, sendo o primeiro en atacar a teoría xenovesa nunha conferencia realizada en Madrid en 1898 a petición da Sociedad Geográfica de Madrid. Cristobal Colón e a súa biografia estiveron sempre rodeadas de incognitas e dúbidas, mesmo antes da súa morte. A súa personalidade e os pleitos que emprendeu el mesmo ou os seus herdeiros pola sucesión do seu morgado non fixeron máis que contribuír a este afastamento que explica, en…

Manuel Fernández-Valdés Costas, cronista oficial de Tui

Manuel Fernández Costas (Tui, 1887-1962) reclama una biografía que nos achegue a súa importancia e significación. Trátase dun dos principais investigadores da historia tudense e tamén, curiosamente, dos mais esquecidos na actualidade. Neste blog temos recollido en diversas oportunidades referencias á súa actividade e, incluso, algún dos seus artigos xornalísticos.

No volume III da revista “Tuy. Museo y Archivo Histórico Diocesano” (1980) o seu fillo Eloy publica un moi breve apunte biográfico do seu pai xunto a unha moi interesante achega das súas publicacións, especialmente en xornais e revistas, pois en formato libro unicamente saíron dos prelo dúas obras da súa autoría. Unha de carácter profesional (foi funcionario do Corpo Pericial de Aduanas) titulada “Arbitrios, impuestos y recargos que liquidan las aduanas en la importación y exportación de mercancias” (Madrid, Editorial Plutarco, 1948) e outra sobre historia tudense e que recolle e amplía unha serie de artigos publicados no “Fa…

O grupo "Ultreya" tudense (I)

A comezos do ano 1932 o daquela profesor do Instituto de Noia, Álvaro de las Casas, funda con varios rapaces alumnos seus os Grupos Ultreya que terán un curto pero activo papel no desenvolmento da nacionalismo entre a mocidade galega.
Alvaro de las Casas (Ourense, 1902 – Barcelona, 1950) é unha persoalidade apaixoante (o estudo de Uxio Breogan Dieguez asi o documenta). Tras os seus estudos de Filosofía e Letras (especialidade de Historia) en Valladolid, trasladouse a Madrid sendo nomeado secretario particular do conde de Vallellano, alcalde de Madrid. Mantivo de sempre grande relación con intelectuais galegos especialmente con Vicente Risco.
Pero en 1930 da un xiro a súa actividade, adoptando unha actividade galeguista e republicana, incorporándose ao ensino público. Chega en 1930 como profesor de Xeografía e Historia ao Instituto de Noia, posto no que continuará ata a súa destitución polos sublevados en agosto de 1936, cando xa tiña fuxido para Portugal. Tivo unha traxectoria ás veces …