A vella cidade de Tui e a paraza amurallada de Valença compartimos un mesmo espazo xeográfico e unha historia en común que nin as separacións políticas iniciadas nos tempos medievais foron quen de interromper. Daqueles tempos son os acordos de “veciñanza” que protexían o comercio e a circulación das xentes miñotas ao longo da fronteira. Somos a fronteira máis antiga de Europa e, ao tempo, dúas localidades fronteirizas que estamos unidas conformando un único espazo urbano. E asi foi ao longo dos séculos dous pobos aos que tentaban afastar e unhas xentes que compartían amores e festas, dura subsistencia e emigración, traballo e vidas... namentres que as estruturas políticas procuraban impermeabilizar a fronteira.
Era o río Miño a canle
de unión e de separación entre ambos territorios, o espazo polo que transitaban
as barcas, especialmente a que era propiedade do Cabido da catedral, que levaban
veciños, visitantes, mercadorías, gando... mantendo viva a comunicación entre
ambas ribeiras.
Foi un 25 de marzo de
1886 cando nunha solemne e espectacular cerimonia coa presenza de sendas
locomotoras, que bicáronse sobre o río Miño, foi inaugurada oficialmente a
ponte internacional sobre o río Miño que unía a Tui e Valença, a Galicia e o
Minho, a España e Portugal. Dende aquela esta ponte é símbolo da comuñón de
vidas de tudenses e valencianos, integrada na nosa vida colectiva como a rúa
que nos une, especialmente dende a desaparición da fronteira que exemplificaba
esa superestrutura ignorada e aproveitada, segundo fose o caso, polas nosas
xentes.
Hoxe cómpre lembrar os
nomes gracias aos que foi posible crear esta ponte, exemplo sobranceiro da
arquitectura do ferro: os enxeñeiros españois Eusebio Page Albareda e Inocencio
Rodán e os portugueses Francisco María de Souza Brandao e Jose Diego
Mascarenhas Mousinho d’Alburquerque que en 1864 ditaminan a necesidade desta
ponte; os deputados Ezequiel Ordoñez González e Lorenzo Cuenca San Juan, que
promoveron numerosas iniciativas parlamentarias e xestións na administración
para logar esta ponte; o enxeñeiro Luis Page encargado da redacción do proxecto
de enlace entre Tui e Valença que elixe o lugar chamado “Poste Vermello” para a
súa construción; ratificada en 1879 pola comisión na que participan, por parte
portuguesa, Buenventura Jose Vieira, enxeñeiro xefe dos ferrocarrís de Douro e
Miño, Pedro Alves de Avelar Machado, maior de enxeñeiros, e José Bandeira
Coelho de Melo, capitán da mesma arma; pola parte española asinan José Montero
Rodríguez, comandante do corpo de enxeñeiros, e Eusebio Page, enxeñeiro xefe
dos ferrocarrís internacionais; o enxeñeiro Pelayo Mancebo Agreda que en 1880
ve aprobado o seu proxecto; a Eugene Rolín da empresa belga “Braine-La-Compte” que
logra a adxudicación da obra en 1881; este Eugene e o seu irmá Ernest Rolin, axiña
substituído por Auguste Cazaux, máis o enxeñeiro inspector o galego Andrés
Castro Teijeiro que son os encargados de dirixir esta obra; aos tamén enxeñeiros
Juan Joaquin Mattos e Augusto Luciano Simoes de Carvalho que en 1885 recoñecen
e aproban a obra realizada; e tantos e tantos operarios que con esforzo
ergueron esta obra icónica. Lembrar este nomes é un acto de xustiza para todos
os que nos sentimos vinculados a esta ponte.
Celebramos hoxe os 140 anos deste feliz acontecemento que abriu un novo tempo, mais aló de que as grandilocuentes expectativas que suscitou esta nova vía de comunicación case non lograron cumprirse. Seguimos hoxe, logo de 140 anos, pulando por unha comunicación ferroviaria que artelle este espazo rexional.
Un novo tempo marcado
por un elemento arquitectónico que dende aquela data converteuse no símbolo da
relación, da unión, entre os dous territorios. Un lugar de memoria dunhas
poboacións que tiveron na ponte internacional un lugar de oportunidade, pero
tamén un lugar de risco e perigo, de temor e control policial, un espazo de
encontro, de solidariedade,
Celebramos este
aniversario con tres espléndidos poemas de autores galegos e portugueses que
testemuñan a presenza e permanencia desta ponte metálica na memoria colectiva
pois ela conforma unha parte da nosa identidade como tudenses e valencianos.
Coa nosa lembranza a
esta efeméride tamén a nosa reclamación da súa iluminación artística, que a
dota de maior atractivo referencial, e a súa declaración como Ben de Interese
Cultural ou Patrimonio Classificado polas administracións de Galicia e Portugal.
TUI
Numa torre da Sé, das águias do ninho.
Olho a paisagem de beleza estranha:
Vejo ali Portugal e estou enm Espanha,
Lá está Valença, e em baixo corre o Minho.
Terras irmãs, com fraternal carinho,
Uma retrata a outra; e o sol que as banha,
Loira mãe, com os olhos acompanha
As duas gémeas no infantil bersinho.
No vale, a ponte que une os dois paises,
Lembra-me o emblema, que é frequente ver
Nas missivas de amor, no amor que inquieta.
Termos amantes, na paixão felizes,
Emblema em que há dois corações a arder,
Atravessados pela mesma seta.
De Eugénio de Castro: poema tomado de “Fituy
2003. Catálogo de la exposición filatélica internacional. Fiestas de san Telmo,
2003”.
STRAPERLO
Esvaradías augas luxuriosas
verde presaxio da cópula do esteiro
cheiror de marusía
abriga piares da ponte de Tui
ferros de Eiffel
ponte que abraza o que o Miño une.
Esplendor do río baixo o cruce ferreño.
Un abriguiño azul alampa entre os ferros.
Pasos infantís fatigados.
Un peíño, outro, outro...
Os pés son poutadas agarradas no chan.
Enxerga os ferros
matina nos guardas.
Eiffel ignoraba a lonxitude da ponte
medida por unha nena baixo un abrigo azul.
Gordiña dirán os guardas
e a súa carne pouca deixa ver os ósos.
O medo tamén pesa.
Ponte dereitiña!
Agora un pé, logo outro...
Nin sente a dor das frieiras.
Infla as fazulas cando vexas os guardas!
Ferros nas olladas.
A ponte faise eterna.
O fulgor das augas baixo os arcos
apágase ignorando a coraxe infantil.
De María Xosé Queizán: “Cólera” (2007)
FRONTEIRA
Amor, non teñas medo se estou soa
e se o medo dunha Dama
do Anel pon en perigo a miña vida cada
noite
cando fecho con chave a porta da única saída
non teñas medo da miña morte na fuxida no
descenso da torre sen
chanzos
se o mundo prende en lume
se o fumo me ameaza
non temas, amor,
eles virán para salvarme
os Bombeiros Voluntarios de Valença
virán co seu camión a rescatarme
Os Bombeiros Voluntarios de Valença
símbolo mellor desta unidade.
Agora, amor, déixame durmir neste leito
o teu corpo e o meu,
as nosa casas xuntas
amante.
Da túa boca á miña boca un lazo de cereixas.
Nesta ausencia pronunciábel da fronteira.
De Marga do Val: “A cidade sen roupa ao sol” (2010)
Comentarios
Publicar un comentario