Ir al contenido principal

Peste e fame en Tui, por Juan Miguel González Fernández


Publicamos hoxe unha colaboración do historiador Juan Miguel González Fernández, investigador da nosa historia, especialmente na época moderna, e autor de numerosas obras de investigación sobre Galicia e especialmente do territorio da antiga provincia de Tui.
Tudensia agradece a Juan Miguel González a súa deferencia ao enviarnos este traballo.

PESTE E FAME EN TUI


Durante a chamada Época Moderna (séculos XVI-XVIII) a poboación de Galicia -e a do occidente europeu en xeral-, sufrirá dous grandes azoutes: os andazos epidémicos e a fame, que case sempre viñan xuntos. Tui non ía ser unha excepción.
A peste e outro tipo de epidemias teñen a súa orixe en lonxanos lugares de España e Portugal -e mesmo de Europa-, extendéndose por contaxio vírico. Tamén e certo que ataca antes e con máis facilidade a corpos mal nutridos.
En abril de 1599 prende a peste máis mortífera na historia de Tui, que entrara polo norte de Galicia. En ese mes a xente empezou a fuxir, o mesmo que as autoridades municipais e os prevendados da catedral; no outono fíxose máis virulenta, marchando o cabido á vila de Bouzas, da regresará en novembro; o único que mantivo o tipo foi o bispo Fr. Francisco de Tolosa; tentouse aillar aos contaxiados levandoos ao convento valeiro do Spiritu Santo e ao cárcere; en decembro a devastadora plaga tiña remitido. Noutro cabo cronolóxico, no ano 1793 prenderá o cólera morbo nas aforas de Vigo, e desde alí extendeuse por toda a provincia: O Porriño, Tui,...
As fames viñan dunha metereoloxía mudada que causaba unha escaseza de froitos, sobre todo de cereal panificable. Debido a isto aumentaban moitísimo os prezos, ata tal que os labregos despois de consumir as súas provisións, pasaban verdadeira fame; outro tanto ou máis acontecía cos artesáns e xente miúda da cidade, quen non producían alimentos. A desnutrición afectaba primeiro aos vellos e nenos e a estación peor era o inverno, cando campeaban as enfermidades das vías respiratorias.
Unha das primeiras “hambrunas” documentadas é a de 1575, cando murió de ella mucha gente no Reino, fuxindo os que poideron a Castela. As dúas grandes fames máis importantes do século XVIII en toda Galicia deixaron unha forte pegada tamén en Tui. A de 1709-10, na que todo el verano llovió sin experimentar calor alguna, y sí mucho frío, estragandose a colleita; e a máis contundente aínda de 1769-70 pola suma escaseza de froitos, de cuyas resultas bajaron de las montañas a esta ciudad infinidad de pobres, murieron muchos de suma necesidad, y no había granos con los que hacer las siembras de las tierras, actuando de urxencia as autoridades para minorar o drama.
De dous xeitos podíase combatir estas plagas: o terrenal, importando os poderes locais masivamente cereais de fora do Reino a baixo prezo (o chamado “trigo do mar”), como en 1769; e tamén o relixioso, mediante unha rogativa pública (tres veces en 1609-21, ou en ¡trece! ocasións no período funesto de 1676-99,..).
A xente daquela cría que os santos eran intermediarios ante a todopoderosa divinidade, por iso encomendábanse a san Sebastián, que xunto con san Roque, eran os recoñecidos para loitar contra as epidemias. En Tui bótase man a san Xián do monte Aloia, facendo un Te Deum ou un percorrido procesional polas rúas da cidade, na compaña dos santos patronos locais. Quedaban aínda restos de paganismo (tradición) na cultura popular, xa que despois de dar voltas á ermida, sumerxíase a imaxe nas pozas das pedras chamadas “da auga e do sol”, segundo o que se precisase , agora ben isto será prohibido polo bispo en 1719 e definitivamente polo seu sucesor Fernández Angulo.

Comentarios

Entradas populares de este blog

A implantación do Sistema Métrico Decimal en Tui no ano 1880

O século XIX é un período de modernización das diversas estruturas sociais e políticas que conformaron o denominado Antigo Réxime en España e Galicia. Serán as Cortes de Cádiz o momento simbólico do cambio de época cos seus acordos que establecen a derrogación dos señoríos, das xurisdicións, da Inquisición, etc iniciándose un camiño tortuoso pero xa irreversible.
Vista de Tui en La Ilustración Gallega y Asturiana, 1879
Pero os cambios sociais e políticos supoñen tamén en moitos casos cambios nas mentalidades, nos usos e costumes que, en moitas oportunidades, levan un ritmo de aplicación mais paseniño.
A creación do Sistema Métrico Decimal é unha das consecuencias da Revolución Francesa, pois en 1791 a Asemblea Nacional de Francia aprobou un sistema de medida baseado nas unidades de medida e lonxitude da masa, materializadas mediante una barra e un cilindro de platinos depositados nos Arquivos da República francesa en 1799.
En España existía historicamente, como en toda Europa, unha grande…

As feiras e os mercados de Tui, unha continuidade de máis 750 e 387 anos respectivamente

A función comercial da cidade de Tui é unha das súas principais características ao longo dos sécuos e a expresión máis sinalada da súa base económica, aínda na actualidade.

A documentación medieval ofrece noticias diversas que inciden nesta dedicación da cidade ao comercio. Xa no ano 1125 a infanta Dona Tereixa de Portugal concédelle á sede tudense o monopolio do tráfico de barcos no porto da cidade. O apoio rexio a esta dinámica comercial queda ratificado pola concesión do Emperador, Alfonso VIII, en 1142 do portádego (imposto que se cobrabapor entrar na cidade para vender ou transitar mercancías) á catedral tudense. Testemuños da actividade de intercambios comerciais, tanto por vía fluvial como terrestre, que protagonizaba a cidade. Aínda que a documentación non cita expresamente a celebración dunha feira en Tui, haberá que agardar máis dun século, resulta verosímil que este acontecemento comercial existise como lugar privilexiado do comercio.
Posteriormente, en 1170, Fernando II aten…

O sistema amurallado tudense (I): a muralla medieval

Dende a pasada fin de semana comecei unha sección quincenal no diario dixital “Comarcas na rede” (www.comarcasnarede.com) onde irei ofrecendo pequenos artigos de divulgación sobre o patrimonio cultural tudense e da súa contorna co obxectivo de achegar aos lectores deste dixital ao coñecemento da nosa cidade e os seus recursos culturais e turísticos. Considerando que tamén para os lectores de Tudensia poden resultar de interese estas colaboracións introducirei neste blog estas colaboración, recollidas nunha sección que denominamos “Porta das Trabancas” en referencia ao único postigo da muralla medieval tudense aínda hoxe conservado pero fora da ollada de veciños e visitantes.
Detalle do plano de Tui de Francisco Coello de 1856, onde
Se percibe a muralla medieval e a posterior ampliación da idade Moderna

A vella acrópoles tudense posúe unha alongada historia que reclama sempre a nosa atención pois nunha continuidade histórica ben documentada, alo menos dende os tempos da invasión romana da…