Ir al contenido principal

Notas ao entroido tudense


A celebración do Entroido ten adquirido na cidade de Tui unha grande sona, pois participan no desfile do martes de entroido numerosas comparsas e milleiros de persoas ateigan as rúas tudenses para contemplar este espectáculo. Ata o punto que na actualidade o martes de entroido é festivo local no noso concello.
Este desfile de comparsas e disfraces, con todo, posúe unha vixencia de escasamente vinte anos, pero foise consolidando coma unha das grandes citas festivas tudenses vencellada ao enterro do bacallau no domingo seguinte. Este entroido actual é de caracter urbano, pois recollendo unha parte da tradición do carnaval, asume moitos aspectos que espallan os medios de comunicación, seguindo as pegadas dos cariocas: desfiles, comparsas con música, pouca roupa, etc. Outro efecto/defecto máis da “globalización” que padecemos. Con todo a principal característica do entroido, a ruptura da orde establecida, a alteración dos roles sociais, etc. cumprese abondosamente na festa tudense, pois, por fortuna, moitas comparsas, e especialmente coas suas coplas satíricas, pasan revista á vida da localidade.
Pero lamentablemente, en Tui a recuperación do entroido, logo da chegada da democracia, non supuxo a recuperacion das vellas tradicións vencelladas ao ciclo “carnavaleiro” da nosa terra. Nun artigo do erudito tudense Manuel Fernández Valdés, de 1961, -que reproducimos de seguido- comprobamos como aínda existía daquela a lembranza da tradición do xogo das olas na nosa cidade, testemuña das celebracións tradicionais do entroido en Tui. A outra figura sempre presente no noso entroido, eran as “mascaritas”, amplamente espallas no franquismo como única expresión satírica permitida: eran disfraces feitos coas ropas vellas da casa, que enlazaba tamén coas antergas tradicións do país e lonxe do disfraz “comercial” que hoxe tanto abunda.
Con todo son os pobos os que, paseniñamente, van conformando as súas costumes que andando o tempo serán xa tradicións. O Entroido como tantas outras cousas ten mudado pero aínda estamos a tempo de recuperar vellas tradicións que nos identifican.
Polo seu interese reproducimos o xa referido traballo de Fernández Valdés sobre o entroido de Tui pois ilustra os elementos máis difundidos en tempos pretéritos do noso entroido.

EL CARNAVAL
Manuel Fernández Valdés

“Febrerillo loco” nos ofrece, más altas o más bajas, las fiestas del Carnaval. Son fiestas de gran arraigo en el vulgo, desde una antigüedad muy remota. Son derivadas de las famosas fiestas “Lupercales”, dedicadas al dios Pan. Se celebraban en la Roma pagana con desenfrenadas orgías; los hombres se disfrazaban con pieles de animales y llevaban cencerros a la cintura. Reminiscencias de estas máscaras son los “zamarrones” de Laza y de Salamanca, los “guirrios”, “mazorros”, “cigarrones”, “choqueiros” y otros muchos que algunos creen de origen prehistórico. Aunque estas fiestas han decaido mucho, no han desaparecido.
Concretémonos al carnaval finisecular de Tui en sus tres modalidades: callejero, de salón y doméstico. El Carnaval callejero con sus máscaras de escoba, cochambrosas, está muy bien suprimido. En este Carnaval debemos incluir el antiguo juego de las ollas. Todas las criadas del servicio doméstico guardaban las ollas y tarteras de barro, inutilizadas durante el año, pero conservando su forma. Y en Carnaval se hacía un gran corro en las plazas y encrucijadas, separadas las criadas por una distancia de tres o cuatro metros y por el aire se iban pasando de mano en mano las ollas o tarteras, hasta que se estrellaban. La culpable era castigada –en todos los juegos se castigan las faltas- pasando todas las que participaban en el juego sus manos tiznadas de hollín por la cara de la culpable, que, como es natural, devolvía las caricias. El juego seguía con otro cacharro, hasta que se agotaban las existencias. Al final, todas, tiznadas, desgreñadas y con las ropas en desorden parecían furias del Averno.
Las sociedades de recreo celebraban animados bailes de máscaras, que tambien prodigaban en las casas particulares que dispusieran de piano y un buen salón. En el Teatro se hacían grandes bailes de pago, a los que acudía la buena sociedad, para sostener, desde palcos y plateas, grandes batallas de serpentinas y confettis. De estos bailes se recuerdan muchas bromas que pergonan el ingenio y humorismo de los tudenses. De ello salió enriquecido el anecdotario de Tui.
El Carnaval doméstico se traduce en las pantagruélicas comidas de ritual en las carnestolendas. Había que despedirse de la carne antes de entrar en el reinado del bacalao. No olvidemos que aquellas cuaresmas eran mucho más tiranas que las actuales.
El lacón con grelos alternaba con los monstruosos cocidos “con todos sus cabales” como diría Picadillo: “cacheira”, oreja, pezuña, rabo....
“¡Alegría, alegrote,
que anda o rabo do porco no pote!”
Y la reposteria nos brindaba –y sigue brindando- las ricas filloas, orejas y flores de Carnaval.”


Publicado en “Boletín de Información del Centro de Iniciativas y Turismo de Tui”, febrero de 1961, p. 3.
Rafael Sánchez Bargiela

Comentarios

  1. pódense seguir as actividade do entroido do ies francisco sanchez tamén en internet.
    www.carpediemtui.blogspot.com
    centros.edu.xunta.es/iesfranciscosanchez
    e pódese participar da biblioteca do centro en
    www.avenidaconcordia.blogspot.com

    noraboa por levar adiante tudensia.blogspot.com

    saúdos

    ResponderEliminar

Publicar un comentario

Entradas populares de este blog

A lenda do túnel baixo o MIño

As lendas ou narracións populares, transmitidas oralmente, relatan xeralmente acontecementos ficticios que se teñen por reais, en moitas ocasións mesturados con feitos históricos. Pola súa capacidade de evocación, pola súa transmisión xeracional as lendas conforman un acervo do que chamamos patrimonio inmaterial que cómpre recoller e preservar. Na nosa cidade conservamos varias lendas vencelladas ao caracter histórico da nosa localidade, ao seu caracter fronteirizo e consecuentemente a súa fortificación fronte aos posibles invasores. A máis asentada no imaxinario colectivo tudense é a relativa ao “túnel” que comunica Tui coa outra beira do Miño, coas terras de Valença. Resulta moi significativa esta lenda pois testemuña como na mentalidade dos tudenses a fronteira e a súa condición de limite, de aillamento fronte ao estranxeiro era superada polas nosas xentes que a través do túnel escapaban destas “imposicións” e mantiñan a comunicación coas terras irmáns que as estructuras políticas t…

A Semana Santa tudense e as súas posibilidades

Xa na noite do Venres Santo xorde de novo unha reflexión sobre a Semana Santa tudense, pois quizais na nosa cidade non chegamos albiscar as súas potencialidades como elemento que forma parte do noso acervo patrimonial que temos a responsabilidade de conservar, sen privala da súa dimensión relixiosa, e dende esta valorización é tamén un posible recurso turístico para Tui, pois poucos lugares de Galicia teñen unha riqueza similar nestas xornadas.


Neste mesmo blogue temos sinalado que inmediata celebración das festas patronais de San Telmo distorsiona a visión destas xornadas de celebración do misterio pascual de Xesús, configuradas como un preludio das festas e, consecuentemente, infravaloradas non xa na súa dimensión espiritual senón na súa significación cultural. Cómpre valorizar as actividades litúrxicas ou para-litúrxicas destas datas, pois, independentemente da súa significación relixiosa ou espiritual, conservan requintadas expresións da nosa historia colectiva da que somos custodi…

Ricardo Blanco Cicerón

O pasado martes 15 de decembro foi inaugurada no Museo do Pobo Galego, en Santiago de Compostela, unha exposicion que co titulo de “Olladas dunha época” recolle unha escolma das fotografias do chamado “Fondo Blanco-Cicerón” que se custodia no devandito Museo. Como podemos comprobar na portada do catálogo que acompaña a este “post” a cidade de Tui é unha das protagonistas desta mostra que amosa unha selección das fotografías que conformaban a colección de Ricardo Blanco-Cicerón (Tui 1844 – Santiago 1926). Son na súa meiranda parte instantáneas da época do cambio de século, entre 1890-1910, e que respostan ao interese coleccionista de D. Ricardo que conformou ao longo da súa vida a, posiblemente, a máis ampla colección de caracter cultural que teña existido en Galicia: obxectos prehistóricos, artísticos, etc. que nutren hoxe en boa medida os museos da nosa terra. Esta mostra organizada conxuntamente polo Museo do Pobo Galego e o Centro Galego de Artes da Imaxe poderá ser visitada na nosa…